Su'esu'ega o Gaoioiga o Mafui'e ma Lona A'afiaga i Fausaga
O gaioiga mafui'e e faasino i ituaiga eseese o gaioiga o le eleele e mafua mai i malosiaga faalenatura o le tektonika i totonu o le lalolagi. O nei gaioiga, e amata mai i gatete laiti i mafui'e malolosi, e taua tele i le fa'atulagaina o le fogaeleele o le Lalolagi ma e iai ni aafiaga loloto i fausaga na faia e tagata. O le su'esu'ega lelei ma le malamalama i gaioiga mafui'e e taua tele mo le mamanuina o atina'e e mafai ona tatalia ia malosiaga, fa'amautinoa le saogalemu ma fa'aitiitia ai le ono leiloa o le tamaoaiga.
Malamalama i Gaoioiga Seismic
O gaioiga mafui'e e mafua ona o le gaioiga o papa tektonika. I lalo o le pa'u o le Lalolagi o lo'o taoto ai nei papa tetele o papa o lo'o fealua'i pea, e ui lava i se saoasaoa telegese. A fegalegaleai papa e lua—e ala i le feto'ai, vavae'esea'i, po'o le se'e ese o le tasi i le isi—e fa'aputuina le atuatuvale i tuaoi. O lenei atuatuvale e iu lava ina fa'asa'olotoina i le tulaga o galu mafui'e, lea e sosolo atu i le Lalolagi ma mafua ai se mafui'e.
E tele ituaiga o galu mafui'e, e aofia ai galu muamua (P-waves), galu lona lua (S-waves), ma galu i luga o le eleele (Love ma Rayleigh waves). O galu P e sili ona vave, e feoa'i i vaega malo ma vai o le Lalolagi, ae o galu S e telegese ma e na'o le feoa'i i vaega malo. E feoa'i galu i luga o le eleele i luga o le pa ma e masani ona mafua ai le tele o fa'aleagaina i le taimi o se mafui'e.
E fa'aaogā e le au su'esu'e mafui'e ni metotia eseese e iloilo ai nei galu, e pei o masini mafui'e e fuaina ai le gaioiga o le eleele ma le su'esu'ega o mafui'e e fatu ai ni ata e tolu-vaega o totonu o le Lalolagi. E fesoasoani nei fa'amaumauga i le vavaloina o lamatiaga mafui'e, malamalama i faiga fa'ale-geolosi, ma le mamanuina o fausaga e tete'e atu i aafiaga mafui'e.
Aafiaga Fa'atulagaina o Gaoioiga Mafui'e
1. Fa'avae ma le Siolosia o le Eleele:
E eseese tali atu fausaga ua fausia i luga o ituaiga eleele eseese i galu o le mafui'e. E masani ona fa'ateleina e eleele vaivai galu o le mafui'e nai lo papa malo, ma mafua ai ona lūlūina tele ma ono fa'aleagaina ai fausaga. O le liquefaction o le isi lamatiaga, lea e mou atu ai le malosi o eleele ua fa'asūsūina ma amio e pei o se vai i le taimi o se mafui'e. E mafai ona i'u ai i le tele o le mautu po'o le pi'o o fausaga. O le mea lea, e taua tele le su'esu'eina o le eleele ma le mamanuina talafeagai o le faavae.
2. Tali atu o le Fale i Malosiaga o Mafui'e:
E tele malosiaga e feagai ma fale i le taimi o se mafui'e, e aofia ai malosiaga fa'alava (itu i le itu) ma malosiaga fa'atulagaina. O fale maualuluga, mo se fa'ata'ita'iga, e ono lūlūina tele i le taimi o se mafui'e. O lenei lūlūina e mafai ona o'o atu ai i ni fa'aleagaina matuia pe a le mafaufauina lelei i le mamanu. E fa'aaogaina e inisinia mataupu fa'avae e pei o le vavae'eseina o le fa'avae, lea e vavae'ese ai le fale mai le gaioiga o le eleele, ma faiga e fa'aumatia ai le malosi e fa'aitiitia ai nei aafiaga. O fale tetele fa'aonaponei e masani ona fa'aogaina ai ni fa'amama mamafa ua fa'atulagaina - o ni pendulum tetele e tete'e atu ai i le lūlūina o fale - e fa'aleleia atili ai le mautu.
3. Meafaitino ma Metotia Faufale:
O le filifiliga o meafaitino ma metotia faufale e mafai ona matuā aʻafia ai le gafatia o se fale e teteʻe atu ai i mafuiʻe. O sima faʻamalosia, faʻavaa uʻamea, ma puipui sele o meafaitino ia e masani ona faʻaaogaina e lauiloa i lo latou teteʻe. O mea fou e pei o le faʻaaogaina o uʻamea e manatua ai foliga, polymers faʻamalosia e ala i le alava, ma mea faʻapipiʻi faʻaonaponei ua faʻafaigofieina ai fausaga e fetuʻunaʻi i malosiaga o le mafuiʻe. E le gata i lea, o metotia e pei o le faʻapipiʻiina o le koluse ma faʻavaa e teteʻe atu i le taimi e faʻaleleia atili ai le malosi ma le fetuʻunaʻi o se fale.
4. Toe Fa'aleleia ma le Toe Fa'aleleia:
O le tele o fale o loʻo iai nei, aemaise lava fale tuai, e leʻi mamanuina i tulaga faʻaonaponei o mafuiʻe. O le toe faʻaleleia o le faagasologa lea o le faʻaleleia atili o nei fausaga e teteʻe atu ai i malosiaga o mafuiʻe. O metotia e aofia ai le faʻaopoopoina o uʻamea lagolago, faʻamalosia o puipui, ma le faʻapipiʻiina o mea e faʻavasega ai le faʻavae. O le suʻesuʻega o tau ma aogā o le toe faʻaleleia e taua tele aua o le ono afaina ai tagata ma le tamaoaiga mai se mafuiʻe tele e mafai ona sili atu nai lo le tupe teufaafaigaluega i le faʻaleleia atili o fausaga.
Tulaga Tulaga ma Lesona na A'oa'oina
O le tele o mafuiʻe mataʻina ua maua ai ni lesona taua i le teteʻe atu i mafuiʻe ma lona aʻafiaga i fale. O le mafuiʻe i Kobe i Iapani i le 1995, mo se faʻataʻitaʻiga, na faʻamamafaina ai le vaivai o atinaʻe tuai ma mafua ai ona toe teuteuga faigata o tulafono faufale. O le mafuiʻe i Haiti i le 2010 na faʻaalia ai taunuuga mataʻutia o faiga le lelei o le fausiaina i se itulagi e matua vaivai lava.
I se faatusatusaga, o alualu i luma fa'ainisinia fa'aonaponei na iloga i le taimi o le Mafui'e ma le Tsunami i Tohoku i Iapani i le 2011. E ui ina tele ni fa'aleagaina na mafua mai i le mafui'e, ae o le tele o le fa'aleagaina o le fausaga na mafua mai i le tsunami na sosoo ai ae le o le mafui'e lava ia, fa'afetai i tulaga fa'atonuina malolosi a Iapani mo le mamanuina o mafui'e. O lenei mea na tupu na fa'amamafaina ai le taua o le sauniuniga atoatoa mo lamatiaga, ma amana'ia ai aafiaga o mafui'e ma aafiaga lona lua e pei o tsunami.
Su'esu'ega i le taimi nei ma le lumana'i
O suʻesuʻega faifai pea i le auʻiliʻiliga o gaioiga o mafuiʻe e taulaʻi i le faʻaleleia atili o faʻataʻitaʻiga o valoʻaga, malamalama i le eleele o loʻo i lalo o le fogaeleele, ma le atinaʻeina o meafaitino ma faiga faufale e sili atu ona mautu. O le alualu i luma i tekinolosi o le remote sensing, auʻiliʻiliga o faʻamaumauga tetele, ma le aʻoaʻoina o masini o loʻo faʻaleleia atili ai lo tatou gafatia e mataʻituina ma faʻamatalaina gaioiga o mafuiʻe i le taimi moni.
O se tasi o vaega mataʻina o suʻesuʻega o le suʻesuʻeina lea o faiga lapatai vave. O atunuu e pei o Iapani ma Mekisiko ua faʻatinoina fesoʻotaʻiga lapatai vave e tuʻuina atu ai ni nai sekone taua i ni nai minute o le faʻasilasilaga muamua aʻo leʻi taia e galu faʻaleagaina o le mafuiʻe, ma mafai ai ona tapunia otometi atinaʻe taua ma maua ai e tagata le taimi e lava e saili ai le saogalemu.
O le isi itu e folafola mai ai o le mamanu e faʻavae i le faʻatinoga, lea e sili atu nai lo tulafono masani o fale ma e faʻamoemoe e vavalo pe faʻapefea ona faʻatino se fausaga i lalo o tulaga eseese o le malosi o le mafuiʻe. O lenei auala e mafai ai ona faia ni fuafuaga mamanu e sili atu ona faʻapitoa e mafaufau i tulaga patino o le nofoaga, faʻaaogaina o fale, ma manaʻoga o le e ona.
iʻuga
O gaioiga mafui'e ma lona a'afiaga i fausaga o se fegalegaleaiga lavelave o malosiaga faanatura ma le atamai o tagata. E ala i le su'esu'ega mae'ae'a, mataupu faavae malolosi o mamanu, ma su'esu'ega faifai pea, e mafai ona tatou fa'aitiitia ai lamatiaga o mafui'e ma fa'aleleia atili ai le maufetuuna'i o lo tatou siosiomaga fausia. A'o fa'atelevaveina le fausiaina o taulaga ma fa'atupula'ia le faitau aofa'i, aemaise lava i itulagi e tele ai mafui'e, e le mafai ona fa'ateleina le taua o le tu'ufa'atasia o le maufetuuna'i i mafui'e i le fuafuaina ma le atina'eina o atina'e tetele. E ala i le a'oa'oina mai mea na tutupu i aso ua mavae ma le fa'aaogaina o tekinolosi ma meafaitino fa'aonaponei, e mafai ona tatou fausia ni fausaga e le gata ina tumau ae manuia fo'i i luma o malosiaga mata'utia o le natura.