Nkọwa nke Electron na Proton
Pendahuluan
Electron na proton bụ ụdị ihe abụọ dị n'okpuru atọm dị oke mkpa na fiziki na kemistri. Ha bụ ihe ndị bụ isi na-ewulite atọm, nke bụkwa ihe ndị bụ isi na-ewulite ihe niile dị n'eluigwe na ala. Ịghọta elektrọn na proton dị oke mkpa maka ịmụ nhazi atọm, mmeghachi omume kemịkalụ, na ọtụtụ ihe ndị ọzọ dị na anụ ahụ. Isiokwu a ga-atụle mmalite, ihe ndị dị mkpa, na ọrụ nke elektrọn na proton.
Elektrọn: Ihe ndị a na-enweta n'ọkụ na-adịghị mma
Akụkọ Ihe Mere Eme nke Nchọpụta
Onye physics bụ́ J.J. Thomson chọtara electrons mbụ n'afọ 1897 site na nnwale tube kathode ray. Nchọpụta a gbanwere nghọta anyị banyere nhazi atọm site na ụdị plum pudding gaa na nke dị mgbagwoju anya karị.
Njirimara nke Electrons
Elektrọn bụ obere ihe ndị dị n'okpuru atọm nwere chajị na-adịghị mma (-1). Oke nke elektrọn dị ihe dị ka kilogram 9.109 × 10^-31, nke dị obere ma e jiri ya tụnyere oke nke proton na neutrons. N'agbanyeghị ịdị arọ ha dị mfe, elektrọn na-arụ ọrụ dị mkpa n'ọtụtụ ihe dị iche iche gbasara anụ ahụ na kemịkalụ.
Nkesa nke Elektrọn na Atọm
A na-ekesa elektrọn n'ime akwa, ma ọ bụ "shells," gburugburu nucleus (isi nke atọm). Shelf ọ bụla nwere ọkwa ike dị iche, elektrọn na-ebikwa n'ime oyi akwa ahụ na ike kacha ala dị. Ozizi nke quantum mechanics na-enye usoro mgbakọ na mwepụ maka ịghọta omume nke elektrọn na atọm, site na echiche nke ọrụ ebili mmiri na ihe gbasara ohere.
Ọrụ nke Electrons
Elektrọn na-akpata ọtụtụ ihe na-eme na ma obere ihe dị na ya ma nnukwu ihe dị na ya. Na kemistri, elektrọn dị na mpụta kachasị (valence electrons) na-arụ ọrụ dị oke mkpa na njikọ kemịkalụ na mmeghachi omume kemịkalụ. Na eletriki na magnetism, mmiri nke elektrọn bụ ihe anyị maara dị ka ọkụ eletrik.
Proton: Mkpụrụ ndụ ihe nketa a na-agbaze nke ọma
Akụkọ Ihe Mere Eme nke Nchọpụta
Ernest Rutherford chọtara proton n'afọ 1919 site na nnwale ebe o tinyere nitrogen na mkpụrụ alpha, na-emepụta mkpụrụ hydrogen dị mma. Nchọpụta a mere ka a ghọta na nucleus atom nwere proton na neutrons.
Njirimara nke Protons
Proton bụ obere ihe dị n'okpuru atọm nwere chajị dị mma (+1) na oke ihe dị ka kilogram 1.672 × 10^-27, nke karịrị oke elektrọn. Proton, tinyere neutrons, na-emepụta nucleus atọm, nke mejupụtara ọtụtụ oke atom.
Ọnọdụ nke Protons na Atoms
Proton dị na nucleus, isi etiti nke atọm dị oke njupụta, nke dị obere ma e jiri ya tụnyere nha atọm niile. A na-akọwa ihe kemịkalụ ọ bụla site na ọnụọgụ proton dị na nucleus ya, nke a maara dị ka nọmba atọm ya. Dịka ọmụmaatụ, carbon nwere proton isii na nucleus ya, ebe oxygen nwere asatọ.
Ọrụ nke Protons
Proton na-enye atom nkwụsi ike na njirimara. Proton na-arụkwa ọrụ na mmekọrịta siri ike nke nuklia, ike bụ isi nke na-ejide nucleus ọnụ site na ijikọ proton na neutrons ọnụ. Ọzọkwa, na mmeghachi omume kemịkalụ, mgbanwe na ọnụọgụ proton nwere ike ịgbanwe otu ihe ka ọ bụrụ nke ọzọ site na mmeghachi omume nuklia.
Mmekọrịta na Mmekọrịta dị n'etiti Electron na Proton
Ike Elektrọmagnetik
Ike elektrọnik na-adọta elektrọn na proton n'ebe ibe ha nọ. Ihe ndọta a bụ ntọala nke nhazi atọm. Elektrọn ndị na-agba gburugburu nucleus na-anọ ebe dị anya n'ihi nguzozi dị n'etiti ike na-adọrọ adọrọ nke proton na ike kinetic nke elektrọn.
Atọm na chajị eletriki
N'ọnọdụ na-anọpụ iche, atọm nwere ọnụọgụ proton na elektrọn hà nhata, yabụ mkpokọta ụgwọ ya bụ efu. Agbanyeghị, atọm nwere ike ida ma ọ bụ nweta elektrọn, na-aghọ ion chajị dị mma (cations) ma ọ bụrụ na ha efuo elektrọn, ma ọ bụ ion chajị na-adịghị mma (anions) ma ọ bụrụ na ha enweta elektrọn. Usoro a dị mkpa n'ọtụtụ mmeghachi omume kemịkalụ na ngwa teknụzụ dị iche iche, gụnyere batrị na sel electrolytic.
Njikọ Kemịkalụ
Njikọ kemịkalụ na-eme n'ihi mmekọrịta dị n'etiti elektrọn dị na shei mpụta nke atọm. Protons, site na elektrọn ha, na-ekpebi otu atọm ga-esi meghachi omume n'etiti onwe ha. E nwere ọtụtụ ụdị njikọ kemịkalụ, gụnyere njikọ covalent, ionic, na metal, nke niile gụnyere elektrọn n'ụzọ ụfọdụ.
Ngwa na Ihe Ndị Dị Mkpa
Na Teknụzụ nke Oge A
Elektrọn na-arụ ọrụ dị mkpa n'ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ teknụzụ elektrọniki ọgbara ọhụrụ niile. Site na semiconductor dị n'ime kọmputa na ekwentị mkpanaaka ruo na ngwaọrụ ahụike na teknụzụ ozi, omume nke elektrọn na ihe na sekit dị mkpa maka ọrụ ha.
Nkà mmụta sayensị nuklia na ihe ndị na-eme ka nuklia rụọ ọrụ
Proton bụ isi ihe dị mkpa na physics nuklia na teknụzụ reactor nuklia. Na njikọ nuklia, protons na-ejikọ ọnụ iji mepụta helium, na-ewepụta ike n'oge usoro ahụ. Nke a bụ isi ihe dị mkpa nke anyanwụ na kpakpando niile, ọ bụkwa mpaghara nyocha na-arụsi ọrụ ike maka isi mmalite ike ọhụrụ, dị ọcha, na nke dị irè karị.
Mmetụta ya na bayoloji
N'ihe gbasara bayoloji, proton na-arụ ọrụ dị mkpa n'ọtụtụ usoro biochemical. Dịka ọmụmaatụ, a na-eji proton gradient gafee membrane sel emepụta adenosine triphosphate (ATP), molekul nke na-enye ike maka ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ usoro cell niile dị ndụ.
Penutup
Elektrọn na proton bụ ihe ndị dị mkpa na-emepụta ihe dị n'eluigwe na ala. Site na njirimara dị iche iche mana ha na-arụkọ ọrụ, ha na-eme ka ihe dị mgbagwoju anya dị na anụ ahụ na kemịkalụ, site na nhazi atọm ruo na mmeghachi omume kemịkalụ na teknụzụ ọgbara ọhụrụ. Nghọta miri emi nke ihe ndị a abụghị naanị na ọ na-eme ka ihe ọmụma anyị banyere eluigwe na ala baa ụba kamakwa ọ na-emepe ụzọ maka ihe ọhụrụ teknụzụ nke na-emetụta ọtụtụ akụkụ nke ndụ anyị.
