Mehlala e 10 ea motsamao o otlolohileng ka ho lekana
1. Koloi e qala e eme. Kamora metsotsoana e 10, lebelo la koloi le eketseha ho fihla ho 20 m/s. Fumana lebelo la koloi!
Puisano
Ha ho foromo (sebelisa mokhoa oa ho nahana) :
Lebelo la koloi le fetoha ho 20 m/s kamora metsotsoana e 10. Sena se bolela hore lebelo la koloi le eketseha ka 2 m/s motsotsoana o mong le o mong. Kahoo, lebelo la koloi ke 2 m/s ka motsotsoana = 2 m/s ka motsotsoana = 2 m/s2.
Ho sebelisa foromo :
Hoa tsebahala hore:
Lebelo la pele (v)o) = 0 (koloi e eme)
Nako ea ho arohana (t) = metsotsoana e 10
Lebelo la ho qetela (v)t) = 20 m/s
E botsitsweng: ho potlaka ha koloi (a)
Karabo:
Hobane ho tsebahala vo,vt, mme a botsa a ebe o sebedisa foromo ya GLBB vt = vo + ho
vt = vo + ho
20 = 0 + (a)(10)
20 = 10 a
a = 20/10
a = 2 m/s2
Bongata ba lebelo la koloi ke 2 m/s2Sena se bolela hore lebelo la koloi le eketseha ka 2 m/s motsotsoana o mong le o mong.
2. Koloi e qala ho tsamaya ka lebelo la 30 m/s e fokotsa lebelo la yona ho fihlela e ema kamora metsotswana e 10. Boholo ba ho fokotseha ha lebelo la koloi ke...
Puisano
Ntle le foromo (sebelisa mokhoa oa ho nahana):
Lebelo la koloi le fokotseha ho tloha ho 30 m/s ho isa ho 0 m/s ka metsotsoana e 10. Sena se bolela hore lebelo la koloi le fokotseha ka 3 m/s motsotsoana o mong le o mong. Kahoo, ho fokotseha ha lebelo la koloi ke 2 m/s ka motsotsoana = 3 m/s.2.
Ho sebelisa foromo:
Hoa tsebahala hore:
Lebelo la pele (v)o) = 30 m/s
Lebelo la ho qetela (v)t= 0
Nako ea ho arohana (t) = metsotsoana e 10
E botsitsweng: phokotso ya lebelo (a)?
Karabo:
Hobane ho tsebahala vo,vt, mme a botsa a ebe o sebedisa foromo ya GLBB vt = vo + ho
vt = vo + ho
0 = 30 + (a)(10)
– 30 = 10 a
a = – 30 / 10
a = 3 m/s2
Boholo ba lebelo la koloi ke -3 m/s2Sena se bolela hore lebelo la koloi le fokotseha ka 3 m/s motsotsoana o mong le o mong o le mong. Letšoao le lebe le bontša hore lebelo la koloi lea fokotseha.
3. Ntho e phomotseng qalong e tsamaya ka lebelo le sa fetoheng la 4 m/s.2Fumana lebelo le sebaka se tsamailoeng kamora metsotsoana e 10.
Puisano
(a) Lebelo
Ho potlaka 4 m/s2 Sena se bolela hore lebelo la ntho le eketseha ka 4 m/s motsotsoana o mong le o mong o le mong. Kamora metsotsoana e 2, lebelo la ntho le fetoha 8 m/s. Kamora metsotsoana e 10, lebelo la ntho le fetoha 40 m/s.
(b) Sebaka se tsamailweng
Lebelo la pele (v)o= 0
Lebelo la ho qetela (v)t) = 40 m/s
a = 4 m/s2
Lik'hilomithara:
s = vo t + ½ ho2 = 0 + ½ (4)(102) = (2)(100) = limithara tse 200
4. Ntho e qalang ho tsamaya ka lebelo le sa fetoheng la 10 m/s e ba le phokotso e sa fetoheng ya 2 m/s.2 ho fihlela e ema. Fumana nako le sebaka seo koloi e se tsamayang pele e ema.
Puisano
Hoa tsebahala hore:
Lebelo la pele (v)o) = 10 m/s
Ho potlaka (a) = -2 m/s2 (haeba e ntse e fokotseha, e fuoa lets'oao le lebe)
Lebelo la ho qetela (v)t) = 0 (ntho e emisa ho tsamaya)
Potso: nako le sebaka se tsamailweng pele koloi e ema.
Karabo:
(a) Nako e sa fellang
Hobane ho tsebahala vo,vt, a mme a botswa t ebe o sebedisa foromo ya GLBB vt = vo + ho
vt = vo + ho
0 = 10 + (-2)(t)
0 = 10 – 2 t
10 = 2 t
t = 10 / 2 = metsotsoana e 5
Nako e sa fellang pele ho ema = metsotsoana e 5.
(b) Sebaka se tsamailweng
vt2 = vo2 + Li-axle tse 2
0 = 102 + 2(-2) s
0 = 100 – 4 metsotsoana
100 = metsotsoana e 4
s = 100 / 4 = limithara tse 25
Sebaka seo koloi e se tsamaileng pele e ema e ne e le limithara tse 25
5. Koloi e qalang ho tsamaya ka lebelo la 40 m/s e ba le phokotso e sa fetoheng ya 4 m/s.2Fumana lebelo le sebaka seo koloi e se tsamaileng ka mora ho fokotsa lebelo ka metsotsoana e 10.
Puisano
Hoa tsebahala hore:
Lebelo la pele (v)o) = 40 m/s
Ho potlaka (a) = -4 m/s2
Nako ea ho arohana (t) = metsotsoana e 10
E botsitsoe: lebelo (v)t) le sebaka (libaka) kamora ho fokotsa lebelo ka metsotsoana e 10
Karabo:
(a) Lebelo la ho qetela
vt = vo + ho = 40 + (-4)(10) = 40 – 40 = 0 m/s
Kamora ho fokotsa lebelo ka metsotsoana e 10, lebelo la koloi le fetoha ho 0 kapa koloi ea ema.
(b) Sebaka se tsamailweng
s = vo t + ½ ho2 = (40)(10) + ½ (-4)(102) = 400 + (-2)(100) = 400 – 200 = limithara tse 200
Sebaka seo koloi e se tsamayang ka mora ho fokotsa lebelo ka metsotswana e 10 ho fihlela e ema ke dimithara tse 200.
6. Lebelo (v) la ntho e tsamayang moleng o otlolohileng kgahlanong le nako (t) le bontshitswe kerafong ya v-t. Sebaka se tsamailweng ke ntho ka metsotsoana e 5 ke…
Puisano
Sebaka se tsamailweng (s) = vt = (10-0)(5-0) = (10)(5) = limithara tse 50
7. Kerafo e ka lehlakoreng e bontsha motsamao wa koloi e tsamayang moleng o otlolohileng ka lebelo le sa fetoheng. Sebaka se tsamailweng ke koloi ka metsotsoana e 4 ke….
Puisano
Sebaka se tsamailoeng = sebaka sa sekwere + sebaka sa khutlotharo
Sebaka se tsamailweng = (8-0)(8-0) + ½ (16-8)(8-0) = (8)(8) + ½ (8)(8) = 64 + 32 = 96 metres
8. Kerafo e ka lehlakoreng e bontsha koloi e tsamayang moleng o otlolohileng ka lebelo le sa fetoheng. Sebaka se tsamailweng ke koloi ka metsotsoana e 4 ke….
Puisano
Sebaka se tsamailweng = sebaka sa khutlotharo = ½ (4-0)(8-0) = ½ (4)(8) = limithara tse 16
9. Sheba tafole e latelang!

Tafole e ka hodimo e bontsha dintho tse tharo tse tsamayang moleng o otlolohileng ka lebelo le sa fetoheng tse akaretsang sebaka se le seng. Lebelo la ho qetela la P le lebelo la pele la Q la dintho ke….
A. 20 ms-1 le 20 ms-1
B. 20 ms-1 le 28 ms-1
C. 20 ms-1 le 40 ms-1
D. 40 ms-1 le 20 ms-1
E. 40 ms-1 le 40 ms-1
Puisano
Sebaka se tsamailweng se a tshwana, kahoo qala ka ho bala sebaka se tsamailweng ke ntho ya nomoro ya 3.
Sebaka se tsamauoang ke ntho ea nomoro ea 3:
Hoa tsebahala hore:
Lebelo la pele (vo o ) = 0 m/s
Lebelo la ho qetela (v)t) = 30 m/s
Ho potlaka (a) = 3 m/s2
E botsitsoe Sebaka: Sebaka
Karabo:
v t 2 = v o 2 + 2 jwalo ka
vt2 - vo2 = Li-axle tse 2
302 - 02 = 2 (3) s
900 - 0 = metsotsoana e 6
900 = metsotsoana e 6
s = 900 / 6
s = limithara tse 150
Lebelo la ho qetela la ntho nomoro ea 1:
Hoa tsebahala hore:
Lebelo la pele (vo o ) = 20 m/s
Ho potlaka (a) = 4 m/s2
Sebaka (li) = limithara tse 150
E botsitsoe : Lebelo la ho qetela (vt)
Karabo:
v t 2 = v o 2 + 2 jwalo ka
vt2 = 202 + 2 (4)(150)
vt2 = 400 + 1200
v t 2 = 1600
v t = 40 m/s
Lebelo la pele la ntho nomoro ea 2:
Hoa tsebahala hore:
Lebelo la ho qetela (v)t) = 50 m/s
Ho potlaka (a) = 3 m/s2
Sebaka (li) = limithara tse 150
E botsitsoe Lebelo la pele (v)o)
Karabo:
v t 2 = v o 2 + 2 jwalo ka
vt2 – 2 jwalo ka = vo2
502 – 2(3)(150) = vo2
2500 – 900 = vo2
1600 = vo2
vo = 40 m/s
Karabo e nepahetseng ke E.
10. Lintho tse tharo li tsamaea ka mola o otlolohileng ka lebelo le sa fetoheng sefofaneng se bataletseng. Lintho tsohle tse tharo li tsamaea ka lebelo le tšoanang. Boholo ba lintho tse tharo ka mor'a metsotsoana e 10 ea motsamao bo bontšitsoe tafoleng e latelang:

Lintlha tsa P le Q tse tafoleng li na le boleng….
A. 6 le 140
B. 6 le 120
C. 4 le 120
D. 4 le 100
E. 1 le 100
Puisano
Ho potlaka ha lintho tse tharo hoa tšoana, ka hona qala ka ho bala ho potlaka ha ntho ea 1.
Ho potlakisa ntho ea 1:
Hoa tsebahala hore:
Lebelo la pele (vo o ) = 2 m/s
Lebelo la ho qetela (v)t) = 22 m/s
Sebaka (li) = limithara tse 120
E botsitsoe Sebaka: Sebaka
Karabo:
v t 2 = v o 2 + 2 jwalo ka
vt2 - vo2 = Li-axle tse 2
222 - 22 = 2 (120)
484 - 4 = 240 a
480 = 240 a
a = 480/240
a = 2 m/s 2
Lebelo la pele la ntho ea 2:
Hoa tsebahala hore:
Ho potlaka (a) = 2 m/s2
Lebelo la ho qetela (v)t) = 24 m/s
Sebaka (li) = limithara tse 140
E botsitsoe Lebelo la pele (v)o)
Karabo:
v t 2 = v o 2 + 2 jwalo ka
242 = vo2 + 2 (2)(140)
576 = vo2 + 560
576 – 560 = vo2
16 = vo2
vo = 4 m/s
Sebaka sa ntho ea 3:
Hoa tsebahala hore:
Lebelo la pele (vo o ) = 0 m/s
Lebelo la ho qetela (v)t) = 20 m/s
Ho potlaka (a) = 2 m/s2
E botsitsoe Sebaka (s)
Karabo:
v t 2 = v o 2 + 2 jwalo ka
202 = 02 + 2 (2) s
202 = 2 (2) s
400 = 4 s
s = 400/4
s = limithara tse 100
Karabo e nepahetseng ke D.
Lipotso mabapi le motsamao o otlolohileng o potlakileng ka ho lekana
1. Koloi e qala e eme. Kamora metsotsoana e 5, lebelo la koloi le eketseha ho fihla ho 15 m/s. Fumana lebelo la koloi!
2. Koloi e qala ho tsamaya ka lebelo la 24 m/s e fokotsa lebelo la yona ho fihlela e ema kamora metsotswana e 3. Boholo ba ho fokotseha ha lebelo la koloi ke...
3. Ntho e phomotseng qalong e tsamaya ka lebelo le sa fetoheng la 5 m/s.2Fumana lebelo le sebaka se tsamailoeng kamora metsotsoana e 10.
4. Ntho e qalang ho tsamaya ka lebelo le sa fetoheng la 5 m/s e ba le phokotso e sa fetoheng ya 5 m/s.2 ho fihlela e ema. Fumana nako le sebaka seo koloi e se tsamayang pele e ema.
5. Koloi e qalang ho tsamaya ka lebelo la 30 m/s e ba le phokotso e sa fetoheng ya 5 m/s.2Fumana lebelo le sebaka seo koloi e se tsamaileng ka mora ho fokotsa lebelo ka metsotsoana e 5.
6. Lebelo (v) la ntho e tsamayang moleng o otlolohileng kgahlanong le nako (t) le bontshitswe kerafong ya v-t. Sebaka se tsamailweng ke ntho ka metsotsoana e 10 ke…
7. Kerafo e ka lehlakoreng e bontsha motsamao wa koloi e tsamayang moleng o otlolohileng ka lebelo le sa fetoheng. Sebaka se tsamailweng ke koloi ka metsotsoana e 4 ke….
8. Kerafo e ka lehlakoreng e bontsha koloi e tsamayang moleng o otlolohileng ka lebelo le sa fetoheng. Sebaka se tsamailweng ke koloi ka metsotsoana e 4 ke….

[Senyesemane: Ho potlaka kamehla - mathata le litharollo]