E Faapefea Ona Fesoasoani Tekonolosi 3D i le Mata'ituina o Vaomatua
O vaomatua o se tasi o poutū autū o le olaga i le Lalolagi. E iai le tele o meaola eseese, tausia le taamilosaga o le vai, fa'aputuina le kaponi, ma maua ai le ola mo le tele o nu'u. Peita'i, e vaivai fo'i vaomatua i lamatiaga: fa'aleagaina o vaomatua, afi, fa'ato'aga fa'asolitulafono, eliina fa'asolitulafono, ma a'afiaga o suiga o le tau. I totonu o nei tulaga, o le mata'ituina sa'o ma vave o vaomatua o se mea e mana'omia vave. O se tasi o alualu i luma o lo'o fa'ateleina ona fa'aaogaina o le tekonolosi 3D—o se auala fa'afanua ma au'ili'iliga e mafai ona fa'aalia ai le fausaga o vaomatua i se auala sili atu ona moni nai lo fa'afanua masani e lua-vaega.
O le ā le tekinolosi 3D i le mata'ituina o vaomatua?
O tekinolosi 3D i le tulaga o vaomatua e aofia ai le faʻaaogaina o faʻamaumauga e puʻeina ai foliga ma fausaga o le vateatea: maualuga o le laʻau, mafiafia o le pale, le faʻasolosolo o le auvae, ma e oʻo lava i foliga o le eleele. E le pei o ata satelite 2D, lea e faʻamamafa ai faʻamatalaga "mai luga" (lanu ma mamanu o le mamanu), o le faʻataʻitaʻiga 3D e mafai ai ona tatou vaʻai i le "tele" ma "vaega" o se vaomatua. E taua tele lenei mea aua o le tele o faʻamatalaga faʻale-siosiomaga—e pei o le biomass, o loʻo iai le kaponi, ma le soifua maloloina o le tulaga—e fesoʻotaʻi vavalalata ma le fausaga faʻatulagaina.
E masani lava, o le tekinolosi 3D o vaomatua e maua mai i le tele o metotia: LiDAR (Light Detection and Ranging), photogrammetry mai drones poʻo vaalele, ma faʻataʻitaʻiga faʻatekinolosi numera mai satelite. O nei mea uma e mafai ona faʻagasoloina i ni faʻatusa e tolu-vaega e mafai ona iloiloina e tagata tomai faapitoa i vaomatua, tagata suʻesuʻe, ofisa o le malo, ma kamupani o loʻo umia pemita e pulea ai vaomatua.
LiDAR: “x-ray” o le fausaga o le vaomatua
O se tasi o tekinolosi sili ona mamana mo le mata'ituina o vaomatua o le LiDAR. O le mea moni, o se masini fa'alogo LiDAR e fa'asalalauina atu ai ni pulu laser agai i luga o le eleele. O nei pulu e toe fo'i mai i le masini fa'alogo, ma e fuafuaina le mamao mai le taimi e malaga ai. Talu ai e mafai e pulu laser ona sosolo atu i avanoa o le laulaau, e mafai e le LiDAR ona pu'eina ni ata o le tele i le taimi e tasi: mai pito o laulaau, lālā, vao laiti, ma e o'o lava i le eleele.
O le iʻuga o se ao faʻailoga—o se faʻaputuga o miliona o faʻailoga 3D o loʻo faʻaalia ai laʻau ma le foliga o le eleele. Mai nei faʻamaumauga, e mafai e le au suʻesuʻe ona fatuina ni faʻataʻitaʻiga o le maualuga o le togavao, faʻafanua le mafiafia o togavao, faʻailoa va o vaomatua, ma faʻatatauina foʻi le tele o le vao. Pe a faʻatusatusa i suʻesuʻega i le fanua e faʻalagolago i ni fasi faʻataʻitaʻiga faʻatapulaʻa, e mafai e le LiDAR ona ufiufi vaega tetele ma auiliiliga maualuluga, e sefe ai le taimi ma tupe i se taimi umi.
Ata fa'ata'ita'i a le drone: auiliiliga maualuga ma fetu'una'i
I le fa’aopoopoga i le LiDAR, ua avea nei drones ma meafaigaluega lauiloa mo le fa’afanua o vaomatua. E feavea’i e drones ni meapueata e pu’eina ata fe’avea’i mai tulimanu eseese. Fa’aaogaina metotia photogrammetry, e mafai e polokalama faakomepiuta ona fuafua le loloto ma fausia ni fa’ata’ita’iga o luga 3D e ta’ua o orthomosaics ma 3D meshes, po’o ni fa’ata’ita’iga o luga numera.
O lelei o le photogrammetry o lona tau maualalo pe a faʻatusatusa i le LiDAR, lona fetuutuunai i le faʻagaioiga, ma lona talafeagai mo le mataʻituina masani. E mafai ona faʻaaogaina drones pe a uma afi, lologa, poʻo matagi malolosi e vave faʻafanua ai mea ua faaleagaina. I nofoaga faasao, e fesoasoani foʻi drones e mataʻituina tulaga o auala e vaʻavaʻaia ai, suiga o le ufiufi o fanua, ma faʻamaumau nofoaga e faigofie ona solia.
Peita'i, e iai tapula'a o le photogrammetry: e masani ona pu'eina e meapueata le pito i luga (canopy), ma faigata ai ona va'aia fausaga o lo'o i lalo ifo o le eleele po'o le fogāeleele i vaomatua mafiafia. O le mea lea, i lalo o nisi tulaga, e sili atu le lelei o le LiDAR.
Fuafua lelei le biomass ma le carbon stocks
O le mata'ituina o vaomatua e lē gata ina va'ai pe o "i ai pea" le vaomatua, ae fa'apea fo'i le tele o le kaponi o lo'o teuina. O le tekonolosi 3D e mafai ai ona faia ni fa'atatauga sili atu ona mautu o le biomass auā e feso'ota'i le biomass ma le fausaga o la'au: lautele, maualuga, ma le tele.
Faatasi ai ma faamatalaga 3D, e mafai e tagata tomai faapitoa ona faataitai le sootaga i le va o le maualuga o le laau, le mafiafia o laau, ma fua o le fanua, ona faateleina lea i vaega tetele. E taua tele lenei mea mo polokalame e faaitiitia ai suiga o le tau e pei o le REDD+, fefaatauaiga o le kaponi, po o lipoti faaleatunuu o kasa oona. O le sili atu ona sa'o o fua faatatau o le kaponi e sili atu ona talitonuina ai le fuafuaina o faiga faavae ma faatosinaga tau tamaoaiga mo le faasaoina o vaomatua.
Iloa o suiga: e vave ona iloa le fa'a'oloina o la'au ma le fa'aleagaina o vaomatua i se auala fa'asolitulafono
E fesoasoani tele le fa'ata'ita'iga 3D i le iloa o suiga, lea e aofia ai le fa'atusatusaina o tulaga o vaomatua i le aluga o taimi. I le fa'atusatusaina o ao o LiDAR po'o fa'ata'ita'iga 3D drone mai le tele o vaitaimi, e mafai e le au su'esu'e ona iloa suiga laiti atonu e le o manino lelei i ata 2D: le leiloa o ni la'au tetele se tele, le faia o auala fou, po'o suiga i le maualuga o le la'au ona o le tipiina o la'au fa'apitoa.
E taua tele lenei vave iloa mo leoleo. A iloa ni fa'ailoga o le fa'a'oloina o la'au po'o le solia o le tulafono, e mafai ona fa'atonuina 'au i le fanua i nofoaga sa'o, nai lo le su'esu'eina fa'afuase'i o vaega tetele. O lenei mea e mafua ai se tali vave ma sili atu ona lelei.
Fa'aitiitia o afi i le vaomatua: malamalama i "suau'u" i luga o le eleele
E masani ona aʻafia afi o vaomatua i le tele ma le tufatufaina o laʻau mago e fai ma suauʻu. E fesoasoani faʻamatalaga 3D e faʻafanua le fausaga o laʻau: o vaega e mafiafia ai vaomago, faʻaputuga o meaola mago, ma le faʻasolosolo o le aʻega e mafai ona faʻavavevave ai le sosolo o le afi.
Faatasi ai ma faataitaiga 3D, e mafai e pule ona mamanuina ni fuafuaga e puipuia ai—e pei o le fausiaina o ni mea e taofia ai afi , auala e tineia ai afi, po o le puleaina o suauu i nofoaga e vaivai. A uma ona tupu se afi, e mafai foi e vaalele e leai ni pailate ma LiDAR ona faafanua le tele o mea ua faaleagaina, fesoasoani i le toe faaleleia o le siosiomaga ma le iloiloga o faiga faavae.
Lagolagoina o le puipuiga o meaola o le vao ma o latou nofoaga
E faalagolago le tele o manu fe'ai i ni fausaga faapitoa o vaomatua: o nisi e mana'omia ni laau maualuluga mo le faia o ofaga, o isi e mana'omia se eleele mafiafia i lalo o le eleele mo se malutaga. O tekinolosi 3D e mafai ai e le au su'esu'e ona fa'afanua uiga o nofoaga e pei o le maualuga o le laulaau, le faigata o le tulaga, ma le feso'ota'iga o laulaau. O nei fa'amaumauga e fesoasoani e fa'ailoa ai sone autu, auala e fa'asolo ai manu fe'ai, ma nofoaga e sili ona mana'omia le toe fa'aleleia.
Mo se faʻataʻitaʻiga, o se auala e faʻamamā ai manu feʻai e lē gata ina manaʻomia ai se "auala lanumeamata" i luga o se faʻafanua 2D, ae faʻapea foʻi ma se fausaga o le laupaʻu e mafai ai e manu feʻai o loʻo ola i luga o le laʻau ona feoaʻi. E mafai e le auʻiliʻiliga 3D ona maua ai se ata sili atu ona moni o nei fesoʻotaʻiga.
Tuufaatasia ma le AI ma le GIS: mai faʻamatalaga mata i faʻaiuga
E masani lava ona matuā tele ma lavelave faʻamaumauga 3D. O iinei e taua tele ai le GIS (Geographic Information Systems) ma le atamai faʻapitoa (AI). E mafai e le AI ona fesoasoani e faʻavasega ituaiga o ufiufi o fanua, faʻailoa mamanu o le faʻatoʻaga o laʻau, ma e oʻo lava i le vavaloina o vaega o loʻo lamatia i suiga.
A fa'apipi'i fa'amaumauga 3D i totonu o se faiga GIS, e mafai e le au faia tulafono ona va'ai i fa'afanua fegalegaleai: nofoaga o suiga, kalafi o aga masani, ma mea e fa'amuamua i gaioiga. E lagolagoina ai le pulega o vaomatua e fa'avae i fa'amaoniga, ae le na'o ni manatu fa'alilolilo.
Luʻitau o le faʻatinoina o tekinolosi 3D
E ui i lona folafolaga, o le mata'ituina o vaomatua e fa'avae i le 3D e feagai fo'i ma lu'itau. Muamua, o le tau o meafaigaluega ma le fa'agasologa o fa'amaumauga e mafai ona maualuga, aemaise lava mo le LiDAR. Lua, e mana'omia ai tagata tomai e mafai ona fa'agasolo le ao o le point cloud, photogrammetry, ma le fa'amatalaina o taunuuga. Tolu, o lo'o i ai fa'afitauli i pemita e lele ai drone ma le saogalemu o fa'amaumauga i nofoaga ma'ale'ale. E le gata i lea, o tulaga o le tau i le teropika—ao mafiafia, timuga, ma le maualuga o le susū—e mafai ona a'afia ai le aoina o fa'amaumauga, aemaise lava mo ata va'aia.
Peita’i, a’o fa’agasolo le alualu i luma o tekinolosi, o le tele o nei fa’afitauli ua amata ona fa’aitiitia. Ua fa’aitiitia le taugofie o masini, ua faigofie ona fa’aaogaina polokalama faakomepiuta, ma ua fa’alauteleina le galulue fa’atasi i le va o le malo, a’oga maualuluga, ma le alalafaga.
I'uga
O le tekinolosi 3D e maua ai se auala fou e "va'ai" ai i vaomatua: e le gata o ni laufanua lanumeamata mai luga, ae o ni fausaga faigata e maualuga, tele, ma ni vaega. Faatasi ai ma le LiDAR, ata o le drone, ma le tuufaatasia o le AI ma le GIS, e sili atu ona sa'o, vave, ma sili atu ona aoga le mataituina o vaomatua. E lautele ona aoga—mai le siakiina o le faaleagaina o vaomatua ma le fuafuaina o le kaponi e oo atu i le faaitiitia o afi ma le faasaoina o nofoaga o manu fe'ai.
I le lotolotoi o le faʻateleina o le mamafa i vaomatua, o le tekinolosi 3D e lē na o se meafaigaluega matagofie, ae o se vaega taua o se fuafuaga mo le faʻasaoina o siosiomaga faʻalenatura. A fetaui faʻamaumauga lelei ma faiga faʻavae lelei ma le auai o le nuʻu, o le a sili atu ona moni, sili atu ona fuaina, ma sili atu ona aoga le avanoa e faʻasaoina ai vaomatua.
Afai e te manaʻo ai, e mafai ona ou fetuʻunaʻia lenei tusiga mo le faʻamatalaga a Initonesia (e pei o vaomatua peat, nofoaga faʻasao, poʻo polokalame kaponi), faʻaopoopo ni suʻesuʻega o mataupu, pe fatuina se lomiga e sili atu ona lauiloa mo le au faitau lautele/tamaiti aʻoga.