Folasaga i le A'oa'oga o Mafui'e

## Folasaga i le A'oa'oga o Mafui'e

O le upu Seismology, e mafua mai i upu Eleni "seismos" (mafui'e) ma le "logos" (su'esu'ega po'o le saienisi), o le su'esu'ega fa'asaienisi lea o mafui'e ma le sosolo o galu elastic i le Lalolagi po'o paneta fa'apena. O lenei matā'upu e tele ona matā'upu e aofia ai le geology, fisiki, matematika, ma le inisinia, e fa'amoemoe e malamalama i faiga o lo'o i tua atu o mea tutupu fa'ale-seismic, o latou a'afiaga, ma le auala e fa'aitiitia ai lamatiaga e feso'ota'i i ai. I totonu o lenei tusiga, o le a tatou su'esu'eina ai fa'avae fa'ateorē o le seismology, su'esu'eina le natura o galu fa'ale-seismic, le fausaga i totonu o le Lalolagi, ma auala e fa'aaogaina e mata'ituina ma iloilo ai gaioiga fa'ale-seismic.

### Mataupu Faavae Autu o le Mafui'e

#### Malamalama i Mafui'e

E tupu se mafui'e pe a fa'afuase'i ona fa'asa'olotoina le malosi i le lithosphere o le Lalolagi ona o le fa'aputuina o le mamafa, e mafua ai ona lūlūina le eleele ma fa'asalalauina ai galu seismic. O lenei fa'asa'olotoina o le malosi e masani ona tupu i luga o fa'aletonu o le eleele, o ni mavaevae i le pa'u o le Lalolagi lea e feiloa'i ai papatusi tectonic. A sili atu le mamafa nai lo le malosi o papa i itu uma e lua o le fa'aletonu, latou te se'e, ma fa'asa'olotoina ai le malosi i foliga o galu seismic.

#### Itūaiga o Galu Mafui'e

E vaevaeina galu mafui'e e fa'atatau i lo latou gaioiga ma le saoasaoa. E lua ituaiga autū: galu o le tino ma galu o le fogaeleele.

1. Galu o le Tino: E feoa'i nei galu i totonu o le Lalolagi ma ua vaevaeina atili i ni vaega:
– Galu-P (Galu Muamua): O galu fa'apipi'i ia e vave ona gaoioi ma taunuu muamua i se nofoaga o le mafui'e. Latou te tuleia ma toso ni vaega i le itu e sosolo ai le galu, e tutusa ma galu leo.
– Galu-S (Galu lona lua): O galu tipi ia e feosofi malie nai lo galu-P. Latou te fa'ate'aina vaega laiti e fa'asaga sa'o i le itu e malaga ai galu, ma mafua ai ona lulu tele ma e masani lava ona tele atu fa'aleagaina.

tagai foi i le  Fa'avae o le Radar Penetrating Earth i Geophysics

2. Galu i Luga o le Lalolagi: O nei galu e feoaʻi solo i luga o le fogaeleele ma e masani ona mafua ai le tele o faʻaleagaina ona o lo latou malosi tele ma le saoasaoa e lemu. E vaevaeina i latou i:
– Galu alofa: O nei galu e fa'agaoioi ai le eleele mai lea itu i lea itu.
– Galu Rayleigh: O nei galu e fe’avea’i i luga o le eleele e pei o galu o le sami, ma mafua ai ona gaoioi le eleele i luga ma lalo.

#### O le Fausaga o le Lalolagi

O le Lalolagi e aofia ai ni vaega eseese, e tofu ma ona uiga faaletino eseese e aʻafia ai le sosolo o galu tetele. Mai le vaega pito i fafo i totonu, e aofia ai:

1. O le Pa'u: O le vaega manifinifi ma papa i fafo o le Lalolagi, e aofia ai le pa'u konetineta (mafiafia, itiiti le mafiafia) ma le pa'u vasa (manifinifi, mafiafia).
2. O le Mantle: E oo atu i le loloto e tusa ma le 2,900 kilomita, o le mantle e aofia ai minerale silicate ma ua vaevaeina i le mantle pito i luga ma le mantle pito i lalo. O le mantle pito i luga e aofia ai le asthenosphere, o se vaega ua liusuavai e mafai ai e papatusi tectonic ona gaoioi.
3. O le Autū: E lua vaega o le autū – o le autū vai i fafo ma le autū mautu i totonu, e tele lava ina faia i le u'amea ma le nikel. O le gaioiga a le autū i fafo e fa'atupuina ai le fanua maneta o le Lalolagi.

### Fa'asalalauina o Galu Mafui'e

O le saoasaoa ma le ala o galu mafui'e e a'afia i meatotino o mea latou te uia, e pei o le mafiafia ma le fetuutuunai. O lenei mea ua fa'aaogaina i le mafui'e e fa'ailoa ai le fausaga i totonu o le Lalolagi. Mo se fa'ata'ita'iga, e vave atu le malaga a galu-P i mea e sili atu ona mafiafia ma sili atu ona ma'a'a, ae e le mafai e galu-S ona malaga i vai, e fesoasoani e fa'ailoa ai vaega mafiafia ma vai i totonu o le Lalolagi.

O le fa'aliliuina ma le toe atagia mai o galu mafui'e i vaega o le Lalolagi e fausia ai ni mamanu faigata o galu e fa'aaogaina e tagata su'esu'e mafui'e e fa'afanua ai fausaga o lo'o i lalo o le fogaeleele. O nei fa'amatalaga e taua tele i le fausiaina o fa'ata'ita'iga o totonu o le Lalolagi ma le malamalama i faiga fa'ale-geodynamic.

tagai foi i le  Metotia Atoatoa o le Tensor Gradiometry i le Geophysics

### Fuainumera o Mafui'e ma Feso'ota'iga o Mafui'e

O mafui'e fa'aonaponei o ni meafaigaluega fa'apitoa e iloa ma fa'amaumauina ai gaioiga o le eleele. E lava lo latou maaleale e fuaina ai gaioiga e la'ititi e pei o se vaega o le nanometer. O mafui'e fa'aonaponei e masani ona avea ma vaega o feso'ota'iga tetele o mafui'e e maua ai fa'amatalaga taua mo le iloa o mafui'e, nofoaga, ma fa'amatalaga.

O se vaega autū o le mafui'e o le fuafuaina sa'o lea o le ogatotonu o le mafui'e (le tulaga i luga o le fogaeleele i luga tonu o le taula'iga po'o le hypocenter) ma lona malosi. O le eseesega i taimi taunuu o galu-P ma galu-S i nofoaga eseese o le seismometer e fa'aaogaina e fa'atoluina ai le taula'iga o le mafui'e. O le malosi, e fa'atatauina ai le fa'asa'olotoina o le malosi, e masani ona fuaina e fa'aaoga ai le fua o le Richter po'o le fua o le malosi o le taimi (Mw).

### Malosi ma le Malosi o le Mafuie

O le malosi ma le malosi o ni fua fa'atatau taua ia e lua i le mafui'e, e ta'itasi ma atagia mai ai itu eseese o le a'afiaga o se mafui'e.

1. Tele: O se fua fa'atatau lea o le malosi atoa e fa'asa'olotoina e se mafui'e. O le fua fa'atatau o le tele o le taimi (Mw) e fa'aaogaina lautele ma e maua ai se fa'atatauga e sili atu le sa'o nai lo le fua fa'atatau o le Richter mo mafui'e tetele.

2. Malosi: O lenei mea e faʻamatalaina ai aafiaga o le mafuiʻe i tagata, fale, ma le fogaeleele i nofoaga patino. O le fua faʻatatau o le Modified Mercalli Intensity (MMI), e amata mai le I (e le o lagona) i le XII (faʻaumatiaga atoa), e masani ona faʻaaogaina e lipotia ai nei aafiaga.

### Vavaloina o Mafuiegā ma le Fa'aitiitia o Lamatiaga

E ui i le alualu i luma o le suʻesuʻega o mafuiʻe, ae o loʻo faigata ona iloa ni valoʻaga saʻo o mafuiʻe. Nai lo lea, o le taulaʻiga autū o loʻo i luga o le iloiloga o lamatiaga o mafuiʻe (PSHA), lea e fuafua ai le ono mafai ona iai ni tulaga eseese o le lūlūina o le eleele i se vaitaimi atofaina. O nei faʻamatalaga e taʻitaʻia ai tulafono faufale, fuafuaga o le faʻaaogaina o fanua, ma le sauniuniga mo faʻalavelave faʻafuaseʻi.

tagai foi i le  Matafaioi o le Geophysics i Suʻesuʻega o Suiga o le Siosiomaga

O le faʻaitiitia o lamatiaga o mafuiʻe e aofia ai fofo faʻainisinia, e pei o le mamanuina o fale e teteʻe atu i mafuiʻe, faʻaaogaina o mea e mafai ona tatalia le lūlūina, ma le toe faʻaleleia o fale tuai. O aʻoaʻoga a le lautele ma faiga lapatai vave e iai foʻi se sao taua i le faʻaitiitia o aafiaga o mafuiʻe i tagata ma le tamaoaiga.

### Fa'ai'uga

O le mafui'e o se matā'upu e olaola ma taua tele e fesoasoani tele i lo tatou malamalama i faiga o le Lalolagi ma le fa'aitiitia o lamatiaga o mafui'e. E ala i le su'esu'eina o galu mafui'e, e mafai ai e le au su'esu'e mafui'e ona iloa le fausaga i totonu o le Lalolagi, su'e ma fuaina mafui'e, ma atia'e ni fuafuaga e puipuia ai nu'u. A'o fa'aauau pea ona alualu i luma tekinolosi ma metotia fa'asaienisi, e mautinoa lava o le a maua mai e le mafui'e ni malamalamaga loloto i le lavelave o lo tatou paneta o lo'o suia pea.

Tuua se Faamatalaga