Kev suav lej hauv Anthropology
Kev kawm txog tib neeg feem ntau yog ib qho kev tshawb fawb uas muaj feem cuam tshuam nrog cov dab neeg - cov dab neeg hauv lub neej, cov kab lig kev cai, cov cim, thiab cov ntsiab lus uas tib neeg sib koom ua ke thoob plaws ntau haiv neeg. Txawm li cas los xij, dhau ntawm cov dab neeg nplua nuj no, kev kawm txog tib neeg kuj xav tau ib txoj hauv kev los txiav txim siab txog cov qauv. Qhov no yog qhov uas kev suav lej ua lub luag haujlwm tseem ceeb. Kev suav lej pab cov kws tshawb fawb txog tib neeg hloov cov kev soj ntsuam mus rau hauv cov kev tshawb pom uas tuaj yeem sim, sib piv, thiab sib txuas lus tau zoo dua. Los ntawm kev sib koom ua ke ntawm cov txheej txheem zoo thiab ntau, kev kawm txog tib neeg tuaj yeem teb cov lus nug xws li tsis yog "nws txhais li cas" tab sis kuj "nws tshwm sim ntau npaum li cas," "nws qhov cuam tshuam tseem ceeb npaum li cas," thiab "tus qauv no puas txawv ntawm cov pab pawg?"
Vim li cas cov ntaub ntawv tseem ceeb hauv anthropology?
Lub hom phiaj tseem ceeb ntawm kev kawm txog tib neeg yog kom nkag siab txog tib neeg hauv lawv cov zej zog-kab lis kev cai, kab mob, lus, thiab keeb kwm. Hauv kev ua haujlwm hauv thaj chaw, cov kws tshawb fawb txog tib neeg feem ntau ntsib cov ntaub ntawv nyuaj: kev xam phaj, cov ntaub ntawv soj ntsuam, cov khoom qub, kev ntsuas lub cev, cov ntaub ntawv kev noj qab haus huv, kev sib raug zoo ntawm cov txheeb ze, thiab txawm tias cov qauv kev tsiv teb tsaws chaw. Cov ntaub ntawv txheeb cais pab sau cov kev nyuaj no rau hauv cov ntaub ntawv uas tuaj yeem txhais tau tias yog cov qauv, kev sib raug zoo ntawm cov hloov pauv, thiab qhov sib txawv ntawm cov zej zog.
Cov ntaub ntawv suav lej kuj tseem ceeb rau kev ua kom cov lus xaus raug dua. Piv txwv li, thaum cov kws tshawb fawb txog neeg hais tias kev coj ua kab ke "nce" thaum lub sijhawm twg, qhov kev thov no muaj zog dua yog tias muaj kev suav zaus, kev sib piv txhua xyoo, lossis kev sim tseem ceeb. Hauv lwm lo lus, cov ntaub ntawv suav lej txhawb nqa cov lus sib cav nrog cov pov thawj ntsuas tau.
Cov hom ntaub ntawv hauv kev tshawb fawb txog tib neeg
Kev kawm txog tib neeg tsim ntau yam ntaub ntawv. Feem ntau, cov ntaub ntawv tuaj yeem siv cov qauv hauv qab no:
1. Cov ntaub ntawv teev npe: cov pawg tsis muaj kev txiav txim, xws li hom haujlwm, kev koom nrog pab pawg, lossis hom kev cai dab qhuas.
2. Cov ntaub ntawv raws li qhov qub: cov pawg sib law liag, piv txwv li qib kev kawm (tsev kawm ntawv qib pib, tsev kawm ntawv theem nrab, tsev kawm ntawv theem siab, tsev kawm qib siab) lossis qhov ntsuas kev ntsuas tus cwj pwm.
3. Cov ntaub ntawv sib nrug/piv: cov lej nrog qhov deb uas muaj txiaj ntsig, xws li cov nyiaj tau los, hnub nyoog, qhov siab, tus naj npawb ntawm cov tswv cuab hauv tsev neeg, lossis zaus mus xyuas cov chaw pe hawm.
Tsis tas li ntawd xwb, ntau cov ntaub ntawv txog tib neeg yog "sib xyaws." Piv txwv li, cov txiaj ntsig ntawm kev xam phaj tuaj yeem raug sau ua pawg thiab tom qab ntawd tshuaj xyuas nrog rau cov ntaub ntawv soj ntsuam. Kev coj ua no hais tias cov ntaub ntawv suav tsis hloov cov txheej txheem zoo, tab sis ua kom tiav lawv.
Cov txheeb cais piav qhia: kev sau cov ntsiab lus tseeb hauv zej zog
Theem pib ntawm kev siv cov ntaub ntawv suav feem ntau yog cov ntaub ntawv piav qhia, ib txoj kev siv los sau cov ntaub ntawv. Cov kws tshawb fawb txog tib neeg tuaj yeem xam qhov nruab nrab, nruab nrab, hom, feem pua, thiab kev ntsuas ntawm kev faib tawm xws li kev hloov pauv tus qauv. Piv txwv li, kev tshawb fawb txog cov qauv kev noj zaub mov hauv tsev neeg tuaj yeem qhia txog kev siv nyiaj zaub mov nruab nrab txhua lub lim tiam thiab nws qhov sib txawv ntawm cov chav kawm hauv zej zog.
Kev pom kuj yog ib feem tseem ceeb ntawm kev piav qhia txog cov ntaub ntawv. Cov duab kos tuaj yeem qhia txog kev faib tawm ntawm cov haujlwm hauv ib lub zos, thaum cov duab histograms tuaj yeem qhia txog kev faib tawm ntawm cov hnub nyoog thaum thawj zaug sib yuav. Cov ntawv qhia txog lub ntsiab lus (xws li kev faib tawm lus lossis cov ntawv qhia kev tsiv teb tsaws chaw) pab txuas cov lej rau qhov chaw hauv zej zog thiab thaj chaw.
Cov ntaub ntawv txheeb cais: los ntawm cov qauv mus rau cov pej xeem
Thaum cov kws tshawb fawb txog tib neeg xav kos cov lus xaus dav dua los ntawm cov ntaub ntawv uas lawv sau tau, lawv siv cov ntaub ntawv txheeb cais. Cov txheej txheem no muaj txiaj ntsig zoo thaum kev tshawb fawb siv cov qauv thiab lub hom phiaj yog nkag siab txog cov pej xeem coob dua.
Qee cov piv txwv ntawm cov lus nug uas cov ntaub ntawv txheeb cais tuaj yeem pab teb:
– Puas muaj qhov sib txawv tseem ceeb ntawm kev nkag mus rau cov kev pabcuam kev noj qab haus huv ntawm ob pawg neeg?
– Kev sib raug zoo ntawm qib kev kawm thiab kev xav txog kev sib yuav raws li kev lig kev cai muaj zog npaum li cas?
– Yam twg muaj feem cuam tshuam rau kev txiav txim siab txog kev tsiv teb tsaws chaw tshaj plaws: kev ua haujlwm, kev sib raug zoo hauv tsev neeg, lossis kev kawm ntawv?
Cov txheej txheem siv feem ntau suav nrog t-test, chi-square, ANOVA, correlation, thiab regression. Txawm li cas los xij, lawv txoj kev siv yuav tsum tau hloov kho rau qhov kev tsim qauv tshawb fawb, hom ntaub ntawv, thiab cov ntsiab lus ntawm kev coj noj coj ua uas tab tom kawm.
Kev kawm txog tsiaj txhu thiab kev suav lej
Hauv kev kawm txog tsiaj txhu thiab tib neeg, kev suav lej yog qhov tseem ceeb heev vim tias feem ntau ntawm cov ntaub ntawv raug ntsuas (piv txwv li, qhov siab, qhov hnyav, qhov hnyav ntawm lub cev, qhov loj ntawm lub pob txha taub hau hauv kev tshawb fawb txog paleoanthropological, lossis cov ntaub ntawv txog cov pej xeem noob caj noob ces). Kev suav lej pab ntsuas kev hloov pauv ntawm tib neeg, nkag siab txog kev hloov pauv mus rau ib puag ncig, thiab taug qab kev hloov pauv raws sijhawm.
Ib qho piv txwv ntawm nws daim ntawv thov yog kev kawm txog kev loj hlob ntawm menyuam yaus hauv ib lub zej zog. Cov kws tshawb fawb txog tib neeg tuaj yeem piv cov kab kev loj hlob rau qee cov qauv thiab tom qab ntawd soj ntsuam cov yam ntxwv hauv zej zog xws li kev noj zaub mov, kev nkag mus rau kev huv, lossis kev ua haujlwm hauv tsev neeg uas tej zaum yuav cuam tshuam nrog kev noj zaub mov zoo.
Kev kawm txog tib neeg hauv zej zog thiab kab lis kev cai: kev suav lej sib raug zoo nrog lub ntsiab lus
Hauv kev kawm txog tib neeg hauv zej zog, qhov teeb meem yog xyuas kom meej tias cov lej tsis poob qhov ntsiab lus. Ib tus lej yuav qhia tau tias muaj kev coj ua hauv 70% ntawm cov tsev neeg, tab sis nws tsis piav qhia tias vim li cas kev coj ua ntawd tseem ceeb, nws lub ntsiab lus raug sib tham li cas, lossis leej twg tau txais txiaj ntsig thiab poob.
Yog li ntawd, feem ntau cov ntaub ntawv suav txheeb siv los ua lub rooj vag kom tob zuj zus kev tshuaj xyuas zoo. Piv txwv li, yog tias cov ntaub ntawv soj ntsuam qhia tias cov tub ntxhais hluas tsis tshua koom nrog kev ua koob tsheej, cov kws tshawb fawb txog tib neeg tuaj yeem ua raws li kev xam phaj tob tob los txiav txim siab seb qhov no puas yog vim muaj kev hloov pauv ntawm tus nqi, kev nyuaj siab ntawm kev lag luam, kev loj hlob hauv nroog, lossis kev hloov pauv hauv kev tswj hwm ib txwm muaj. Cov ntaub ntawv suav txheeb muab daim ntawv qhia ntawm cov qauv, thaum cov haiv neeg muab cov ntsiab lus thiab kev piav qhia.
Kev tshuaj xyuas kev sib raug zoo hauv zej zog thiab kev txheeb ze
Ib qho kev kawm uas tab tom loj hlob yog kev tshuaj xyuas kev sib raug zoo hauv zej zog. Kev kawm txog tib neeg tau kawm txog kev sib raug zoo ntawm cov txheeb ze thiab kev sib raug zoo hauv zej zog ntev lawm, tab sis kev suav lej thiab kev tshawb fawb txog kev sib raug zoo tso cai rau kev tshuaj xyuas ntau dua: leej twg ua tus sib txuas lus ntawm cov pab pawg, lub network txhawb nqa muaj pes tsawg, lossis cov ntaub ntawv kis mus li cas.
Piv txwv li, hauv kev tshawb nrhiav txog kev tsiv teb tsaws chaw, cov tes hauj lwm txheeb ze tuaj yeem piav qhia vim li cas tib neeg xaiv ib lub nroog tshwj xeeb: vim tias cov txheeb ze muab tsev nyob lossis nkag mus rau hauv kev ua haujlwm. Siv cov ntsuas network xws li qhov chaw nruab nrab lossis qhov ceev, cov kws tshawb fawb txog tib neeg tuaj yeem kos duab cov qauv ntawm lub hwj chim, kev sib koom siab, thiab kev vam khom hauv zej zog.
Cov teeb meem thiab kev coj ncaj ncees ntawm kev siv cov ntaub ntawv txheeb cais
Kev siv cov ntaub ntawv suav txog tib neeg tsis yog yam tsis muaj teeb meem. Ua ntej, muaj kev pheej hmoo ntawm kev txo qis: qhov tseeb ntawm kab lis kev cai nplua nuj tuaj yeem txo qis rau cov hloov pauv nqaim. Qhov thib ob, muaj kev ntsuas kev ntxub ntxaug: cov ntsiab lus xws li "kev noj qab haus huv," "kev ntseeg," lossis "tus kheej" nyuaj rau ntsuas yam tsis ua kom yooj yim dhau lawv lub ntsiab lus. Qhov thib peb, muaj kev sawv cev thiab kev kuaj: cov zej zog me me lossis cov pab pawg tsawg feem ntau nyuaj rau sawv cev los ntawm kev suav txog, yog li cov lus xaus yuav tsum tau kos nrog kev ceev faj.
Los ntawm kev xav txog kev ncaj ncees, cov ntaub ntawv ntau npaum li cas tuaj yeem txheeb xyuas tau yooj yim dua yog tias tsis muab zais cia kom raug, tshwj xeeb tshaj yog nyob rau hauv cov zej zog me me. Cov kws tshawb fawb txog tib neeg yuav tsum xyuas kom meej tias cov neeg koom nrog tau txais kev pom zoo, khaws cia kev ceev ntiag tug, thiab zam kev siv cov ntaub ntawv uas yuav ua rau qee pawg neeg raug mob. Cov lej kuj tseem tuaj yeem siv tsis raug los txhawb cov qauv kev xav, yog li kev txhais lus yuav tsum muaj kev nkag siab thiab muaj lub luag haujlwm.
Kev sib koom ua ke ntawm cov txheej txheem: ib qho chaw nruab nrab uas muaj txiaj ntsig
Ib txoj kev siv ntau zuj zus yog kev sib xyaw ua ke ntawm kev soj ntsuam ntau yam thiab kev tshawb nrhiav txog haiv neeg. Cov kws tshawb fawb txog tib neeg tuaj yeem pib nrog kev soj ntsuam hauv thaj chaw kom nkag siab txog cov pawg hauv zos thiab tom qab ntawd tsim cov cuab yeej soj ntsuam uas qhia tau zoo dua txog qhov tseeb hauv zos. Ntawm qhov tod tes, cov txiaj ntsig ntawm kev soj ntsuam tuaj yeem coj kev xaiv cov neeg qhia rau kev xam phaj tob.
Qhov kev koom ua ke no ua rau muaj kev tshawb fawb muaj zog: cov lej muab kev meej meej ntawm cov qauv, thaum cov dab neeg muab kev piav qhia thiab kev sib txawv. Kev sib xyaw ua ke ntawm ob qho no ua rau kev kawm txog tib neeg hais lus rau ntau tus neeg mloog - cov kws tshawb fawb, cov neeg tsim cai, thiab cov zej zog uas tab tom kawm.
Kev kaw
Kev suav lej hauv kev kawm txog tib neeg tsis yog ib qho kev sim los "ua lej" kab lis kev cai, tab sis yog ib qho cuab yeej los nthuav dav kev kawm txog tib neeg lub peev xwm los nyeem tib neeg lub neej. Nrog kev suav lej, cov kws tshawb fawb txog tib neeg tuaj yeem sim cov kev xav, sib piv cov pab pawg, kos duab sib txawv, thiab tsim cov lus sib cav muaj zog. Txawm li cas los xij, lub zog ntawm kev suav lej yuav tsum ib txwm sib npaug nrog kev nkag siab txog cov ntsiab lus, kev xav tseem ceeb, thiab kev tshawb fawb kev coj ncaj ncees. Thaum kawg, qhov kev sib tshuam ntawm cov lej thiab lub ntsiab lus ua rau kev kawm txog tib neeg nplua nuj: nws tuaj yeem ntes cov ntsiab lus ntawm tib neeg kev paub thaum tib lub sijhawm pom cov qauv loj dua uas tsim cov zej zog.