Auala e Filifili ai Fa'asoa e Maualuga le Tuputupu A'e
O le filifilia o sea e maualuga le tuputupu aʻe o se fuafuaga lauiloa mo le fausiaina o le tamaoaiga i se taimi umi. O nei sea e masani ona sau mai kamupani e vave ona tuputupu aʻe tupe maua, tuputupu aʻe pea tupe mama, ma avanoa tetele e faʻalauteleina. Peitaʻi, o avanoa maualuluga e toetoe lava o taimi uma e o mai ai ma ni lamatiaga tetele: tau maualuga, tauvaga malosi, ma suiga o aga masani o pisinisi. O le mea lea, e manaʻomia e le au teu tupe se auala faʻatulagaina e aloese ai mai le "tuliloaina o le aga masani o loʻo iai nei" ma ia filifilia moni lava kamupani e iai le gafatia e tuputupu aʻe ai.
O se taʻiala atoatoa lea i le filifilia o faʻasoa e maualuga le tuputupu aʻe, mai le malamalama i o latou uiga, i fua faʻatatau e suʻesuʻe, i le auala e pulea ai tulaga lamatia.
-
1. Ia malamalama i le uiga o le "tuputupu aʻe maualuga"
O fa'asoa e maualuga le tuputupu a'e e masani ona faasino i kamupani e mafai ona fa'ateleina:
– Tupe maua vave ma tumau (e.g. >15–20% i le tausaga).
– E fa’atupula’ia fo’i le tupe mama po’o le tupe mama fa’atino (e le gata ina fa’ateleina le fefa’ataua’iga ae fa’aitiitia fo’i tupe maua).
– Fa'alauteleina le pisinisi e ala i le fa'afouga, fa'alauteleina o le maketi, po'o fa'ata'ita'iga pisinisi e mafai ona fa'ata'ita'i.
E masani ona maua kamupani e maualuga le tuputupu aʻe i vaega e pei o tekinolosi, tausiga o le soifua maloloina, faʻailoga faʻatau oloa faʻaonaponei, malosiaga faʻafouina, felauaiga, poʻo faʻavae numera. Peitaʻi, e le o faʻasoa uma i nei vaega e agavaa otometi lava o ni faʻasoa tuputupu aʻe—o le mea e fuafua ai a latou faʻavae ma le faʻaauauina o lo latou faʻalauteleina.
-
2. Amata i se "tala" malosi o se pisinisi, ae le na o se siata o tau.
E toʻatele tagata e amata teu tupe e paʻuʻū i le mailei o le filifilia o sea ona ua matuā siʻitia o latou tau. Peitaʻi, e mafai ona mafua mai le siʻitia o tau i ni faʻatauga pupuu. Ae e tatau i tagata teu tupe lelei ona fesili ifo iā i latou lava:
– O le ā le faʻafitauli e foia e le kamupani?
– Aiseā ua sili atu ai ona manumalo le fofo a le kamupani i isi tagata tauva?
– O le ā le telē o le maketi e mafai ona galue ai (aofa’i o le maketi e mafai ona fa’atalanoaina)?
– Pe o le tuputupu aʻe e mafua mai i le manaʻoga moni pe na o le faʻalauiloa tele?
Saili mo kamupani e iai ni auala puipuia e pei o faʻailoga malolosi, aafiaga o fesoʻotaʻiga, tau o fesuiaʻiga, pateni, fua faʻatatau maualuga o le gaosiga, poʻo le tufatufaina atu. O le tuputupu aʻe e sili ona tosina mai ai o le tuputupu aʻe e faigata ona toe faia.
-
3. Taula'i i le tuputupu a'e lelei o tupe maua
O le tuputupu aʻe o tupe maua o le faʻamalosiau autū lea mo le tuputupu aʻe o sea. O nisi mea e tatau ona matauina:
1. Tumau: pe fa'atupula'ia tupe maua i kuata ta'itasi/tausaga pe e fesuisuia'i tele?
2. Puna o le tuputupu aʻe: mea faʻalenatura mai le faʻateleina o le manaʻoga, poʻo le taunuuga o faʻatauga ma le "faʻaumatia o tupe" faʻalauiloa?
3. Tulaga lelei o fa'atauga: o se kamupani o lo'o fa'amaumauina tupe maua ae o lo'o fa'ateleina ana aitalafu e mafai ona fa'aalia ai fa'afitauli i le aoina o aitalafu.
O le mea sili ona lelei, o le tuputupu aʻe o tupe maua e o faatasi ma le faaleleia atili o le lelei o galuega faatino a o faateleina le tele. Afai e faateleina tupe maua ae vave ona faateleina tau, e ono vaivai lena tuputupu aʻe.
-
4. Siaki le margin ma le fa'ailoga o le “operating leverage”.
O se tasi o uiga o se kamupani o le a avea ma manumalo mo se taimi umi o tupe mama e faaleleia i le aluga o taimi, mo se faataitaiga:
– E mautu pe fa'ateleina le tupe maua.
– E faʻateleina tupe mama o galuega pe a oʻo atu le kamupani i se tulaga faʻapitoa.
– E laiti lava tupe faaalu mo maketiga ma pulega pe a faatusatusa i tupe maua.
O lenei mea e masani ona ta'ua o le operating leverage: a'o tuputupu a'e se pisinisi, o nisi tau e le vave fa'ateleina e pei o tupe maua, ma i'u ai i le fa'ateleina o tupe maua. O kamupani sili ona lelei e tuputupu a'e o kamupani ia e le gata ina vave ona tuputupu a'e ae fa'ateleina fo'i tupe maua.
-
5. Su'esu'ega o le tafega o tupe: e tatau ona "totogiina" le tuputupu a'e
E lē o taimi uma e fa’apea ai o tupe mama e maua mai i le tusi tupe e sau moni lava. O le mea lea, siaki:
– Tupe fa'aalu o galuega faatino (CFO): pe maua ea e le kamupani tupe mai galuega autu?
– Tafega Tupe Sa'oloto (FCF): tupe o totoe pe a uma ona fa'aalu tupe fa'avae (capex). O le tele o kamupani o lo'o tuputupu a'e i le amataga e leaga a latou FCF, ae e tatau ona i ai se auala manino i le tafega tupe lelei.
– Manaʻoga tau tupe: e masani ona tuʻuina atu e le kamupani ni sea fou poʻo ni aitalafu e totogi ai galuega faatino?
Afai e faʻaauau pea ona manaʻomia e se kamupani le fesoasoani tau tupe mai fafo e aunoa ma le faʻaleleia atili o le tamaoaiga o iunite, e ono lamatia ai le aufaipisinisi i le faʻaitiitia o le gafatia poʻo le mamafa mai le avega o aitalafu.
-
6. Fuafua le “tamaoaiga o le iunite” ma le tumau o le faʻataʻitaʻiga pisinisi.
E taliina e le unit economics le fesili: pe maua ea se tupe mama talafeagai i faʻatauga taʻitasi/tagata faʻatau? E taua tele lenei mea i pisinisi faʻaonaponei e faʻavae i luga o tagata faʻatau, faʻavae i luga o fausaga faʻavae, poʻo pisinisi faʻatau oloa.
O nisi fa'ailoga e va'ava'ai i ai (e fuafua i le matāgaluega):
– Tupe mama atoa i fefaʻatauaiga taʻitasi / i tagata faʻatau taʻitasi
– Tau o le Mauaina o Tagata Faʻatau (CAC) vs Taua o le Olaga Atoa (LTV)
– Fuainumera o le taofia po'o le fa'aitiitia o tagata fa'atau (e to'afia tagata fa'atau e nonofo ai)
– Vaitaimi e toe totogi ai (o le a le umi e alu ai e toe maua ai tau o le faʻatauina)
O le tuputupu aʻe lelei o le tuputupu aʻe lea e aoga pea i le tamaoaiga. Afai e tuputupu aʻe se kamupani ona o faʻalauiloa tetele, ae le faʻamaoni tagata faʻatau ma e maualalo tupe maua, e ono taofia le tuputupu aʻe pe a faʻaitiitia faʻalauiloa.
-
7. Ia gauaʻi atu i le pulega: o le faʻatinoga e masani ona sili atu ona faia ni faaiuga maumaututu nai lo o manatu.
I le tuputupu aʻe maualuga, o le tomai faʻatino pulega e taua tele. Iloilo mea e pei o:
– Fa'amaumauga o galuega a le pulega i le ausiaina o sini.
– Manino le lipotia ma le faʻasalalauina i tagata lautele.
– Tumau i fuafuaga: e te suia soo le itu e te agaʻi i ai e aunoa ma le manuia?
– Pulega lelei a le kamupani.
O le pulega lelei e masani ona vaevaeina tupe faavae ma le amio pulea: o le faʻalauteleina e faasolosolo malie, o le faʻatauina o pisinisi e atamai, ma o aitalafu e pulea ma le faʻaeteete.
-
8. Iloiloga o le Tau: e mafai ona lelei oloa tuputupu aʻe ae e mafai ona taugata tele
O se mea sese masani o le manatu lea o se kamupani lelei e tutusa ma se sea manaia. Peita'i, o le soona tau e mafai ona o'o atu ai i ni tupe maua e le lelei i se taimi umi.
O nisi o auala tau iloiloga e masani ona faʻaaogaina mo faʻasoa tuputupu aʻe:
– PER (Tau i Tupe Maua): aoga pe afai e mautu tupe mama, ae e masani ona "taugata" mo le tuputupu aʻe.
– PSR (Tau i Fa'atauga): talafeagai pe afai e le'i tele ni tupe mama, ae e tatau ona fa'atusatusa i tupe mama ma le ono maua o tupe mama.
– PEG ratio (PER vaevaeina i le tuputupu aʻe): taumafai e iloilo pe tutusa le PER ma le fua faatatau o le tuputupu aʻe.
– Fa'atusatusa i kamupani tutusa (fa'atusatusaga a tupulaga) ma fua fa'atatau o le tuputupu a'e moni.
Ia manatua, ua masani ona "fa'atulaga" e le maketi le fa'amoemoega o le tuputupu a'e. E mana'omia ona e fa'amautinoa o lo'o i ai le avanoa mo ni mea e ofo ai: e mafai e le kamupani ona sili atu nai lo fa'amoemoega autasi, pe fa'atumauina le tuputupu a'e mo se taimi umi atu nai lo fa'amoemoega o le maketi.
-
9. Saili mo mea e fa'aosofia ai le tuputupu a'e ma ia malamalama i tulaga lamatia
O se mea e fa'aosofia ai le gaioiga (catalyst) o se mea e mafai ona fa'aleleia atili ai le fa'atinoga a se kamupani, mo se fa'ata'ita'iga:
– Fa'alauiloaina o oloa fou
– Fa'alauteleina i atunu'u/vaega fou
– Tulafono faatonutonu e lagolagoina ai
– E maualalo pea le fa'aaogaina o le maketi
– Fa'ateleina o le fa'aaogaina o tekinolosi
I le taimi lava e tasi, ia malamalama i tulaga lamatia autu:
– O le tauvaga o loʻo faʻaitiitia ai tulaga
– Suiga fa'atonutonu
– Fa'alagolago i le tasi oloa po'o le tasi tagata fa'atau
– Taamilosaga fa'apisinisi ma le fa'avaivaia o le malosi fa'atau
– Tulaga lamatia o tupe ma tau o meafaitino mata
E masani ona matuā maaleale lava oloa o loʻo tuputupu aʻe i suiga i lagona o maketi ma fua faatatau o tului. A siʻitia fua faatatau o tului, e masani ona faʻaitiitia le tau o oloa o loʻo tuputupu aʻe ona o faʻamoemoega o tupe maua i le lumanaʻi e sili atu ona faʻaitiitia.
-
10. Faaaoga ni fuafuaga fa'atau ma le puleaina o tulaga lamatia
E leai se auiliiliga e atoatoa. O le mea lea, faatulaga le auala sao e ulufale ai ma pulea ai tulaga:
– Averesi o le tau o le tala (DCA): faʻatau i ni vaega e faʻaitiitia ai le lamatiaga o le taimi.
– Fuafua le maualuga o le vaega i le sea e tasi ina ia aua ne'i soona fa'aputuputu tele le faila o sea.
– Faaaoga le fa'alauteleina o pisinisi i vaega eseese pe a mafai.
– Mata'ituina lipoti o fa'atinoga: tuputupu a'e o tupe maua, tupe mama, tafega o tupe, ma ta'iala a le pulega.
– Fa'atuina se fuafuaga mo le taimi e toe iloilo ai: mo se fa'ata'ita'iga pe a fa'agesegese tele le tuputupu a'e, pe pa'ū ifo tupe maua, pe suia le fuafuaga.
Mo tagata teu tupe mo se taimi umi, o le "fa'aitiitia o le gau" e le na'o le va'aia o le pa'ū o tau, ae o le taimi e lepetia ai le manatu autū o tupe teufaafaigaluega: o mea taua na uuna'ia ai le fa'atauga ua le toe aoga.
-
I'uga
O le filifilia o sea e vave ona tuputupu aʻe e lē o le sailia lea o se kamupani lauiloa, ae o le sailia lea o se pisinisi e mafai ona faʻateleina pea faʻatauga ma tupe mama, maua ai se tulaga lelei i le tauvaga, ma pulea e se pulega faʻatonutonu. E manaʻomia e le au teu tupe ona iloilo le tulaga lelei o le tuputupu aʻe (tupe maua, tupe mama, tafega o tupe, tamaoaiga o iunite), mafaufau i tau talafeagai, ma pulea tulaga lamatia i se fuafuaga faʻatau faʻatulagaina.
A faia sa'o, e mafai e sea fa'atuputupu a'e ona avea ma afi e fa'atupula'ia ai le tuputupu a'e o se portfolio. Ae ia manatua pea: o le maualuga o le tupe maua e mafai ona maua, o le sili atu foi lea ona taua o le mae'ae'a i lau su'esu'ega ma le pulea lelei o tulaga lamatia.
-
Afai e te manaʻo ai, e mafai foʻi ona ou faia se lisi siaki e tasi le itulau (laʻasaga i lea laʻasaga) mo le filifilia o oloa faʻatuputupu aʻe, poʻo ni faʻataʻitaʻiga o fua faatatau ma tulaga faʻatapulaʻa e masani ona faʻaaogaina mo vaega eseese.