Manatu Fa'avae Tau Tupe mo Tagata Amata

-
Ulutala: Manatu Fa'avae Tau Tupe mo Tagata Amata

faʻatomuaga

O le Tausitusi o se poutū lea o soʻo se faʻalapotopotoga pisinisi, e tusa lava po o le a lona telē, fausaga, poʻo le alamanuia. O le faiga faʻatulagaina lea o le faʻamaumauina, iloiloina, ma le faʻamatalaina o fefaʻatauaʻiga tau tupe. O le faʻaauupegaina i le malamalama faʻavae i le tausitusi, e mafai e tagata taʻitoʻatasi ma pisinisi ona faia ni faʻaiuga tau tupe faʻamatalaina, faʻamautinoa le tausisia o tulafono, ma iloilo le faʻatinoga o pisinisi. O lenei tusiga e faʻamoemoe e faʻalauiloa atu i ē amata i mataupu faʻavae tau tupe e taua mo le malamalama i faʻamatalaga tau tupe, tausia o faʻamaumauga saʻo, ma le puleaina lelei o gaioiga tau tupe.

1. O le Fa'atusatusaga o Tupe Fa'atekonolosi

O le fua fa'atatau tau tupe o le fa'avae lea o le fa'amaumauga fa'aluaina o tusi. O lo'o fa'apea mai:

Aseta = Noataga + Tulaga tutusa

O lenei fua fa'atatau e fa'amautinoa ai o lo'o tumau pea le paleni o le pepa paleni, o lona uiga o lo'o fa'atupeina punaoa a se kamupani (aseta) e ala i nonogatupe (aitalafu) ma sao o le pule (equity). O lea paleni e fa'amamafaina ai le mataupu fa'avae o fefa'ataua'iga tau tupe uma e a'afia ai le itiiti ifo ma le lua tala.

2. Tausiga o Tusi Fa'alua

O le tusi fa'amaumau fa'alua o se metotia tau tupe lea e fa'amaumauina ai fefa'ataua'iga ta'itasi i le itiiti ifo ma le lua teugatupe. O lenei faiga e fa'avae i luga o le mataupu fa'avae e tatau ona iai se aitalafu tutusa i tupe teufaafaigaluega ta'itasi. Mo se fa'ata'ita'iga, afai e fa'atau e se kamupani se oloa e $1,000 le tau i le aitalafu, o le a toesea mai le teugatupe oloa (aseta), ae o tupe e tatau ona totogi (noataga) o le a fa'asalaina.

Faamanuiaga Autu E aofia ai:
– Fa'aleleia atili le sa'o
– Fa'aleleia atili le iloa o mea sese
– Siakiina atoatoa o gaioiga tau tupe

3. O le Taamilosaga Tau Tupe

O le ta'amilosaga tau tupe e aofia ai le faagasologa atoa o le fa'amaumauina ma le fa'agasoloina o fefa'ataua'iga tau tupe uma a se kamupani. E masani ona aofia i le ta'amilosaga la'asaga nei:
1. Fa'ailoaina o fefa'ataua'iga
2. Fa'amaumauina o fefa'ataua'iga i totonu o se api talaaga
3. Lafo fa'amaumauga o le api talaaga i tala o le tusi fa'amaumau
4. Saunia se paleni fa'ata'ita'i e le'i fetu'una'iina
5. Faia o fa'amaumauga fetu'una'i talafeagai
6. Saunia o se paleni fa'ata'ita'i ua fetu'una'i
7. Fausiaina o faʻamatalaga tau tupe (faʻamatalaga o tupe maua, pepa paleni, ma faʻamatalaga o le tafe o tupe)
8. Tapunia o teugatupe le tumau

tagai foi i le  Fa'ata'ita'iga o se Api Talaaga o se Kamupani Fefa'ataua'iga

4. Faamatalaga tau tupe

O faʻamatalaga tau tupe o faʻamaumauga aloaia ia o le faʻatinoga tau tupe ma le tulaga o se pisinisi. O faʻamatalaga tau tupe autu e tolu o:

Fa'amatalaga o Tupe Maua: O lo'o fa'aalia ai le fa'atinoga tau tupe a le kamupani i se vaitaimi fa'apitoa, fa'amatalaina auiliili ai tupe maua, tupe fa'aalu, ma tupe mama po'o tupe gau.

Pepa Paleni: O lo'o tu'uina atu ai se aotelega o le tulaga tau tupe a le kamupani i se taimi patino, o lo'o lisiina ai aseta, aitalafu, ma tupe fa'afaigaluega.

Fa'amatalaga o le Tafe o Tupe: Fa'amatala mai ai le tafe mai ma le tafe mai o tupe, e fesoasoani e iloilo ai le tulaga gafatia o le kamupani ma le puleaina o tupe.

5. Tupe Totogi ma Aitalafu

O upu "debit" ma le "credit" e taua tele i le tausiga o tusi. O Debits (Dr) ma credits (Cr) e faʻaaogaina e faʻamaumau ai suiga i teugatupe e faʻavae i luga o ituaiga o fefaʻatauaʻiga:

– Aseta: Fa'ateleina pe a toesea ma fa'aitiitia pe a fa'aaitalafu.
– Noataga: Fa'ateleina pe a fa'aaitalafu ma fa'aitiitia pe a totogitala.
– Tupe Fa'afaigaluega: Fa'ateleina i aitalafu ma fa'aitiitia i aitalafu.
– Tupe Maua ma Tupe Faasili: Faateleina i aitalafu ma faaitiitia i aitalafu.
– Tupe Fa'aalu ma Tupe Leiloa: Fa'ateleina i tupe totogi ma fa'aitiitia i tupe fa'aaitalafu.

E taua tele le malamalama i aitalafu ma aitalafu mo le sa'o o le fa'amaumauga ma le tausia o le paleni i le fuafuaga tau tupe.

6. Siata o Fa'amatalaga

O le siata o tala o se lisi faatulagaina o tala uma e faʻaaogaina e se kamupani i lana faiga tau tupe. E vaevaeina tala i aseta, aitalafu, tupe faʻafaigaluega, tupe maua, ma tupe faʻaalu. O tala taʻitasi e tuʻuina atu i ai se numera tulaga ese poʻo se numera faʻailoga mo le faigofie ona iloa ma siaki. O se siata lelei o tala e faʻafaigofieina ai le tausia lelei o faʻamaumauga ma lipoti.

7. Accrual vs. Cash Basis Accounting

O metotia tau tupe e fuafua ai po'o afea e fa'amaumauina ai fefa'ataua'iga:
– Fa'amaumauga Fa'avae o le Fa'aputuga Tupe: Iloa ai tupe maua pe a maua ma tupe fa'aalu pe a fa'atinoina, e tusa lava po'o le a le tafega o tupe. E maua ai se ata sili atu ona sa'o o le fa'atinoga tau tupe.
– Fa'amaumauga o Tupe Fa'avae: E na'o le taimi e maua pe totogiina ai tupe e iloa ai tupe maua ma tupe fa'aalu. E faigofie ae atonu e le o atagia ai le tulaga tau tupe moni, aemaise lava mo pisinisi tetele.

tagai foi i le  Auala Faigofie e Malamalama ai i le Tausiga o Tupe

8. Tusi Fa'amaumau Lautele

O le tusi fa'amaumauga lautele o le nofoaga autu lea e teu ai fa'amatalaga tau tupe uma a se kamupani. E tu'ufa'atasia ai fa'amatalaga mai api talaaga ma tu'uina atu ai fa'amaumauga auiliili mo tala ta'itasi, e aofia ai aseta, aitalafu, tupe fa'afaigaluega, tupe maua, ma tupe fa'aalu. E taua tele le tusi fa'amaumauga lautele mo le sauniaina o fa'amatalaga tau tupe sa'o.

9. Paleni Fa'ata'ita'i

O le paleni fa'ata'ita'i o se lipoti tau tupe e lisiina ai paleni o tala uma o le tusi fa'atonu lautele i se taimi fa'apitoa. E fa'amautinoa ai o le aofa'i o tupe totogi e tutusa ma le aofa'i o aitalafu, e fesoasoani e iloa ai mea sese fa'amatematika ma fa'amaumauga e le paleni. E ui o se paleni fa'ata'ita'i paleni e le fa'amautinoa ai fa'amaumauga e leai ni mea sese, ae o se la'asaga taua i le ta'amilosaga tau tupe.

10. Fetuuna'iga o Fa'amaumauga

O fa'amaumauga fetu'una'i e faia i le fa'ai'uga o se vaitaimi tau tupe e fa'afou ai paleni o teugatupe ma atagia ai fa'amatalaga tau tupe sa'o. O ituaiga masani o fa'amaumauga fetu'una'i e aofia ai:
– Fa'aputuga: Fa'amaumauina o tupe maua ua maua ae le'i maua mai ma tupe fa'aalu ua fa'atinoina ae le'i totogiina.
– Tolopoga: Fetuunaiga o tupe faaalu ua uma ona totogi muamua ma tupe maua e le'i maua.
– Fa'aititia o le Tau: Vaevaeina o le tau o aseta vaaia i le taimi e aoga ai.
– Fa'aititia o tau: Fa'asalalauina o le tau o aseta e le vaaia i le aluga o taimi.

O le malamalama ma le faia o fa'amaumauga fetu'una'i sa'o e mautinoa ai o fa'amatalaga tau tupe e sa'o ma ogatasi ma tulaga fa'atonuina tau tupe.

11. Le Taua o le Fa'aauau

O le tutusa o faiga tau tupe e taua tele mo le faʻatuatuaina o lipoti tau tupe. E aofia ai le faʻaaogaina o metotia ma mataupu faavae tau tupe tutusa mai lea vaitaimi i lea vaitaimi. O le tutusa e faʻaleleia atili ai le faʻatusatusaga, ma mafai ai e paʻaga ona iloilo le faʻatinoga tau tupe ma faia ni faʻaiuga poto i le aluga o taimi.

iʻuga

O le malamalama i mataupu faavae tau tupe e taua tele mo soʻo se tasi e aofia ai i le puleaina o tupe, pe mo faʻamoemoega patino pe mo galuega faapisinisi. O le malamalama i le fuafuaga tau tupe, le tausiga o tusi faʻalua, faʻamatalaga tau tupe, ma le taʻamilosaga tau tupe e faʻavae ai le faʻavae mo le tausiga saʻo o faʻamaumauga tau tupe ma le pulega tau tupe lelei. Aʻo e suʻesuʻeina loloto le lalolagi o le tau tupe, o nei mataupu faavae autu o le a avea ma au taʻiala e faʻatautaia ai tulaga tau tupe e sili atu ona faigata ma fesoasoani i le manuia ma le tuputupu aʻe faifai pea o soʻo se taumafaiga faapisinisi.

Tuua se Faamatalaga