Kev Kawm Txog Kev Ua Phem thiab Kev Tswj Xyuas Kev Sib Raug Zoo
Kev kawm txog kev ua txhaum cai yog ib ceg ntawm kev kawm txog kev ua txhaum cai uas kawm txog kev ua txhaum cai ua ib qho xwm txheej hauv zej zog. Nws lub hom phiaj tseem ceeb tsis yog tsuas yog rau kev ua txhaum cai xwb tab sis kuj yog rau cov txheej txheem hauv zej zog uas yog lub hauv paus, tsim, thiab txhais kev ua txhaum cai. Los ntawm kev xam pom ntawm kev kawm txog kev ua txhaum cai, kev ua txhaum cai tsis yog ib qho "kev ua yuam kev ntawm tus kheej," tab sis nws muaj feem cuam tshuam nrog cov qauv hauv zej zog, kev sib raug zoo ntawm lub hwj chim, cov xwm txheej kev lag luam, kab lis kev cai, thiab cov lus teb ntawm cov tsev kawm ntawv xws li tub ceev xwm, tsev hais plaub, thiab cov tsev kaw neeg. Ib qho tseem ceeb rau kev nkag siab tias vim li cas ib tug neeg ua raws li lossis ua txhaum cov qauv yog kev kawm txog kev tswj hwm hauv zej zog. Kev kawm no nug ib lo lus nug tseem ceeb: yog tias txhua tus muaj lub sijhawm los hloov pauv, vim li cas feem ntau cov neeg ua raws li cov cai?
Scope ntawm Kev Kawm Txog Kev Ua Phem
Hauv kev kawm txog kev ua txhaum cai hauv zej zog, kev ua txhaum cai raug nkag siab los ntawm peb qhov tseem ceeb. Ua ntej, tus neeg ua txhaum cai: keeb kwm tsev neeg, kev kawm, ib puag ncig, thiab kev sib raug zoo hauv zej zog pab txhawb rau tus neeg lub cib fim thiab kev xaiv los ua txhaum cai li cas. Qhov thib ob, tus neeg raug tsim txom: vim li cas qee pawg neeg thiaj li raug kev tsim txom ntau dua, thiab cov yam xws li chav kawm hauv zej zog, poj niam txiv neej, hnub nyoog, lossis qhov chaw cuam tshuam li cas rau kev pheej hmoo ntawm kev raug tsim txom. Qhov thib peb, kev teb hauv zej zog: lub zej zog thiab lub xeev txhais li cas qee yam kev ua txhaum cai, thiab kev sau npe, kev ntxub ntxaug, thiab cov txheej txheem kev ua haujlwm tuaj yeem txhawb lossis txo qhov kev ua txhaum cai li cas.
Kev kawm txog kev ua txhaum cai kuj tso kev ua txhaum cai rau hauv cov ntsiab lus ntawm kev hloov pauv hauv zej zog. Kev loj hlob hauv nroog, kev tsiv teb tsaws chaw, kev sib txawv ntawm kev lag luam, kev poob haujlwm, thiab kev nce qib ntawm thev naus laus zis feem ntau hloov cov qauv kev ua txhaum cai. Piv txwv li, kev ua txhaum cai ntawm txoj kev yuav nce ntxiv hauv cov cheeb tsam uas tsis muaj kev tswj hwm hauv zej zog, thaum kev ua txhaum cai hauv cyber loj hlob tuaj thaum lub zej zog vam khom cov kev pabcuam digital nce ntxiv. Yog li, kev kawm txog kev ua txhaum cai tsis yog tsuas yog tshuaj xyuas "leej twg ua txhaum cai" tab sis kuj "vim li cas ib qho kev ua raug suav hais tias yog kev ua txhaum cai" thiab "lub zej zog teb li cas rau nws."
Kev Ua Txhaum Cai Ua Ib Qho Kev Tshwm Sim Hauv Zej Zog
Hauv zej zog, cov qauv thiab cov kev cai lij choj ua cov lus qhia rau kev coj cwj pwm. Txawm li cas los xij, cov qauv tsis yog ib txwm siv sib npaug. Kev tsis sib luag hauv kev ua haujlwm raws li txoj cai feem ntau tau hais txog hauv kev kawm txog kev ua txhaum cai: kev ua txhaum cai uas cov pab pawg muaj hwj chim ua yuav raug ua tiav txawv ntawm cov uas cov pab pawg raug tso tseg. Ntxiv mus, kev txhais ntawm kev ua txhaum cai tuaj yeem hloov pauv nyob ntawm qhov xwm txheej nom tswv thiab kev coj ncaj ncees. Piv txwv li, qee tus cwj pwm uas tau suav tias yog kev ua txhaum cai yav dhau los yuav raug kho dua kom raug cai los ntawm kev hloov pauv txoj cai, thiab rov qab los.
Kev kawm txog kev ua txhaum cai hauv zej zog kuj hais tias kev ua txhaum cai feem ntau muaj feem cuam tshuam nrog cov cib fim thiab kev txwv. Cov tib neeg nyob hauv ib puag ncig uas muaj kev nkag mus kawm tsawg, muaj kev ua haujlwm tsawg, thiab raug kev ua phem txij li thaum yau yuav muaj feem ntau dua los koom nrog kev coj cwj pwm tsis zoo. Txawm li cas los xij, nws yog ib qho tseem ceeb uas yuav tsum nco ntsoov tias cov yam ntxwv hauv zej zog tsis yog "kev zam txim" tab sis yog cov cuab yeej siv los tshuaj xyuas kev nkag siab txog cov qauv thiab kev tiv thaiv.
Kev Taw Qhia Txog Kev Tswj Xyuas Kev Sib Raug Zoo
Txoj kev xav txog kev tswj hwm zej zog yog ib qho ntawm cov kev xav tseem ceeb hauv kev kawm txog kev ua txhaum cai hauv zej zog uas piav qhia vim li cas tib neeg tsis ua txhaum cai. Nws lub hauv paus ntsiab lus yog tias kev ua txhaum cai yeej ib txwm ua tau, tab sis tib neeg tsis ua li ntawd vim yog kev sib raug zoo hauv zej zog, kev saib xyuas, thiab kev coj ua raws li cov qauv hauv zej zog.
Feem ntau, kev tswj hwm hauv zej zog muaj ob hom: kev tswj hwm raws cai thiab kev tswj hwm tsis raws cai. Kev tswj hwm raws cai yog ua tiav los ntawm cov koom haum raug cai xws li tub ceev xwm, tsev hais plaub, cov cai ntawm tsev kawm ntawv, thiab cov cai ntawm lub xeev. Kev tswj hwm tsis raws cai yog los ntawm tsev neeg, cov phooj ywg, cov neeg zej zog, cov thawj coj hauv zej zog, thiab kev xav ntawm pej xeem - cov txheej txheem niaj hnub uas ua rau muaj kev txaj muag, lub luag haujlwm, thiab kev xav tau kev lees txais.
Thaum cov kev tswj hwm tsis raws cai tsis muaj zog - piv txwv li, thaum kev sib raug zoo hauv tsev neeg tsis sib haum xeeb, cov zej zog tsis paub ib leeg zoo, lossis cov txiaj ntsig sib koom ploj mus - cov cib fim rau kev ua tsis raws cai feem ntau yuav nce ntxiv. Txawm li cas los xij, kev tswj hwm nruj dhau kuj tuaj yeem muaj cov teebmeem tshwm sim, xws li kev tsis ntseeg cov tub ceev xwm thiab lub voj voog ntawm kev ua txhaum cai, tshwj xeeb tshaj yog tias kev siv txoj cai raug pom tias tsis ncaj ncees.
Travis Hirschi txoj kev xav txog kev sib raug zoo
Ib qho ntawm cov qauv tseem ceeb tshaj plaws ntawm kev tswj hwm kev sib raug zoo yog kev sib raug zoo hauv zej zog, tsim los ntawm Travis Hirschi (1969). Hirschi tau hais tias cov tib neeg yuav ua raws li cov qauv ntau dua thaum lawv muaj kev sib raug zoo nrog lawv lub zej zog. Cov kev sib raug zoo no muaj plaub yam:
1. Cov ntaub ntawv txuas
Kev hlub lwm tus—tshwj xeeb yog niam txiv, xib fwb, lossis lwm tus neeg tseem ceeb—ua rau ib tus neeg xav txog qhov cuam tshuam ntawm lawv tus cwj pwm. Thaum ib tus neeg mob siab txog kev txiav txim ntawm lwm tus neeg uas lawv hwm, lawv yuav tsis tshua ua tej yam uas ua rau lawv poob siab lossis ua rau kev sib raug zoo puas tsuaj.
2. Kev Cog Lus
Kev cog lus yog hais txog kev nqis peev rau yav tom ntej "ib txwm muaj", xws li kev kawm ntawv, kev ua haujlwm, lub koob npe nrov, thiab cov phiaj xwm hauv lub neej. Qhov kev pheej hmoo loj dua, qhov laj thawj loj dua los zam kev ua txhaum cai uas yuav ua rau puas tsuaj tag nrho ntawd.
3. Kev Koom Tes
Kev koom nrog cov dej num zoo - tsev kawm ntawv, cov koom haum, kev ua si nawv, kev ntseeg, kev ua haujlwm, lossis kev sib raug zoo - txo lub sijhawm thiab lub sijhawm los koom nrog kev coj cwj pwm tsis zoo. Tsis tas li ntawm kev ua haujlwm ntau xwb, kev koom tes kuj tseem nthuav dav cov tes hauj lwm hauv zej zog, uas txhawb nqa kev coj cwj pwm zoo.
4. Kev Ntseeg
Kev ntseeg tus nqi ntawm kev coj ncaj ncees thiab cov cai hauv zej zog ua rau cov tib neeg xav tias cov qauv tsim nyog mloog lus. Yog tias kev ntseeg tus nqi ntawm cov cai tsis muaj zog - piv txwv li, vim muaj kev paub txog kev tsis ncaj ncees - kev ua raws li txoj cai kuj tuaj yeem poob qis.
Los ntawm plaub yam no, Hirschi hais tias kev tiv thaiv kev ua txhaum cai tsis yog tsuas yog nyob ntawm kev rau txim xwb, tab sis kuj yog kev txhawb nqa kev sib raug zoo hauv zej zog, lub neej ncaj ncees, thiab kev nkag siab txog cov txiaj ntsig.
Kev Tswj Tus Kheej thiab Kev Loj Hlob ntawm Tus Kheej
Txoj kev tswj hwm kev sib raug zoo kuj sib tshooj nrog lub tswv yim nrov ntawm kev tswj tus kheej hauv kev ua txhaum cai. Kev tswj tus kheej hais txog lub peev xwm los ncua kev txaus siab, xav txog qhov tshwm sim, thiab tswj kev xav. Cov tib neeg uas tsis tswj tus kheej zoo yuav muaj feem ntau koom nrog kev coj cwj pwm pheej hmoo, suav nrog kev ua txhaum cai, tshwj xeeb tshaj yog nyob rau hauv cov xwm txheej uas muaj cov cib fim sai thiab cov txiaj ntsig tam sim ntawd.
Kev tswj tus kheej tsis yog tsuas yog tshwm sim xwb; nws feem ntau raug cuam tshuam los ntawm cov qauv kev ua niam txiv, kev qhuab ntuas tas li, kev saib xyuas ntawm niam txiv, thiab kev txhawb nqa ib puag ncig. Hauv kev sib raug zoo ntawm kev ua txhaum cai, kev txhawb nqa kev tswj tus kheej tsis yog ib qho teeb meem ntawm tus kheej xwb, tab sis kuj txuas nrog cov cai hauv zej zog: kev nkag mus rau cov kev pabcuam hauv tsev neeg, kev kawm rau menyuam yaus thaum ntxov, kev noj qab haus huv ntawm lub hlwb, thiab kev tiv thaiv kev ua phem.
Qhov Tseem Ceeb ntawm Kev Tswj Xyuas Kev Sib Raug Zoo hauv Txoj Cai
Txoj kev xav txog kev tswj hwm zej zog muaj feem cuam tshuam loj heev rau kev tiv thaiv kev ua txhaum cai. Yog tias kev ua txhaum cai nce ntxiv vim tias kev sib raug zoo hauv zej zog tsis muaj zog, ces cov kev daws teeb meem zoo tsis tuaj yeem cia siab rau kev siv txoj cai xwb. Cov kev pab cuam tiv thaiv tuaj yeem tsom mus rau kev txhawb nqa tsev neeg, txhim kho qhov zoo ntawm tsev kawm ntawv, muab qhov chaw nyab xeeb rau cov tub ntxhais hluas, txhawb kev txhim kho zej zog, thiab nthuav cov haujlwm.
Nyob rau hauv kev xyaum, ntau lub nroog thiab lub teb chaws siv cov kev coj ua hauv zej zog, xws li kev tswj hwm hauv zej zog, kev ncaj ncees rov qab los, cov haujlwm rau cov tub ntxhais hluas, thiab cov kev cob qhia. Cov kev cuam tshuam no lub hom phiaj yog los txhim kho kev sib raug zoo hauv zej zog, ua kom muaj kev sib koom siab, thiab tsim kev ntseeg siab rau cov tsev kawm ntawv. Ntxiv mus, kev tswj hwm hauv zej zog kuj hais txog qhov tseem ceeb ntawm kev raug cai lij choj: kev tswj hwm zoo yuav tsum muaj kev ncaj ncees los txhawb kom zej zog koom tes thiab ua raws li txoj cai.
Kev Tshuaj Xyuas thiab Kev Txwv
Txawm hais tias nws muaj feem cuam tshuam los, txoj kev xav txog kev tswj hwm hauv zej zog tsis yog tsis muaj nws cov neeg thuam. Qee tus neeg soj ntsuam sib cav tias nws feem ntau hais txog kev ua raws li txoj cai yam tsis tau xav txog tias cov qauv yuav ua rau muaj kev quab yuam lossis tsis ncaj ncees. Hauv qee qhov xwm txheej, "kev tsis ua raws li txoj cai" tuaj yeem tshwm sim ua ib hom kev tawm tsam hauv zej zog. Lwm cov neeg thuam sib cav tias kev tswj hwm hauv zej zog yooj yim piav qhia txog kev ua txhaum cai hauv txoj kev dua li kev ua txhaum cai dawb, uas yog ua los ntawm cov tib neeg uas muaj kev sib raug zoo hauv zej zog, kev kawm qib siab, thiab lub koob npe nrov. Qhov no qhia tau hais tias kev ua txhaum cai kuj tseem tuaj yeem tsav los ntawm kab lis kev cai ntawm lub koom haum, cov cib fim ntawm cov qauv, thiab kev xav txog kev coj ncaj ncees.
Kev kaw
Kev kawm txog kev ua txhaum cai hauv zej zog pab peb pom kev ua txhaum cai ua ib qho teeb meem hauv zej zog uas cuam tshuam los ntawm tus kheej, cov qauv, thiab kab lis kev cai, nrog rau cov lus teb ntawm cov koom haum. Lub caij no, kev tswj hwm kev sib raug zoo - tshwj xeeb tshaj yog Hirschi lub tswv yim ntawm kev sib raug zoo hauv zej zog - muab lub tswv yim tias qhov tseem ceeb rau kev tiv thaiv tsis yog nyob rau hauv kev rau txim hnyav, tab sis yog nyob rau hauv kev txhawb nqa kev sib txuas, kev cog lus, kev koom tes, thiab kev ntseeg siab rau cov qauv hauv zej zog. Hauv lub zej zog uas hloov pauv sai, qhov kev sib tw tseem ceeb yog tsim kom muaj kev tswj hwm kev sib raug zoo thiab kev ua siab zoo: muaj zog txaus los tiv thaiv, tab sis raug cai thiab suav nrog txaus kom tsis txhob tsim kev ntxub ntxaug, kev tsis ntseeg siab, thiab kev rov ua dua ntawm kev ua txhaum cai nws tus kheej. Los ntawm kev sib koom ua ke kev tshuaj xyuas kev sib raug zoo thiab cov cai tiv thaiv, kev kawm txog kev ua txhaum cai muab lub hauv paus tseem ceeb rau kev tsim kom muaj kev nyab xeeb thiab kev ncaj ncees hauv zej zog.