Fa'amatalaga o le Tafe Eletise
I totonu o se aveta'avale e pei o le kopa, e iai ni eletise e fealua'i fa'afuase'i i le saoasaoa maualuga ma le saoloto ae e le sola ese mai le u'amea. O eletise e mafai ona fealua'i saoloto e ta'ua o eletise saoloto. E ui o eletise e fealua'i saoloto i itu uma, ae leai se tafe atoa o eletise i se itu patino. E tupu lenei tulaga pe a leai se eseesega o le gafatia i le va o pito e lua o le uaea kopa.
A fa'apipi'i le uaea i se puna eletise, e tula'i mai se eseesega o le gafatia i le va o pito e lua o le uaea apamemea, o lea e aliali mai ai se fanua eletise i totonu o le uaea apamemea. O le iai o se fanua eletise e mafua ai ona oo i ai eletise saoloto le malosi eletise F = q E = e E, lea o le F = malosi eletise , e = le mamafa o le eletise, E = fanua eletise . O lenei malosi eletise e mafua ai ona fa'avavevave fa'atasi eletise uma o lo'o fealua'i saoloto, lea e tutusa le itu ma le malosi eletise.
O eletise saoloto e feoa'i fa'atasi o lo'o i le va o atomu o lo'o totoe i le uaea kopa ina ia feto'ai ai eletise uma ma atomu. O le feto'ai e mafua ai ona suia le itu o eletise saoloto. O nei eletise uma e masani ona o'o i ai se malosiaga eletise ina ia fa'avavevaveina ai eletise uma i le itu e tasi e pei o le itu o le malosiaga eletise. A mae'a ona gaoioi mo sina taimi, e feto'ai eletise saoloto ma atomu i le uaea kopa. Ae o eletise saoloto e masani ona o'o i ai se malosiaga eletise ina ia toe fa'avavevaveina ai eletise uma. O lea la, e le gata i le gaoioi fa'afuase'i i itu eseese, o eletise saoloto uma e feoa'i fa'atasi ma lemu i le itu o le malosiaga eletise ma le itu fa'afeagai ma le fanua eletise. O le itu o le fanua eletise e mai se malosiaga eletise maualuga i se malosiaga eletise maualalo, a'o eletise e feoa'i mai se malosiaga maualalo i se malosiaga maualuga. O le gaioiga fa'afuase'i o eletise saoloto ta'itasi e matua saoasaoa lava, a'o le gaioiga ma eletise saoloto i le itu o le malosiaga eletise e matua saoasaoa lava. O lenei gaioiga ma eletise saoloto i le itu o le malosiaga eletise e ta'ua fo'i o le saoasaoa o le fe'avea'i.
O le tafe eletise o lona uiga o le tafe o le eletise i totonu o se vaega o se aveta'avale i se vaitaimi patino. E tusa ai ma le maliega, o le itu e agai i ai le eletise e tutusa ma le itu e agai i ai le avega lelei. O lenei maliega na faia a'o le'i iloa o le mea moni e gaoioi i totonu o se aveta'avale o eletise saoloto e molia leaga. O le itu e agai i ai le gaioiga o eletise i totonu o le aveta'avale e fa'afeagai ma le itu e agai i ai le tafe eletise. O lea la, afai tatou te talanoaina le tafe o le eletise i totonu o le aveta'avale, o le uiga o le tafe o le avega lelei, lea e ta'ua fo'i o le tafe masani aua o le taunuuga lea o se maliega.
O le fua fa'atatau o le tafe eletise
I le fa'amatematika, o le eletise e fa'aalia e ala i le fua fa'atatau:
I = ΔQ / Δt
I = le tafe eletise, ΔQ = le aofaʻi o le uta eletise, Δt = le va o taimi.
Vaega ole eletise
O le iunite o le eletise o le Coulomb, o le iunite o le taimi o le sekone, o lea la o le iunite o le tafe eletise o le Coulomb/sekone. O le Coulomb/sekone e ta'ua fo'i o Ampere, o le igoa lea o le fisiki Farani o Andre Marie Ampere (1775-1836). 1 Ampere = 1 Coulomb/sekone (1 A = 1 C/s). I se isi faaupuga, o le tafe eletise o le 1 Ampere e tutusa ma le avega eletise o le 1 Coulomb e ui atu i se vaega uaea mo le 1 sekone. E le gata i le fa'aalia i Amperes, o tafe eletise e fa'aalia fo'i i milliamperes (1 mA = 10 -3 A), microamperes (1 μA = 10 -6 A), nanoamperes (1 nA = 10-9 A) po'o picoamperes (1 pA = 10 -12 A).
Fa'ata'ita'iga o le fa'afitauli 1:
O le tafe o le eletise e 2 Amperes e tafe i totonu o le uaea mo le 8 sekone. Fuafua le aofaʻi o le eletise e ui atu i se tulaga ma le aofaʻi o eletise i totonu o lena eletise!
Iloa:
Tafe eletise (I) = 1 Ampere
Vaitaimi va (t) = 2 sekone
Mana'omia: le totogi (Q) ma le aofa'i o eletise (e)
fofo:
Fua fa'atatau o le tafe eletise:
I = Q/t
I = tafega eletise, Q = totogi eletise, t = va o taimi
Totogi eletise:
Q = I t = (2 Ampere)(8 sekone) = 16 C.
O le mamafa o le tasi eletise e 1.6 x 10 -19 Coulomb, o lea la o le mamafa o le 16 Coulombs e tutusa le aofaʻi o eletise ma le 16 C / 1.6 x 10 -19 Coulomb = 10 x 10 19 eletise.
Tafe eletise, saoasaoa o le tafe, ma le mafiafia o le tafe
Toe iloilo le moli lelei o loʻo agai saʻo i le saoasaoa, ma feʻaveaʻi i le v i le itu o le fanua eletise E
i luga o se aveta'avale e iai lona vaega fa'alava A. E fealua'i le moli lelei i le mamao e o'o atu i le s = vt i le taimi t.
Afai o le aofaʻi o vaega ua molia i le voluma taʻitasi (mafiafia o vaega ua molia) o le n ma o le voluma o le avetaʻavale o le A s = A vt,
ona o le aofaʻi lea o vaega ua molia i le voluma o le avetaʻavale o le n A v t. Afai o vaega taʻitasi ua molia e iai le moliaga o le q, o le aofaʻi lea o le moliaga e ui atu i le pito o le avetaʻavale i le taimi o le t o le Q = nq A v t. O lea la, o le tafe eletise o loʻo tafe atu i le pito o le avetaʻavale o le I = Q / t = nq A v. Ae o le mafiafia o le tafe poʻo le tafe i le vaega faʻalava A o le J = I / A = nq v.
E mafai ona fa'ai'uina o le tafe o le eletise i totonu o le aveta'avale o le oloa lea o le fa'ateleina o le mafiafia o vaega ua molia (n),
le aofaʻi o le totogi mo vaega taʻitasi (q), le lautele o le avetaʻavale (A) ma le saoasaoa o vaega ua molia (v).
Suesue ia fesili faʻataʻitaʻi nei.
Fa'ata'ita'iga o le fa'afitauli 2:
O se tafega tumau e 10 amperes e tafe i totonu o se uaea apamemea ma se vaega fa'alava e 3 x 10 -6 m² . O le mafiafia o le eletise saoloto e 8.4 x 10 = 28 eletise/m² . Fuafua le saoasaoa o le fe'avea'i o le eletise saoloto!
Iloa:
Tafe eletise (I) = 10 Ampere
Eria o le uaea ua vaevaeina (A) = 3 x 10 -6 m 2
Mafiafia o le eletise saoloto (n) = 8.4 x 1028 m -3
Totogi eletise (q) = 1.6 x 10 -19 C
Mana'omia: Saosaoa o le tafega saoloto o le eletise (v)
fofo:
O le saoasaoa o eletise e fuafuaina e faʻaaoga ai se fua faʻatatau na maua muamua:
![]()
I = tafega eletise, n = mafiafia o vaega ua molia = mafiafia o le eletise, q = tasi le mafiafia o le eletise, A = vaega o le vaega o le aveta'avale, v = saoasaoa o le tafega o le eletise

O le saoasaoa o le fealua'i o le eletise e 0.248 x 10 -3 mita/sekone = 0.248 milimita/sekone.
E feoa'i fa'atasi eletise saoloto i totonu o se uaea i le saoasaoa e 0.248 milimita i le sekone. I se isi faaupuga, i sekone ta'itasi, e feoa'i uma eletise saoloto e o'o atu i le 0.248 milimita. O se saoasaoa telegese tele lenei. Afai e telegese tele le gaoioi o eletise saoloto, aisea e ki vave ai le moli eletise pe a uma ona ki le ki?
Ina ia malamalama i lenei mea, e tafe eletise i totonu o le uaea e pei o le tafe o le vai i totonu o le paipa. Afai e faʻatumuina le paipa i le vai, afai e faʻapipiʻi le tasi pito o le paipa i le paipa, e tafe vave mai le vai mai le tasi pito o le isi paipa. E faʻapena foʻi, e iai eletise saoloto i le uaea apamemea ma le uaea moli. A ki le ki, e tulaʻi mai se fanua eletise ma le saoasaoa e latalata i le saoasaoa o le malamalama (saoasaoa o le malamalama = 3 x 108 mita /sekone), lea e mafua ai ona amata fealuaʻi faʻatasi eletise saoloto i lena taimi. Ua iai eletise saoloto i le uaea moli ina ia moli ai le malamalama i lena lava taimi.
Faʻafitauli ma tali
1. O loʻo i ai se tafe mautu e 10 A i totonu o se uaea mo le 2 minute. O le a le tele o le aofaʻi o le totogi e ui atu i le uaea i soʻo se nofoaga.
Ua iloa:
Tafe eletise (I) = 10 A
Vaitaimi va (t) = 2 minute = 2 x 60 sekone = 120 sekone
Mana'omia: Totogi (Q)
Fofo:
Fua fa'atatau o le tafe eletise:
I = q/t
I = le tafega eletise, q = le totogi eletise, t = le va o taimi
O le totogi eletise:
Q = I t = (10)(120) = 1200 C
2. E ui atu le 60 C o le eletise i se tulaga i le matagaluega mo le 5 minute. O le a le tafe eletise?
Ua iloa:
O le va o le taimi (t) = 5 minute = 5 x 60 sekone = 300 sekone
O le totogi eletise (Q) = 60 C
Mana'omia: O le tafe eletise (I)
Fofo:
O le tafega eletise:
I = Q/t
I = 60 / 300
I = 0.2 Coulombs/sekone
I = 0.2 Amperes
3. O le iunite o le tafe eletise i le faiga SI o le…
fofo
Coulombs/sekone
Coulombs/sekone, ua tu'uina atu i ai se igoa fa'apitoa, o le Ampere.