Pengertian
A na-akọwa ike eletrik dị ka ike nwere ike kwa nkeji nke chajị eletrik . Ka e were ya na n'oge a, chajị q nwere ike nwere ike nke EP a , mgbe ahụ a ga-ahazi ike dị na ebe a dị ka ndị a:
Nkọwa: V = ike eletrik, EP = ike eletrik, q = chajị ọkụ eletrik.
V adịghị naanị na ebe a kamakwa n'ebe niile dị n'ọhịa eletriki . A na-eji ebe a eme ihe atụ. Dịka a ga-akọwa ma emechaa, uru ya adabereghị na chajị q.
EP na chajị ọkụ eletrik bụ ọnụọgụ scalar, yabụ V bụkwa ọnụọgụ scalar. Ngalaba sistemụ mba ụwa nke EP bụ Joule na ngalaba sistemụ mba ụwa nke chajị ọkụ eletrik bụ Coulomb, yabụ nkeji sistemụ mba ụwa nke V bụ Joule kwa Coulomb (J/C). Aha ọzọ maka J/C bụ Volt, nke sitere na aha ọkà mmụta sayensị Itali na onye mepụtara batrị ọkụ eletrik, Alessandro Volta (1745-1827).
Ihe dị iche n'ihe gbasara ike eletriki
V n'otu ebe, dịka ọmụmaatụ V n'ebe a, ya bụ V a , enweghị ike ịmata ya n'ihi na ihe bara uru bụ mgbanwe dị na ikike. Enwere ike ịmata uru nke mgbanwe nwere ike site na mgbakọ na mwepụ ma ọ bụ nha. V na-agbanwe mgbe chajị q si n'otu ebe gaa na nke ọzọ. Ka e were ya na chajị q na-aga site na ebe a gaa na ebe b, mgbe ahụ mgbanwe dị na ikike bụ:
V ab bụ ihe dị iche n'etiti isi ihe abụọ dị n'ọhịa eletriki, dịka ọmụmaatụ isi ihe a na b. Ihe dị iche n'etiti isi ihe a na b (V ab ) hà nhata ọrụ ike eletriki rụrụ na chajị eletriki mgbe ọ na-agagharị site na isi ihe a ruo na isi ihe b, kwa chajị otu (W ab /q). Ọ dị mkpa ịmara na ọrụ ike eletriki rụrụ na chajị q mgbe ọ na-agagharị site na isi ihe a ruo na isi ihe b (W ab ) hà nhata mgbanwe na ike ike nke chajị q (ΔEP). Ya mere, na nha anya dị n'elu enwere ike iji W ab dochie ΔEP.
Mgbe ihe dị n'ogo dị elu karịa ala, ọ nwere ike ndọda, ebe a na-eji elu ala dị ka ebe ntụaka. N'okwu a, a na-edobe elu elu ala na ike ndọda kpọmkwem n'elu ala ka ọ bụrụ efu. Dịka ike ndọda siri dị, mgbe anyị kwuru na isi nwere ikike ụfọdụ, a ga-eji isi ihe ọzọ dị ka ebe ntụaka, ebe a na-atụle na naanị ọdịiche nwere ike ịgbakọ. Ọtụtụ mgbe, a na-ahọrọ ala ma ọ bụ onye na-eduzi eletriki ejikọrọ na ala dị ka ebe ntụaka, ebe a na-edobe ike dị na onye na-eduzi ma ọ bụ ikike dị n'ala ka ọ bụrụ efu. Ya mere, ọ bụrụ na isi ihe nwere V nke Volts 12, ọdịiche dị n'etiti isi ihe ahụ na ala bụ Volts 12. Na batrị Volt 6, ọdịiche dị n'etiti njedebe dị mma na njedebe adịghị mma bụ Volts 6. N'ihi na nkeji nke ọdịiche nwere ike bụ Volts, a na-akpọkarị ọdịiche dị n'etiti isi ihe abụọ dị ka voltaji eletriki.
Enwere ike ide ihe nwere ike ịbụ ọdịiche dị n'elu ọzọ dị ka n'okpuru:
Ọ bụrụ na chaja q gafere ihe dị iche Vab Mgbe ahụ ike nwere ike ịgbanwe site na ΔEP. Dịka ọmụmaatụ, ọ bụrụ na chajị nke Coulombs abụọ gafere ọdịiche nwere ike nke Volts 12, ike nwere ike na-agbanwe site na (2 C)(12 V) = Joules 24. N'otu aka ahụ, ọ bụrụ na chajị nke Coulombs 4 gafere ọdịiche nwere ike nke Volts 24, ike nwere ike na-agbanwe site na (4 C)(24 V) = Joules 96.
Ya mere, mgbanwe dị na ike nwere ike (ΔEP) kwekọrọ na chajị (q) na voltaji eletriki (Vab ) . Ka chajị eletriki na/ma ọ bụ voltaji eletriki na-abawanye, otú ahụ ka mgbanwe dị na ike nwere ike si dịkwuo ukwuu. Ike nwere ike metụtara ikike ịrụ ọrụ, yabụ ọ bụrụ na mgbanwe dị na ike nwere ike buru ibu, ikike ịrụ ọrụ dịkwa ukwuu.
Usoro ọdịiche dị n'elu ka bụ nke a na-ahụkarị. Iji nweta usoro V zuru ezu karị, tụlee ọdịiche dị na mpaghara eletriki yiri nke ahụ na nke otu chaja na-emepụta.
Ọdụ eletrik dị n'otu
Enwere ike ịgbakọ ọdịiche dị n'etiti isi ihe abụọ dị na mpaghara eletriki yiri nke ahụ, dịka ọmụmaatụ isi ihe a na isi ihe b, site na iji usoro dị n'okpuru:
Nkọwa: V ab = ihe dị iche n'etiti isi ihe abụọ, E = ubi eletriki na s = anya dị n'etiti isi ihe abụọ.
Otu ibu
Enwere ike ịgbakọ ike n'otu ebe n'ihi ọnụnọ nke otu chaja nke na-emepụta ubi eletrik site na iji usoro nha anya:
Nkọwa: V ab = ihe dị iche n'etiti isi ihe abụọ, k = ihe na-agbanweghi agbanwe nke Coulomb, Q = otu chaja nke na-emepụta oghere eletriki, r = anya dị n'etiti chaja Q na ebe a na-agbakọ ike ahụ.
Mmekọrịta dị n'etiti ike eletrik na ike eletrik
Ọdụ eletriki bụ ọnụọgụ vektọ, ebe ikike bụ ọnụọgụ scalar. Ọnụọgụ vektọ gụnyere ntụziaka, na-eme ka ha sie ike ịgbakọ karịa ọnụọgụ scalar. Iji mee ka ngụkọ dị mfe, a na-eji usoro nhazi nke na-egosipụta mmekọrịta dị n'etiti ọkụ eletrik na ike.
A na-edegharị usoro ọdịiche nwere ike ịdị nke akọwara na mbụ dị ka nke a:
N'ihe gbasara mgbakọ na mwepụ, ọrụ bụ ihe sitere n'ike na mwepụ, ebe ike bụ ihe sitere na chajị na ọkụ eletrik. A na-egosipụta mmekọrịta dị n'etiti ọrụ, ike, na mwepụ site na nha anya dị n'okpuru:
Ọ bụrụ na e jikọta nha nha abụọ dị n'elu ọnụ, a ga-emepụta nha nha ọhụrụ dịka nke a:
Nkọwa: E = Ọdụ eletriki, V ab = ọdịiche nwere ike ịdị n'etiti isi ihe abụọ, dịka ọmụmaatụ isi ihe a na b, d = anya dị n'etiti isi ihe abụọ.
Ngụkọta nke ọdịiche nwere ike ịbụ Volt na nkeji anya bụ mita ka e wee nwee ike igosi mpaghara eletriki na nkeji Volt kwa mita (V/m).
Enwere ike iji usoro nhazi a chọpụta ebe ọkụ eletrik (homoneous) ma ọ bụrụ na a maara ọdịiche dị n'etiti isi ihe abụọ na anya dị n'etiti ha. Dịka usoro nhazi si dị, ebe ọkụ eletrik ahụ kwekọrọ na ebe ahụ ma ọ dabara na ebe ahụ. Nke a pụtara na ka ikike ahụ si dịkwuo elu, otú ahụ ka ọkụ eletrik ahụ si dịkwuo elu, otú ahụ ka anya ahụ si dịkwuo elu, otú ahụ ka ọkụ eletrik ahụ si dịkwuo obere.
