Ọ bụrụ na ị leba anya n'ihe gbasara waya eletriki nke ọma, ị ga-ahụ na ha gbagọrọ agbagọ n'ala n'ihi enweghị ike ịrụ ọrụ. Gịnị mere e ji ewepụ waya eletriki n'amaghị ama, kama ịgbagọ ya? Ọtụtụ ụlọ dị na Flores na Lembata, East Nusa Tenggara, bụ nke e ji zinc (Zn) mee. N'ehihie ma ọ bụ n'abalị, ụlọ zinc na-eme mkpọtụ. Gịnị mere zinc ji eme mkpọtụ? Ọ bụrụ na ị bi n'agwaetiti Java, ị nwere ike ịhụla ụzọ ụgbọ okporo ígwè. E nwere oghere dị na njikọ ụgbọ okporo ígwè. Gịnị bụ ọrụ nke oghere ndị a na njikọ ụgbọ okporo ígwè? E nwere ọtụtụ ihe ị nwere ike iche echiche ma jụọ maka ha gbasara isiokwu nke mgbasawanye.
Mgbasawanye ogologo
Ọtụtụ ihe siri ike na-agbasa n'ahịrị mgbe okpomọkụ ha gbanwere. Nke a na-ezo aka na mmụba ma ọ bụ mbelata n'ogologo. N'ozuzu, ogologo ihe na-abawanye ka okpomọkụ ya na-abawanye, ebe ogologo ya na-ebelata ka okpomọkụ ya na-ebelata. I nwere ike iche na mgbasa nke ahịrị na-eme naanị n'ihe dị ka waya dị gịrịgịrị. Dịka ọmụmaatụ, tụlee ụgbọala a dọbara n'akụkụ okporo ụzọ nke anwụ na-acha. Mgbe ụgbọala ahụ na-ekpo oke ọkụ, efere ígwè ahụ nwere ike ịka njọ ma ọ bụ ogologo akụkụ ya nwere ike ịbawanye. Elu ụlọ zinc nwekwara ike ịnweta mgbasa nke ahịrị. N'okwu a, mgbe zinc ahụ na-ekpo oke ọkụ, nsọtụ zinc ahụ na-agbasa, zinc nwekwara ike ịka njọ. Otu ihe ahụ na-eme n'okporo ụzọ ụgbọ okporo ígwè na àkwà mmiri ígwè ma ọ bụ ígwè.
Ọtụtụ ihe siri ike na-agbasa ma ọ bụ na-agbakọta mgbe okpomọkụ ha gbanwere, yabụ anyị kwesịrị ịghọta otú mgbanwe okpomọkụ si emetụta mgbasawanye nke ihe siri ike. Nke a na-enyere aka nke ukwuu mgbe a na-emepụta akụrụngwa, ụlọ, ụgbọala, wdg. Dịka ọmụmaatụ, oghere dị na ụzọ ụgbọ okporo ígwè. E ji ígwè rụọ ụzọ ụgbọ okporo ígwè. Ndị injinia agbakọọla obosara nke oghere dị n'etiti okporo ígwè ọ bụla. N'ụbọchị ọkụ, okporo ígwè ga-agbasa site na sentimita ole na ole. Mgbe ụgbọ okporo ígwè gafere ha, okpomọkụ nke okporo ígwè na-abawanye, na-eme ka okporo ígwè gbasaa site na sentimita ole. N'abalị oyi, okporo ígwè na-ebelata site na sentimita ole. Dabere na nyocha ahụ, ndị injinia na-eme atụmatụ anya dị n'etiti oghere okporo ígwè ka mgbe okpomọkụ ụgbọ okporo ígwè na-abawanye, okporo ígwè anaghị emetụ ibe ha aka ma gbagọọ.
Iji nyere anyị aka ịchọta usoro nke na-egosi mmekọrịta dị n'etiti mgbanwe okpomọkụ na oke mgbasawanye ahịrị, tụlee ihe siri ike na-agbasa, dịka egosiri na eserese dị n'aka nri. Isiokwu: To = okpomọkụ mbụ, T = okpomọkụ ikpeazụ, Lo = ogologo mbụ, L = ogologo mgbe agbatịchara, delta L = mgbanwe n'ogologo, delta T = mgbanwe n'okpomọkụ.
Mgbe okpomọkụ nke ihe ahụ = T o (ihe ahụ ka dị oyi), ogologo ihe ahụ = L o . Mgbe okpomọkụ nke ihe ahụ = T (okpomọkụ nke ihe ahụ na-abawanye), ogologo ihe ahụ = L. Dabere na nsonaazụ nke ihe a hụrụ na nnwale, mgbanwe n'ogologo ihe ahụ na-adaba na mgbanwe okpomọkụ. Ọ bụrụ na okpomọkụ amụba, ogologo ihe ahụ na-abawanye. N'aka nke ọzọ, mgbe okpomọkụ ebelata, ogologo ihe ahụ na-ebelata. Mgbanwe n'ogologo ihe ahụ na-adabakwa na ogologo mbụ nke ihe ahụ (L o ). Ọ bụrụ na oke mgbanwe okpomọkụ ahụ bụ otu, ihe dị mita 10 n'ogologo, dịka ọmụmaatụ, ga-abawanye n'ogologo site na ugboro abụọ ma e jiri ya tụnyere ihe dị naanị mita 5 n'ogologo. Ya mere, ogologo ihe ahụ, otú ahụ ka mgbasawanye nke ihe ahụ na-akawanye njọ.
Mgbanwe n'ogologo ihe (delta L) kwekọrọ na mgbanwe okpomọkụ (delta T):
Mgbanwe n'ogologo ihe ahụ (delta L) kwekọrọ na ogologo mbụ nke ihe ahụ (L)o):
Mgbanwe n'ogologo ihe ọ bụla dị iche. Ọ bụ ezie na ọ buru ibu. mgbanwe okpomọkụ N'otu aka ahụ, mgbasawanye nke ígwè na-enweta abụghị otu ihe ahụ nke iko na-enweta. Otu ihe ahụ ka ọ dịkwa maka ihe ndị ọzọ. Ya mere, mgbasawanye nke ahịrị na-adabere na ọnụọgụ mgbasa nke ihe ọ bụla. A na-enweta ọnụọgụ mgbasa nke ahịrị maka ihe ọ bụla site na nnwale. Ka ọnụọgụ mgbasa nke ahịrị na-ebu ibu, otú ahụ ka mmụba nke ogologo na-abawanye. Ka ọnụọgụ mgbasa nke ahịrị na-ebu obere, otú ahụ ka mmụba nke ogologo na-ebelata. Enwere ike ikwu na mgbanwe na ogologo ihe kwekọrọ na ọnụọgụ mgbasa nke ahịrị.
E gosipụtara ntụnyere atọ dị n'elu n'otu usoro:
Enwere ike nweta ogologo ihe niile mgbe ọ gbasasịrị ma ọ bụ kpachie site na ịgbakọ ogologo mbụ nke ihe ahụ (L)o) na mgbanwe n'ogologo ihe (delta L).
Mgbe okpomọkụ gbanwere (TT)o) adịghị mma, mgbe ahụ mgbanwe n'ogologo (LL)o) dịkwa njọ. N'okwu a, ogologo ihe ahụ na-ebelata. N'aka nke ọzọ, ọ bụrụ na okpomọkụ agbanwee (TT)o) dị mma, mgbe ahụ mgbanwe n'ogologo (LLo) dịkwa mma. N'okwu a, ihe ahụ na-abawanye n'ogologo.
Ihe ndị a bụ ọnụọgụgụ nke mgbasawanye ahịrị nke ihe siri ike na okpomọkụ nke 20 Celsius C. Mmiri mmiri na gas na-agbanwe ọdịdị ha, na-egbochi ha ịnweta mgbasawanye ahịrị. Ọnụọgụ nke mgbasawanye ahịrị nke ihe siri ike na-adaberekwa na okpomọkụ. Na okpomọkụ dị iche iche, ọnụọgụgụ nke mgbasawanye ahịrị nke ihe siri ike na-agbanwekwa. Ọ bụrụ na ọdịiche okpomọkụ adịghị oke oke, ọdịiche dị na ọnụọgụgụ nke mgbasawanye ahịrị agaghịkwa oke oke, yabụ enwere ike ileghara ya anya.
Mgbasawanye olu
Ọ bụ naanị ihe siri ike ka a na-ahụ mmụba ogologo, ihe niile na-enweta mmụba olu, ma ihe siri ike, mmiri mmiri ma ọ bụ gas. Usoro maka mmụba olu yiri usoro maka mgbasa ogologo.
Usoro mgbasawanye olu dị n'elu dị irè naanị mgbe mgbanwe olu ihe (ma ọ bụ siri ike, mmiri mmiri, ma ọ bụ gas) pere mpe karịa olu mbụ nke ihe ahụ. Ọ bụrụ na mgbanwe olu ihe karịrị olu mbụ nke ihe ahụ, usoro mgbasawanye olu anaghị enye nsonaazụ ziri ezi. Ọtụtụ mgbe, mgbanwe olu nke ihe siri ike na-enweta adịghị oke ibu. N'ụzọ dị iche, uru olu nke mmiri mmiri na gas buru ibu nke ukwuu. Usoro mgbasawanye olu maka gas na-agbanwekwa ngwa ngwa na mgbanwe okpomọkụ. Ya mere, a na-eji usoro dị n'elu naanị maka mgbasawanye nke ihe siri ike. A ga-amụ usoro maka ịchọpụta mgbanwe olu gas na isiokwu nke ozizi kinetic nke gas na ọkwa 11.
