Metotia o le Aoina o Faʻamatalaga mo Suʻesuʻega i Vaomatua
E manaʻomia e suʻesuʻega o vaomatua faʻamaumauga saʻo, talafeagai, ma tali atu auā o vaomatua o ni siʻosiʻomaga faigata e aʻafia i mea tau le tino, agafesootai, ma le tamaoaiga. O metotia talafeagai o le aoina o faʻamaumauga o le a fuafua ai le lelei o le auʻiliʻiliga, faʻaiʻuga, ma fautuaga mo faiga faʻavae ma le pulega o fanua. O lenei tusiga o loʻo talanoaina ai metotia eseese o le aoina o faʻamaumauga e masani ona faʻaaogaina i suʻesuʻega o vaomatua, e amata mai i metotia masani o fanua i tekinolosi faʻaonaponei e pei o le remote sensing ma sensors otometi.
1. Fuafua le Fa'amoemoega ma le Fuafuaga o le Aoina o Fa'amatalaga
A'o le'i o'o atu i le fanua, e mana'omia e le au su'esu'e ona fa'amatalaina sini o su'esu'ega ma mea e fesuisuia'i e fuaina. Pe o le a taula'i le su'esu'ega i le fa'amaumauga o fanua, meaola eseese, soifua maloloina o vaomatua, kaponi, vai, po'o itu tau agafesootai e pei o feeseesea'iga o fanua ma manatu o tagata lautele? O tali i nei fesili e a'afia ai le mamanu o le fa'ata'ita'iga, le malosi o le fuaina, ma le filifilia o meafaigaluega.
O mamanu o le aoina o faʻamaumauga e masani ona aofia ai: nofoaga ma le fua o suʻesuʻega, iunite faʻataʻitaʻiga (poloka, transects, grids), numera o faʻataʻitaʻiga, tele o le fuaina (tasi pe faʻavaitaimi), ma tulaga faʻatonuina o le lelei o faʻamaumauga. E tatau foʻi i tagata suʻesuʻe ona mafaufau i le mafai ona maua le laufanua, vaitau, ma manaʻoga o pemita, aemaise lava pe afai o le nofoaga o loʻo i totonu o se eria puipuia poʻo se teritori o tagata moni.
2. Mata'ituina o le Fanua (Siakiina o le Eleele) ma le Fa'amaumauga o Tulaga
O le mata'ituina o fanua o se metotia fa'avae e toetoe lava a fa'aaogaina i su'esu'ega fa'ato'aga. O lenei metotia e aofia ai le fa'amaumauina o tulaga o la'au, ituaiga o nofoaga, fa'alavelave (afi, fa'aputuga la'au, fa'alavelave fa'alenatura), ma mea fa'alenatura e pei o le toe fa'afouina fa'alenatura po'o le fa'ateleina o manu fa'alafua. E mafai ona fa'apitoa (fa'amatalaina) pe fa'atusatusa (togi pe fa'asino igoa) mata'ituina.
Mo le fa'atusatusaina o taunu'uga o matauga i nofoaga ma vaitaimi, e masani ona fa'aogaina e le au su'esu'e pepa galuega masani ma ta'iala fa'avasega, e pei o le fa'avasega o ufiufi o fanua po'o le maualuga o le fa'aleagaina o la'au. O fa'amaumauga ata ma le geotagging e fa'aaoga ai le GPS po'o polokalama fa'afanua e fesoasoani e fa'aleleia atili ai le su'eina o fa'amaumauga.
3. Metotia o le Fa'ata'ita'iina o La'au: Fa'asologa ma Fa'asologa o La'au
a) Fa'ata'ita'iga o le ata
O le aoina o faʻamaumauga o vaomatua e masani ona faʻaaogaina ai ni fasi faʻataʻitaʻiga faʻatafafā (e pei o le 20 × 20 m) poʻo ni fasi faʻataʻitaʻiga liʻo (o se radius faʻapitoa). I totonu o fasi, e fuaina ai e le au suʻesuʻe ni faʻailoga e pei o le lautele i le maualuga o le fatafata (DBH), maualuga o laʻau, ituaiga, tulaga o le tumutumu, ma le aofaʻi o laʻau taʻitasi. Mo laʻau i lalo o le vaomatua, e mafai ona fatuina ni fasi laiti mo laʻau laiti, laʻau laiti, poʻo laʻau laiti.
O poloka e mafai ona:
– Fa'afanua le tumau: fuaina fa'atasi e iloa ai tulaga o iai nei.
– Fanua tumau: fuaina soo (e.g. i tausaga uma e 1–5) e mata'ituina ai le tuputupu a'e, oti, ma le faafaigaluegaina.
b) Fa'asologa
E talafeagai ia transects mo suʻesuʻega vave ma le mataʻituina o suiga o laʻau i luga o le siʻosiʻomaga (maualuga, mamao mai vaitafe, tuaoi o vaomatua). E masani ona faʻaaogaina ia line transects poʻo belt transects mo suʻesuʻega o le eseesega, tufatufaina o ituaiga, ma le faʻatatauina o le mafiafia o laʻau faʻapitoa.
O le ki i le manuia o le metotia o le fasi fanua ma le transect o le fuafuaina lea o nofoaga faʻataʻitaʻi e fai ma sui, mo se faʻataʻitaʻiga o le faia o faʻataʻitaʻiga faʻafuaseʻi, faʻataʻitaʻiga faʻasolosolo, poʻo le faia o faʻataʻitaʻiga faʻavasegaina e faʻavae i luga o le ituaiga o vaomatua/vasega o le ufiufi o fanua.
4. Fuaina o le Biometric ma le Dendrometric
I suʻesuʻega o le gaosiga o vaomatua ma le tuputupu aʻe, o faʻamaumauga biometric e taua tele. O faʻamaumauga e masani ona fuaina e aofia ai:
– DBH (maualuga o le lautele o le fatafata) fa'aaoga se lipine fua lautele po'o se caliper.
– Maualuga o le la'au fa'aaoga se clinometer, hypsometer, po'o se rangefinder.
– O le lautele o le faavae ma le voluma o le tulaga e faʻaaoga ai le fua faʻatatau allometric.
– Biomass ma le carbon e ala i fuafuaga allometric e faʻavae i luga o le DBH, maualuga, ma le mafiafia o laʻau; poʻo le faʻataʻitaʻiga faʻaleagaina i se fua faʻatapulaʻa.
O le fa'atulagaina o faiga o fuataga e taua tele ina ia fa'aitiitia ai le fa'aitu'au i le va o le au fa'amauina. Mo se fa'ata'ita'iga, o vaega e fuaina ai le DBH e tatau ona fuaina pea i le maualuga e 1,3 mita mai le eleele, sei vagana ai la'au e iai ogalaau po'o lagolago, lea e mana'omia ai ni fua fa'apitoa.
5. Suʻesuʻega o Meaola Eseese (Flora ma Manu)
O suʻesuʻega o le puipuiga o vaomatua e masani ona iloilo ai le eseesega o ituaiga ma faʻailoga o le soifua maloloina o le siʻosiʻomaga. Mo laʻau, e mafai ona faia saʻo le faʻailoaina o ituaiga i le fanua poʻo le aoina o faʻataʻitaʻiga o laʻau (faʻatasi ai ma le tausisia o amioga ma pemita). Mo manu, e sili atu ona eseese auala e aoina ai faʻamatalaga, e aofia ai:
– Mailei meapueata mo manu fe'ai ma manu fe'ai i le pō.
– Aofa'i o 'ai mo manu felelei.
– Mailei e pa'ū ai manu fe'ai ma iniseti.
– Upega pu'u mo pe'a po'o manu felelei (e mana'omia ai tomai fa'apitoa).
– Su'esu'ega o tulagavae ma fa'ailoga (otaota, fa'ailoga o matiu'u, laina o le tulagavae).
O faʻamaumauga o manu e masani ona manaʻomia le toe faia o le tele o nofoaga ma le taimi ina ia mafai ai ona faʻamaonia ni mamanu sili atu ona aoga o le tele o manu ma ana gaioiga.
6. Fa'alogo Mamao ma le GIS
E mafai e le tekinolosi o le remote sensing ona vave, faifai pea, ma tele le aoina o faʻamatalaga o vaomatua. O punaoa faʻamatalaga e masani ona faʻaaogaina e aofia ai:
– Ata o satelite (Landsat, Sentinel, Planet) mo suiga o le ufiufi o le laueleele, fa'asinomaga o la'au (NDVI), iloa o afi, ma le vaevaeina o nofoaga.
– LiDAR e fa'afanua ai le fausaga o le togālaau, le maualuga o le togālaau, ma le fa'atatauga o le biomass ma le sa'o maualuga.
– Drone/UAV mo le fa'afanua auiliili i le fua o le nofoaga: fa'amaumauga o la'au, tulaga o le laupa'u, auala e la'au ai, ma mea na fa'aleagaina pe a uma le fa'alavelave.
E fa'aaogaina Faiga Fa'amatalaga Fa'afanua (GIS) e tu'ufa'atasia ai fa'amatalaga fa'ale-atunu'u, fatuina o fa'afanua fa'apitoa, iloiloina o a'ega, fuafua le mamao mai auala ma vaitafe, ma fa'ata'ita'i nofoaga o manu. E ui i lona atamai, o fa'amaumauga o le iloa mamao e mana'omia pea le fa'amaoniga o le fanua (moni o le eleele) mo ni taunuuga sili atu ona sa'o o le fa'avasegaga.
7. Sensors otometi ma le mata'ituina i le taimi moni
Ua amata ona faʻaaogaina e suʻesuʻega faʻaonaponei o vaomatua ni masini faʻalogo otometi e faʻamaumau ai faʻamatalaga faifai pea, mo se faʻataʻitaʻiga:
– Nofoaga o le tau (timu, vevela, susū, fa'asalalauga o le la).
– Sensor o le eleele (susu, pH, conductivity).
– Dendrometer e mata'ituina ai le tuputupu a'e o le lapo'a o le la'au i le aluga o taimi.
– Mea pu'e leo e mata'ituina ai le iai o manu felelei po'o iniseti e fa'avae i luga o le leo.
– O masini e iloa ai le tulaga lelei o le vai i suʻesuʻega a le DAS (vaitafe) i vaomatua.
O le lelei autū o lenei metotia o le pu'eina lea o fesuia'iga i aso ta'itasi ma vaitau e faigata ona malamalama i ai mai fua fa'atatau vave. Peita'i, e mana'omia ai le tausiga lelei o meafaigaluega, fa'atulagaina, ma le puleaina o fa'amaumauga.
8. Faatalanoaga, Fesili, ma Metotia Fa'aagafesootai
E lē mafai ona vavaeʻeseina vaomatua mai tagata o siomia ai. O le mea lea, o suʻesuʻega o vaomatua lautele e faʻaaogaina ai metotia e aoina ai faʻamatalaga e pei o:
– Faatalanoaga loloto ma taitai o le alalafaga, faifaatoaga, poʻo pule o vaomatua.
– Fesili e fua ai lagona, tulaga o le auai, poʻo le faʻalagolago tau tamaoaiga i oloa mai le vaomatua.
– FGD (Talanoaga Fa'avaega) e su'esu'e ai le fa'agasologa o fegalegaleaiga a vaega, feeseesea'iga, ma fofo fa'atasi.
– Fa'afanua fa'atasi i vaega e pulea ai fa'afanua, tuaoi fa'aleaganuu, po'o vaega fete'ena'i.
E tatau ona mafaufau i itu tau amio: maliega ua malamalama lelei i ai, le faalilolilo o ē tali mai, ma le maaleale i aganuu. O faʻamaumauga malolosi faʻaagafesootai e fesoasoani e mamanuina ni faiga faʻatino e sili atu ona moni ma taliaina i le pulega o vaomatua.
9. Pulega o le Tulaga Lelei o Faʻamaumauga: Faʻamaoniga ma Faʻamaumauga
So'o se metotia e aoina ai fa'amaumauga e iai le lamatiaga o mea sese pe afai e le o fa'atasi ma le pulea lelei. O faiga fa'atino e fautuaina e aofia ai:
– A'oa'oga mo le fa'amauina ma fa'ata'ita'iga o meafaigaluega.
– Fa'amaumauina o fa'amatalaga (aso, fa'amaopoopoga, metotia, meafaigaluega, fua).
– Su'esu'ega o fa'amaumauga i aso ta'itasi e iloa ai tulaga fa'atapula'a pe misi.
– Faaaogāina o polokalame faatekinolosi (e pei o KoboToolbox, ODK) e faʻaitiitia ai mea sese i le sipelaga ma faʻafaigofie ai le fesoʻotaʻiga.
O faʻamaumauga ua lelei ona faʻamaumauina o le a faʻafaigofieina ai nisi suʻesuʻega, toe faia o suʻesuʻega, ma le faʻaaogaina e isi.
I'uga
E eseese auala e aoina ai faʻamaumauga mo suʻesuʻega i vaomatua, e amata mai i le mataʻituina o fanua ma le faʻataʻitaʻiga o laʻau, fuaina o dendrometric, suʻesuʻega o meaola eseese, i le faʻaaogaina o le remote sensing, sensors otometi, ma metotia faʻaagafesootai. O le filifilia o le metotia sili ona lelei e tatau ona faʻatulagaina i sini o suʻesuʻega, tulaga o le fanua, ma punaoa o loʻo maua. Faatasi ai ma mamanu talafeagai o faʻataʻitaʻiga, faiga faʻatulagaina, ma le pulega lelei o le lelei o faʻamaumauga, e mafai e suʻesuʻega i vaomatua ona maua ai faʻamatalaga mautu e lagolago ai le puipuiga, gaosiga gafataulimaina, ma faiga faʻavae sili atu ona lelei mo le puleaina o vaomatua.