Auala e galue ai faiga e tufatufa atu ai le malosiaga o le geothermal
O le malosiaga geothermal o se punaoa o le malosiaga fa'afouina e fa'aaogaina ai le vevela masani mai totonu o le eleele. E to'atele tagata e iloa le malosiaga geothermal o le "eletise mai le eleele," ae i tua atu o lea mea o lo'o i ai se fa'asologa umi o faiga fa'apitoa—mai le su'esu'eina, gaosiga, liua i le eletise po'o le vevela, ma le mea mulimuli, tufatufaina atu i tagata fa'aoga. O lenei tusiga o lo'o talanoaina ai le fa'aogaina o faiga fa'asoa o le malosiaga geothermal: le auala e o'o atu ai le malosiaga mai fa'atanoa geothermal i fale, alamanuia, ma nofoaga faitele ma le saogalemu, mautu, ma le lelei.
1. Mai le geothermal i le malosiaga e mafai ona faʻaaogaina
E teuina le vevela o le geothermal i totonu o tane vai geothermal, o ni vaega ia o papa ua mavaevae pe ua masaesae o loʻo i ai vai (vai vevela ma/poʻo le ausa) i le vevela maualuga. O nei tane vai e masani ona i ai le loloto i le selau i le afe mita. Ina ia maua mai nei tane vai, e vili e kamupani geothermal ia aumai ai vai vevela i luga o le fogaeleele e ala i vaieli gaosi.
Ae ui i lea, e taua le malamalama o le "tufatufaina" o le malosiaga geothermal e le o lona uiga o le tuʻuina atu lea o le ausa poʻo le vai vevela saʻo i fale. I le tele o atunuu, e aofia ai Initonesia, o le faʻaaogaina masani o le gaosiga o le eletise i fale eletise geothermal (PLTP). A maeʻa ona gaosia le eletise, ona tufatufa atu lea e ala i le faiga eletise a le atunuʻu (fesoʻotaʻiga o felauaiga ma tufatufaina atu). I nisi itulagi (mo se faʻataʻitaʻiga, i Europa poʻo Amerika i Matu), e faʻaaogaina foʻi le malosiaga geothermal o se vevela tuusaʻo e ala i fesoʻotaʻiga faʻavevela a le itumalo, lea e tuʻuina atu ai le vai vevela i tagata faʻatau e ala i paipa faʻavevela.
O lea la, e mafai ona vaevaeina le faiga tufatufaina atu o le malosiaga geothermal i ni laina autu se lua:
1) Tufatufaina o le eletise (e sili ona taatele): geothermal → eletise i totonu o fale eletise geothermal → feso'ota'iga fa'asalalau → feso'ota'iga tufatufaina → tagata fa'atau.
2) Tufatufaina o le vevela (fa'aaogāga tu'usa'o): geothermal → fesuia'iga o le vevela → feso'ota'iga o paipa vevela → tagata fa'atau (fale/fale/alamanuia).
2. Vaega autū i le filifili sapalai o le geothermal
Ina ia manino, o vaega ia e masani ona iai mai luga i lalo:
– Vaituloto o le Geothermal: puna o le vevela ma le vai.
– Vaieli gaosiga: tafe atu le vai vevela i luga.
– Faiga e aoina ai: o se fesoʻotaʻiga o paipa mai le tele o vaieli i se fale gaosi poʻo se fale gaosi oloa.
– Tane vavae’ese/tanka fa’afuase’i po’o le mea e fesuia’i ai le vevela: e vavae’ese ai le ausa pe fa’aliliuina atu le vevela (e fuafua i le ituaiga o tekinolosi).
– Turbines ma generators (mo le gaosiga o le eletise): liua le malosiaga o le ausa i le malosiaga fa'amekanika ona sosoo ai lea ma le malosiaga eletise.
– Condenser ma le faiga fa'amālūlū: fa'amālūlūina le ausa mai le turbine ina ia toe liu vai.
– Vaieli tui: toe fa'afo'i le vai i le tane e fa'atumauina ai le fa'aauauina ma le mamafa.
– Substation (switchyard/substation): fa'ateleina le voltage o le eletise mai le generator ina ia mafai ona fa'asalalauina lelei.
– Feso'ota'iga fa'asalalau: e fa'asalalauina le eletise maualuga le voltage i mamao mamao.
– Feso'ota'iga tufatufaina: fa'aitiitia le voltage ma tufatufa atu i tagata fa'atau.
– Faiga e pulea ai ma puipuia ai: SCADA, puipuiga o feso'ota'iga, pe'ape'a o le eletise, fuaina o le lelei o le eletise.
3. Le auala e galue ai le tufatufaina atu o le eletise i se polokalame e gaosia ai le eletise (PLTP)
a) Gaosiga ma le aoina o vai
E tafe atu le vai vevela mai ni vaieli gaosi oloa i totonu o se paipa aoina i le fale gaosi eletise. I le taimi nei, e taua tele le mamanuina o paipa auā e mafai ona ʻaina le vai, iai minerale ua liusuavai, ma e maualuga le mamafa ma le vevela. Ina ia faʻaitiitia le leiloa o le vevela ma faʻatumauina le mautu o le tafe, ua mamanuina le paipa i mea talafeagai ma mea e faʻamafanafana ai, ma ua faʻapipiʻiina i ni valve saogalemu.
b) Suiga o le vevela i le eletise: tekinolosi masani e tolu
1. Ausa mago: e fa'ata'amilo sa'o le turbine e le ausa mago.
2. Fa'aoso le ausa: o le vai vevela ua fa'aosoina le mamafa e "fa'aoso" i le ausa pe a fa'aitiitia lona mamafa i totonu o se vavae'ese. E fa'aliliu e le ausa se turbine, a'o le vai o totoe e mafai ona toe fa'aosoina.
3. Taamilosaga Fa'alua: O le vevela mai le vai geothermal e fa'aliliuina atu i se vai galue lona lua (e pei o le isobutane) e ala i se fesuia'iga vevela. O le vai lona lua e fa'amamago ma fa'aliliu se turbine. Lelei: maualalo le fa'asa'olotoina o le ea ma talafeagai mo le vevela feololo o le tane.
A uma ona fa'asolo e le turbine le generator, ona gaosia lea o le eletise i le voltage feololo (e masani lava mai ni nai kV i le sefulu o kV, e fuafua i le mamanu o le la'au). E le'i lava lelei lenei eletise mo fesiitaiga mamao, o lea e mana'omia ai se isi la'asaga.
c) Switchyard ma le transformer: le amataga o le tufatufaina atu
I totonu o le switchyard, e ui atu le eletise mai le generator i se faiga puipuia ma fuaina, ona ulufale lea i totonu o se transformer step-up e faʻateleina i se voltage maualuga atu (e.g., 70 kV, 150 kV, 275 kV, poʻo le 500 kV). E faigofie le mataupu faavae: o le maualuga o le voltage, o le maualalo foi lea o le tafe mo le malosiaga lava e tasi, ma iu ai i le maualalo o mea e leiloa (I²R) i totonu o laina faʻasalalau.
d) Felauaiga: felauaiga o le eletise mai nofoaga geothermal i nofoaga autu o uta
O le tele o fanua geothermal o loʻo i totonu o mauga e mamao ese mai aai, ma avea ai le fesoʻotaʻiga o felauaiga ma ivitū o le tufatufaina atu. O luʻitau tetele i le taimi nei e aofia ai:
– Faigata le tulaga o le laufanua (avanoa e alu i ai i le olo o felauaiga, lamatiaga o le soloia o eleele).
– Fa'atuatuaina i le tau mata'utia.
– Fa'amaopoopoina o le puipuiga ina ia aua ne'i tineia se vaega tele i se fa'alavelave i se tasi taimi.
O le faiga fa'asalalau e fa'agaoioia i luga o se grid, e mafai ai e le eletise mai fale eletise geothermal ona tafe atu i nofoaga e mana'omia ai, ae le na'o le itulagi lata ane. O nofoaga fa'asalalau e mata'ituina le televave, voltage, ma le tafe o le eletise e fa'atumauina ai le mautu o le faiga.
e) Tufaina atu: mai le fale gaosi eletise i tagata faʻatau
I tafatafa o nofoaga e fa'aaogā ai le eletise, e ulufale atu le eletise i totonu o se fale eletise e fa'aitiitia le eletise. E fa'aitiitia le voltage i se tulaga tufatufaina feololo (e pei o le 20 kV po'o le 13,8 kV) ona tufatufa atu lea i le feso'ota'iga tufatufaina. I tafatafa o nofoaga e nonofo ai, e fa'aitiitia atili e transformer tufatufaina i se voltage maualalo (e pei o le 220/380 V) mo fale ma pisinisi laiti, pe fa'atumauina le tulaga feololo mo nisi tagata fa'atau oloa.
O le mea lea, o le "tufatufaina atu o le malosiaga geothermal" i polokalame eletise e toetoe lava tutusa ma isi fale eletise: a uma ona liua i le eletise, e mulimuli i le fausaga o le grid. O eseesega o loʻo taoto i le faagasologa i luga (gaosiga geothermal) ma le natura o galuega a le fale eletise.
4. Fuafuaga o le tufatufaina atu o le vevela i le faʻaaogaina tuusaʻo
I nisi o eria, e faʻaaogaina foʻi le malosiaga geothermal mo le faʻavevela o le ea, vai faʻavevela i totonu o fale, faʻamagoina o faʻatoʻaga, fale lauʻeleʻele, ma e oʻo lava i faiga faʻapisinisi. O le fuafuaga e faʻapea:
1. E tafe atu le vai vevela mai le vaieli o le gaosiga i le nofoaga i luga o le fogaeleele.
2. E fa'aliliuina le vevela e ala i se masini fesuia'i vevela i le vai mama (ta'amilosaga tapuni) e fa'atumauina ai le lelei o le vai a le tagata fa'atau ma fa'aitiitia ai le lamatiaga o le 'ele/pala.
3. E tufatufa atu le vai vevela mamā e ala i paipa ua fa'avevela i tagata fa'atau (fale/fale/alamanuia).
4. A uma ona faʻaaogaina le vevela, ona toe faʻafoʻi lea o le vai toe foʻi i le ogatotonu e toe faʻavevela ai, aʻo toe faʻaosoina le vai geothermal i totonu o le tane.
O le lelei o lenei faʻataʻitaʻiga o le maualuga o le faʻaogaina o le malosi auā e ʻalofia ai le liua o le vevela i le eletise. Peitaʻi, e masani ona faʻatapulaʻaina le mamao o lona tufatufaina atu ona e faʻateleina le tau o paipa ma le leiloa o le vevela i le mamao.
5. Faiga fa'asu'i: o se vaega taua o le fa'asaoina
O se tasi o fa'ailoga iloga o se filifili o le malosiaga geothermal o le iai lea o vaieli e fa'aoso ai le ausa. A uma ona ui atu le ausa i totonu o se turbine ma fa'aputu, pe a uma ona aveese le vevela i totonu o se mea e fesuia'i ai le vevela, e masani ona toe fo'i le vai i le eleele. E fesoasoani le fa'aoso:
– Tausia le mamafa o le tane vai ina ia mautu ai le gaosiga.
– Fa'aitiitia le fa'a'a'a o le eleele.
– Fa'aitiitia le fa'aaluina o le vai i le siosiomaga.
E tatau ona mamanuina ma le fa'aeteete le tu'uina o vaieli tui ina ia 'aua ne'i vave tele ona fa'amālūlūina le nofoaga gaosi (thermal breakthrough) ma 'aua ne'i mafua ai ni fa'alavelave fa'atino.
6. Puleaina o le malosi, puipuiga ma le lelei
Ina ia mautinoa le faʻatuatuaina o le tufatufaina atu, o le faiga o le geothermal ua faʻapipiʻiina i:
– SCADA ma le DCS e mata'ituina ai le vevela, le mamafa, le fua o le tafe, le gatete o le turbine, ma le tulaga o masini eletise.
– Puipuiga o le relay e iloa ai le feso'ota'iga pu'upu'u, fa'aletonu i le eleele, so'ona fa'ateleina/i lalo o le televave, so'ona fa'ateleina/i lalo o le voltage.
– Pulea o le tali atu (capacitor, reactor, po'o le generator excitation control) ina ia tumau ai le mautu o le voltage.
– Fa'atonutonuina o le avega ina ia fetaui le gaosiga o le generator ma mana'oga o le grid.
E masani ona fa'agaoioia fale eletise geothermal o ni generators fa'avae (tumau-tulaga) ona e maua le malosiaga geothermal i le 24/7. E fesoasoani lea i le mautu o le faiga o le tufatufaina atu o le eletise, aemaise lava pe a tu'ufa'atasia ma fale eletise e le tumau e pei o le la ma le matagi.
7. Luʻitau o le tufatufaina atu o le malosiaga o le geothermal
E ui ina faʻatuatuaina, ae o loʻo i ai nisi o luʻitau masani:
– O le tulaga mamao ese o le fale gaosi eletise e taugata ai le fausiaina o le felauaiga o le eletise ma e manaʻomia ai pemita fanua.
– E mafai e vai fa'avevela o le eleele ona mafua ai le 'ele/pala i paipa ma masini i luga o le fogaeleele.
– E manaʻomia ona mataʻituina ma pulea tulaga lamatia tau eleele (e pei o gaioiga laiti o mafuiʻe e fesoʻotaʻi ma tui).
– O le tuʻufaʻatasia i totonu o le upega fesoʻotaʻiga e manaʻomia ai suʻesuʻega lelei o le mautu ma le faʻamaopoopoina o le puipuiga.
I'uga
O le auala e galue ai se faiga e tufatufa atu ai le malosiaga geothermal e faalagolago i le ituaiga e tuʻuina atu ai le malosiaga. A faʻaaogaina mo le gaosiga o le eletise, e liua le malosiaga geothermal i le eletise i se fale gaosi eletise geothermal (PLTP), ona tufatufa atu lea i totonu o switchyards, transformers, laina faʻasalalau, ma laina tufatufa atu i tagata faʻatau. A faʻaaogaina mo le vevela tuʻusaʻo, e tufatufa atu le malosiaga vevela e ala i se fesoʻotaʻiga paipa faʻamama ma fesuiaʻiga vevela ma le taamilosaga tapuni. E manaʻomia uma e lua se mamanu faʻapitoa, faiga faʻatonutonu ma puipuiga faʻatuatuaina, ma faiga faʻapipiʻi e faʻatumauina ai le tumau o le tane. Faatasi ai ma le pulega lelei, e mafai e le malosiaga geothermal ona avea ma ivitū o se sapalai malosi mama ma mautu.
Afai e te manaʻo ai, e mafai ona ou faʻaopoopoina ni ata o le flowchart pe fatuina se faʻamatalaga o le tusiga e sili atu ona taulaʻi i le tulaga o Initonesia (PLTP, fesoʻotaʻiga faʻasalalau a le PLN, ma faʻataʻitaʻiga o le fanua geothermal).