## Fa'atatauina o Lafoga o Tupe Maua a le Tagata Lava Ia: O se Taiala Atoatoa
O lafoga o tupe maua a le tagata lava ia o se tiute ua fa'atonuina e le malo mo tagata ta'ito'atasi uma o lo'o maua se aofa'iga patino o tupe maua. Mo le to'atele, o le fuafuaina o lafoga e mafai ona avea ma se faiga faigata ma fenumiai. O lenei tusiga e fa'amoemoe e tu'uina atu se ta'iala atoatoa i le auala e fuafua ai lafoga o tupe maua a le tagata lava ia i Initonesia.
### Malamalama i Lafoga o Tupe Maua a le Tagata Lava Ia
O lafoga o tupe maua (PPh) o se lafoga e fa'ae'e i tupe maua a tagata ta'ito'atasi po'o pisinisi e maua i se tausaga lafoga. I Initonesia, o tulafono faatonutonu o lafoga o tupe maua e fa'atonutonuina e le Tulafono o Lafoga o Tupe Maua (Tulafono Nu. 36 o le 2008). O lenei lafoga e fa'ae'e i punaoa eseese o tupe maua, e pei o totogi, fa'aaloaloga, tupe mama fa'apisinisi, tului, tufatufaga, totogi fa'aletulafono, ma e o'o lava i meaalofa.
### Tupe Maua e Lafoina (PKP)
A'o le'i fuafuaina le aofa'i o lafoga e te nofo aitalafu ai, e taua le fuafuaina o lau tupe maua e totogi lafoga (PKP). O le PKP o le tupe maua o totoe pe a uma ona to'esea tupe maua e le totogi lafoga (PTKP) ma isi fa'aitiitiga lafoga. O le PTKP e fa'atonutonuina e le malo ma e fesuisuia'i e fa'atatau i le tulaga fa'aipoipo ma le aofa'i o tagata e fa'alagolago i ai.
#### Faʻataʻitaʻiga o le PTKP mo le 2023:
– Tagata Totogi Lafoga e le’i Fa’aipoipo (TK) – Rp. 54.000.000,- i le tausaga
– Tagata Totogi Lafoga ua Faaipoipo (K/0) – Rp. 58.500.000,- i le tausaga
– Fa'aopoopoga mo avā o lo'o tu'ufa'atasia a latou tupe maua ma a latou tane – Rp. 4.500.000,- i le tausaga
– Isi tagata faʻalagolago, e toʻatolu tagata (fanau/matua): IDR 4.500.000 i le tausaga mo le tagata e toʻatasi
### Laasaga mo le Fuafuaina o Lafoga o Tupe Maua a le Tagata Lava Ia
#### 1. Fuafua le Aofaʻi o Tupe Maua
O le laasaga muamua o le fuafuaina lea o lau aofaʻiga atoa o tupe maua mo le tausaga. E mafai ona maua mai nei tupe maua mai i auala eseese, e pei o totogi, ponesi, taui, ma isi tupe maua. Mo se faʻataʻitaʻiga, o tupe maua a se tagata faigaluega e faʻapea:
– Totogi masina: Rp. 10.000.000,-
– Ponesi faaletausaga: Rp. 20.000.000,-
– Taui mo tagata faigaluega tuto'atasi: IDR 30.000.000,-
Aofa'i atoa o tupe maua fa'aletausaga = (Totogi fa'alemasina x 12) + Ponesi fa'aletausaga + Fa'ailoga tau tupe mo tagata faigaluega tuto'atasi
= (Rp 10.000.000 x 12) + Rp 20.000.000 + Rp 30.000.000
= Rp. 150.000.000,-
#### 2. Fa'aitiitia Tupe Maua e le Mafai ona Lafoina (PTKP)
Sosoo ai, to'ese le aofa'i atoa o tupe maua mai le PTKP e tusa ai ma tulaga o le tagata totogi lafoga. Mo se fa'ata'ita'iga, afai ua faaipoipo le tagata totogi lafoga ma e to'atasi lana tama:
PTKP = Rp. 58.500.000 + Rp. 4.500.000 (mo le 1 tamaiti) = Rp. 63.000.000,-
PKP = Aofa'i Tupe Maua Tulaga – PTKP
= Rp. 150.000.000 – Rp. 63.000.000
= Rp. 87.000.000,-
#### 3. Fuafuaina o Lafoga o Tupe Maua (PPh)
A maeʻa ona maua se VAT (PKP), e mafai ona tatou fuafuaina lafoga o tupe maua e faʻavae i luga o fua faʻatatau ua faʻatulagaina. O fua faʻatatau nei o lafoga o tupe maua e faʻavae i luga o le faʻavasegaga VAT i le tausaga:
– VAT e oo atu i le IDR 50.000.000: 5%
– VAT e sili atu i le IDR 50.000.000 e oo atu i le IDR 250.000.000: 15%
– VAT e sili atu i le IDR 250.000.000 e oo atu i le IDR 500.000.000: 25%
– VAT e sili atu i le IDR 500.000.000: 30%
Mo le PKP e IDR 87.000.000, o le fuafuaga lafoga e faapenei:
a. Mo le PKP e oo atu i le IDR 50.000.000:
= Rp. 50.000.000 x 5% = Rp. 2.500.000,-
b. Mo le PKP e sili atu i le IDR 50.000.000 e oo atu i le IDR 87.000.000 (PKP o totoe):
= (Rp. 87.000.000 – Rp. 50.000.000) x 15% = Rp. 37.000.000 x 15% = Rp. 5.550.000,-
Aofa'iga PPh = Rp. 2.500.000 + Rp. 5.550.000 = Rp. 8.050.000,-
### Auala e Totogi ai Lafoga o Tupe Maua
E mafai e tagata totogi lafoga i Initonesia ona totogi lafoga o tupe maua i auala eseese, e aofia ai:
– E ala i le Taofia o Lafoga: Mo tagata faigaluega, e masani ona taofia e le pule le lafoga o tupe maua ma toe totogi atu i le malo. Ua ta'ua lea o le Mataupu 21 o Lafoga o Tupe Maua.
– Totogi Tutoatasi: Mo tagata taʻitoʻatasi o loʻo i ai a latou tupe maua mai isi punaoa e pei o le tagata faigaluega tutoʻatasi, o totogi lafoga e faia tutoʻatasi e ala i le teuina o tupe i le faletupe poʻo le initaneti e faʻaaoga ai le faiga o pili eletise e saunia e le Directorate General of Taxes (DGT).
– Lipotiina o Pepa Fa'afoe Lafoga Fa'aletausaga: E tatau i tagata totogi lafoga uma ona faila se Pepa Fa'afoe Lafoga Fa'aletausaga (SPT) i le Ofisa Sili o Lafoga (DGT) e lipoti ai a latou tupe maua mo le tausaga lafoga. O le aso e gata ai ona lipotia lafoga a tagata ta'ito'atasi o le aso 31 o Mati o le tausaga e soso'o ai.
### Fautuaga ma Togafiti i le Puleaina o Lafoga o Tupe Maua
1. Tausia Lelei Pepa: Ia mautinoa e te teuina pepa uma e talafeagai, e pei o le faʻamaoniga o le toesea o lafoga o tupe maua, faʻamaoniga o le fesiitaiga o tupe maua, ma le faʻamaoniga o tupe faʻaalu e fesoʻotaʻi ma tupe maua.
2. Faaaoga Polokalama Faakomepiuta mo Lafoga: E mafai e le tele o polokalama ma polokalama faakomepiuta ona faafaigofie ai le fuafuaina ma le lipotia o lafoga.
3. Faaaoga se Faufautua o Lafoga: Afai e faigata tele ona e fuafuaina au tupe maua ma fefaʻatauaiga, o le faʻaaogaina o auaunaga a se faufautua o lafoga e mafai ona avea ma se filifiliga atamai.
4. Lipoti i le Taimi: Ia mautinoa e lipotia i taimi uma lafoga a'o le'i o'o i le aso atofaina e 'alofia ai sala tupe ma fa'asalaga.
### A'afiaga o le Le Lipotiina pe Le Totogiina o Lafoga
E lē mafai ona faatauvaa le faatamala i tiute tau lafoga. O taunuuga o le lē lipotia pe totogiina o lafoga e mafai ona aofia ai sala tupe, faasalaga tau pulega, ma e oo lava i faasalaga tau solitulafono. O se sala tupe tuai e totogi e le tagata totogi lafoga o tupe maua (SPT Tahunan) e Rp 100.000 mo tagata totogi lafoga taitoatasi o se tasi lea o faataitaiga o ia faasalaga.
### Faaiuga
O lafoga o tupe maua a le tagata lava ia o se tasi lea o ituaiga o sao o tagatanu'u i le atina'eina o le atunu'u. E ui o le fuafuaina o lafoga e foliga mai e faigata i nisi taimi, ae afai e malamalama lelei ma faia ni laasaga fa'atulagaina, e mafai ona fa'afaigofieina le faiga. Mai le fuafuaina o le aofa'i atoa o tupe maua, fuafuaina o le VAT (Taxable Income Taxed Tax), i le malamalama i fua faatatau o lafoga talafeagai, o mea uma ia o le a fesoasoani ia te oe e fa'ataunu'u lelei ai au tiute tau lafoga. E le gata i lea, o le fa'aaogaina o auaunaga po'o tekinolosi o lo'o avanoa e mafai ona fesoasoani i le puleaina lelei o lafoga.
O le malamalama lelei i lafoga o tupe maua a le tagata lava ia, e lē gata o le a e saoloto mai noataga faaletulafono, ae o le a e auai foʻi i le fausiaina o se atunuu sili atu ona lelei.