Metotia o le Pulega o Vaomatua e Fa'amautinoa ai le Gaosiga Fa'atumauina o La'au
O le manaʻoga mo laupapa mo galuega faufale, meaafale, pepa, ma le malosiaga o le biomass o loʻo faʻaauau pea ona faʻatupulaʻia faʻatasi ai ma le faʻatupulaʻia o le faitau aofaʻi ma le atinaʻeina. E le gata i lea, o vaomatua o se poutū autū o le tele o meaola eseese, e maua ai auaunaga tau siʻosiʻomaga (vai mamā, taofiofia o lologa, teuina o le kaponi), ma maua ai le ola mo nuʻu o loʻo siomia ai. O le mea lea, o le pulega lelei o vaomatua e taua tele i le faʻamautinoaina o loʻo faʻaauau pea le gaosiga o laupapa e aunoa ma le faʻaleagaina o le mafai e le vaomatua ona toe faʻaleleia ma galue i se taimi umi. O le gaosiga gafataulimaina o laupapa e le faʻapea "leai se galuega e faʻaola ai laau," ae o le faʻaolaina o laau i auala talafeagai, malosi, ma le taimi e faʻamautinoa ai le toe faʻaleleia o vaomatua, faʻaitiitia ai aʻafiaga tau siʻosiʻomaga, ma faʻamautinoa ai le tutusa o faʻamanuiaga tau tamaoaiga ma agafesootai.
1) Fuafuaga e faʻavae i luga o faʻamaumauga ma faʻamaumauga o le fanua
O le laasaga muamua i le pulega gafataulimaina o vaomatua o le fuafuaina lea e faʻavae i luga o faʻamaumauga. E faia se suʻesuʻega o vaomatua e iloa ai le tuufaatasiga o ituaiga laau, le lautele ma le maualuga o laau, le tufatufaina o laau, le ola o laau, tulaga o le eleele, le auvae, ma vaega e taua tele i le faasaoina. O nei faʻamaumauga e faʻaaogaina e atiae ai fuafuaga tau pulega mo se taimi umi (e.g., 10–20 tausaga) ma fuafuaga o galuega faaletausaga.
O se fa'amaumauga lelei e fesoasoani i pule e fuafua pe fia la'au e mafai ona seleseleina (fa'aitiitia o kuota), o a ituaiga e mafai ona seleseleina, ma o fea eria e tatau ona puipuia. Faatasi ai ma se auala e fa'avae i fa'amaumauga, o fa'ai'uga e le faia e ala i le mate'i, ae e ala i le mataupu faavae o le fua fa'atatau o le vaomatua gafataulimaina, o lona uiga o le maualuga o le seleselega e le sili atu i le gafatia o le tuputupu a'e ma le toe fa'afouina o le vaomatua.
2) Fuafuaina o le aofaʻi o le seleselega ma le fesuiaʻiga o le seleselega
O le ki i le gaosiga gafataulimaina o le faʻatuina lea o ni tipi e mafai ona faʻatagaina. O le fuafuaina o le tipi e mafai ona faʻatagaina e amanaʻia ai le fua faʻatatau o le tuputupu aʻe faʻaletausaga o le vao, le oti faʻalenatura, ma sini maualalo o le tausiga o le vaomatua ina ia faʻatumauina ai le mautu o le fausaga o vaomatua. I vaomatua faʻatoʻaga, o le tipi e mafai ona faʻatagaina e masani ona fesoʻotaʻi saʻo ma le matua o le fesuiaʻiga (e.g., 7–10 tausaga mo le acacia, 15–25 tausaga mo le paina, e fuafua i le faʻaaogaina). I vaomatua faʻalenatura, o fesuiaʻiga o seleselega e masani ona umi atu ona o le telegese o le toe faʻaleleia ma le tuputupu aʻe, ma fausaga o vao e sili atu ona lavelave.
E taua fo'i le fesuia'iga o fa'ato'aga ma le vaevaeina o poloka e tipi ai la'au. O le vaevaeina o le eria e galue ai i ni fasi fanua ma le seleseleina fa'asolosolo, e le fa'aputuina ai le mamafa i luga o le si'osi'omaga i le tasi eria. O lenei metotia e mafai ai e vaega ua seleseleina ona lava le taimi e toe fa'aleleia ai a'o le'i o'o i le isi ta'amilosaga.
3) Fa'aitiitia o le Fa'aleagaina o le La'au (RIL)
O metotia o le seleseleina e fuafua ai le tele o le faʻaleagaina o le siʻosiʻomaga. O le Reduced Impact Logging (RIL) o se seti o faiga e faʻaitiitia ai le faʻaleagaina o le eleele, o vao o totoe, ma nofoaga o manu feʻai. E aofia ai i le RIL:
– Fuafuaina o auala ma auala e faase’e ai ina ia ‘aua ne’i sopo’ia vaega ma’ale’ale e pei o vaega o le vaitafe (tuā’oi o le vaitafe), eleele loloto o le peat, po’o mauga ma’ai.
– Fa'ailogaina o la'au ua tātu'uina ma la'au puipuia, e aofia ai la'au matua ma la'au e taua i le si'osi'omaga.
– Fuafuaga fa'atulagaina o le itu e tipi ai (directional felling) ina ia lē fa'aleagaina e le la'au ua pa'ū la'au laiti ma lē fa'alavelaveina ai le tafe o le vai.
– Fa'atapula'aina o masini mamafa ma le fa'aaogaina o metotia fa'ase'e e fa'aitiitia ai le fa'ama'a'aina o le eleele.
– A'oa'oga fa'atino e fa'amautinoa ai le fa'atinoina pea o tulaga fa'atonuina o le fanua.
E lē gata i le siʻosiʻomaga le RIL; ae e aogā foʻi i le tamaoaiga ona o le faʻaitiitia o otaota o laʻau, faʻaitiitia ai tau o le toe faʻaleleia o auala, ma le faʻatumauina o le lelei o le fata mo le isi seleselega.
4) Silviculture: fa'amautinoaina o le toe fa'afouina ma le lelei o le tulaga
O le silviculture o le “masini” lea e faʻatumauina ai le fua o vaomatua. E eseese auala e faʻatatau i le ituaiga o vaomatua:
– Vaomatua fa'ato'aga: filifiliga o fatu sili ona lelei, mamao talafeagai e totō ai, fa'apalapala pe a mana'omia, puleaina o vao, fa'aitiitia le lapo'a e fa'ateleina ai le lautele ma le lelei o le ogalaau, ma le teuteuina o lālā (pruning) i nisi ituaiga e fa'aitiitia ai ni nonoa.
– Vaomatua masani: tausiga o vao o totoe, puipuiga o laau matua, totoina o laau e faaleleia atili ai le ola i nofoaga e le lelei le toe totoina, ma le faatapulaaina o le avanoa i le laulaau ina ia maua e laau laiti le malamalama e aunoa ma le faaleagaina o le tau.
O le sini o le galueaina o la'au e lē na'o le "totoina o la'au," ae ia fausia ni la'au e malolosi, eseese, ma tete'e i fa'alavelave e pei o manu fa'alafua, fa'ama'i, ma suiga o le tau.
5) Puipuiga o le eleele ma le vai: o le faavae o le gaosiga i se taimi umi
E faalagolago tele le fua o le vaomatua i le lelei o le eleele ma faiga o le vai. O le soloia o le eleele, le fa'aputuina o vaitafe, ma le fa'ama'a'aina o le eleele e mafai ona fa'aitiitia ai le tuputupu a'e o la'au ma fa'aleagaina ai nofoaga o lo'o i ai le vai. O le mea lea, o le pulega gafataulimaina e aofia ai:
– O sone puipuia o vaitafe e le'i fa'amauina pe fa'atapula'aina fo'i le fa'amauina.
– Ia lelei alavai ma paipa vai i luga o auala e la'u ai uta e taofia ai le tafe o le vai mai le faaleagaina o le fogāeleele ma le aveina o le palapala.
– Fa'asa ona fa'agaoioia le fa'aaogaina i le eleele susu tele e ono mafua ai ona fa'aleagaina alavai o uili ma fa'ama'a'a tele ai.
– Toe fa'aleleia o auala se'e pe a uma galuega, mo se fa'ata'ita'iga o le puleaina o alavai solo ma le totoina o mea e ufiufi ai le eleele.
O lenei faiga e faʻatumauina ai le tulaga lelei o le vai mo nuʻu i lalo o le sami ma faʻatumauina ai le lafulemu o le eleele e fai ma punaoa mo le gaosiga o fafie.
6) Puipuiga o le tele o meaola eseese ma nofoaga taua tele mo le puipuiga
O le gaosiga gafataulimaina o laupapa e fesoʻotaʻi vavalalata ma le puipuiga. E manaʻomia e le au pulega ona faʻailoa ma puipuia nofoaga taua faʻasao (HCV), e pei o nofoaga o meaola lamatia, vaipuna, auala e ola ai manu feʻai, ma nofoaga taua faʻaleaganuu. O metotia faʻatino e aofia ai:
– Tu'ua la'au o lo'o nonofo ai (la'au gaogao, la'au e 'ai ai manu).
– Tausisia o feso'ota'iga i laufanua e ala i auala lanumeamata.
– Fa'atapula'a le fa'a'aisa o la'au i ni vaitau patino pe afai e fa'alavelaveina ai le fanafanau o manu.
– Puleaina o le faoa faamalosi manu ma gaoioiga faasolitulafono e ala i leoleo ma le galulue faatasi a le nuu.
O le fa'asao tu'ufa'atasi e fa'ateleina ai le mautu ma le malosi o vaomatua, lea e lagolagoina ai le gaosiga o laupapa mo se taimi umi.
7) Fa'amaoniga ma le tausisia o tulafono: fa'amautinoaina o tulaga fa'atonuina e mafai ona fuaina
O tusipasi e pei o le Forest Stewardship Council (FSC) poʻo le PEFC e faʻamalosia ai le pulega o vaomatua e ausia tulaga faʻapitoa o le siosiomaga ma agafesootai. O le tusipasi e manaʻomia ai pepa saʻo, suʻesuʻega masani, se filifili sapalai manino (filifili o le tausiga), ma se faiga e faʻaseā ai. E ui o le faiga e manaʻomia ai tau ma le gafatia o le pulega, ae o le tusipasi e ofoina atu ai faʻamanuiaga e pei o le faʻaleleia atili o le avanoa i maketi, faʻaleleia atili le igoa taʻuleleia, ma le faʻamautinoaga i tagata faʻatau o loʻo maua mai le laʻau ma le faʻaeteete.
E ese mai i le tusipasi, o le usita’ia o tulafono a le atunu’u—pemita, tuaoi o eria, puipuiga o tuaoi, ma aiaiga o le K3—o le faavae aupito maualalo lea mo le pulega ina ia lē fa’aleagaina ma ia lē fa’atupuina ai feeseesea’iga.
8) Auai o le alalafaga ma le foia o feeseeseaiga o le umiaina o fanua
E tele mataupu e fitoitonu i le fa'asaoina o la'au e feso'ota'i ma feeseesea'iga i fanua ma fa'amanuiaga lē tutusa. O le mea lea, o metotia lelei o le puleaina o vaomatua e tatau ona aofia ai itu tau le va fealoa'i: feutagaiga a le lautele, fa'afanua fa'atasi, fuafuaga fa'apa'aga, ma le fa'asoa manino o fa'amanuiaga. E mafai e nu'u i le lotoifale ona aofia ai i le puleaina o fa'ato'aga laau, totoina o la'au, va'ava'aia o afi, ma le mata'ituina o meaola o le vao. A maua e nu'u ni fa'amanuiaga moni ma fa'aaloalogia o latou aia tatau, e masani ona fa'aitiitia le lamatiaga o le fa'ato'aga fa'asolitulafono ma afi.
9) Mata'ituina, iloiloga, ma le pulega fetu'una'i
O vaomatua o ni faiga fa'a-feoloolo; e o'o lava i fuafuaga sili ona lelei e mana'omia ona fa'ata'ita'iina e ala i tulaga o le fanua. E faia le mata'ituina e fua ai le tuputupu a'e o vaomago, manuia o le toe fa'afouina, a'afiaga o le seleselega, lelei o le vai, ma fa'ailoga o le tele o meaola eseese. O taunu'uga o le mata'ituina e avea ma fa'avae mo le iloiloga: pe mana'omia ona fa'aitiitia le tipiina o kuota, suia auala e fa'ase'e ai, pe fa'ateleina le totoina o la'au fa'aleleia. O lenei auala e ta'ua o le pulega fa'afetaui—puleaina a'o fa'aauau pea ona a'oa'o ma fa'aleleia.
O le faʻaaogāina o tekinolosi e mafai ona faʻamalosia ai le mataʻituina, e pei o ata satelite e iloa ai le faʻamamāina o fanua, vaalele e leai ni pailate (drones) e faʻafanua ai mea ua faaleagaina, ma faiga faʻamatalaga faʻafanua (GIS) e fuafua ai poloka o laʻau ma fesoʻotaʻiga o auala.
Fa'ato'a
O le gaosiga gafataulimaina o laupapa e lē mafua mai i se metotia e tasi, ae o se tuufaatasiga o fuafuaga e faʻavae i luga o faʻamaumauga, vaevaeina ma le faʻaeteete o le laʻau, seleselega e faʻaitiitia ai aafiaga, totoina talafeagai o laʻau, puipuiga o le eleele ma le vai, puipuiga o le eseesega o meaola eseese, ma le auai o le alalafaga. A faʻatinoina nei elemene uma e ala i le mataʻituina faifai pea ma le pulega fetuutuunai, e mafai e vaomatua ona faʻaauau pea ona gaosia laupapa e aunoa ma le leiloa o latou matafaioi faʻale-siosiomaga ma agafesootai. O le mea lea, o le puleaina o vaomatua e lē na o se gaioiga faʻapisinisi, ae o se tupe teufaafaigaluega mo se taimi umi e faʻatumauina ai le paleni i le va o manaʻoga o tagata ma le faʻaauauina o le natura.