Kev Sib Raug Zoo ntawm Sociology thiab Criminology
Kev kawm txog zej zog thiab kev ua txhaum cai yog ob qho kev tshawb fawb uas ob qho tib si kawm txog tib neeg hauv lawv lub neej hauv zej zog, tab sis muaj ntau lub hom phiaj sib txawv. Kev kawm txog zej zog tshuaj xyuas lub zej zog tag nrho - cov qauv hauv zej zog, kev sib cuam tshuam, cov qauv, cov nqi, cov koom haum hauv zej zog, thiab txawm tias kev hloov pauv hauv zej zog. Lub caij no, kev ua txhaum cai tsom mus rau kev ua txhaum cai: vim li cas nws thiaj tshwm sim, leej twg yuav ua txhaum, lub zej zog pom kev ua txhaum cai li cas, thiab lub kaw lus kev ncaj ncees ua txhaum cai teb rau nws li cas. Ob qho no muaj feem cuam tshuam vim tias kev ua txhaum cai tsis yog ib qho kev ua ntawm tus kheej xwb, tab sis yog ib qho xwm txheej hauv zej zog uas tau tsim thiab cuam tshuam los ntawm kev sib raug zoo, kev coj noj coj ua, kev lag luam, thiab kev nom kev tswv.
Sociology ua lub hauv paus rau kev nkag siab txog kev ua txhaum cai
Los ntawm kev xam pom ntawm zej zog, kev ua txhaum cai tuaj yeem nkag siab tias yog ib hom kev coj cwj pwm tsis zoo. Kev coj cwj pwm tsis zoo yog ib qho kev ua uas ua txhaum cov qauv thiab cov nqi uas muaj nyob hauv ib pawg lossis zej zog. Vim tias cov qauv thiab cov nqi sib txawv ntawm lub sijhawm thiab qhov chaw, lub ntsiab lus ntawm "kev ua txhaum cai" tsis yog ib txwm sib xws. Piv txwv li, ib qho kev ua uas suav tias yog kev ua txhaum cai hauv ib lub sijhawm yuav raug cai hauv lwm lub sijhawm, lossis rov qab los. Qhov no yog qhov uas kev kawm txog zej zog pab kev ua txhaum cai: nws muab lub lens uas pom tias cov ciam teb ntawm "ib txwm" thiab "kev ua txhaum cai" feem ntau txiav txim siab los ntawm kev sib raug zoo hauv zej zog, lub hwj chim, thiab cov koom haum.
Kev kawm txog zej zog kuj hais tias cov tib neeg tsis nyob hauv qhov chaw khoob. Ib tug neeg cov kev txiav txim siab, suav nrog kev txiav txim siab ua txhaum cai, feem ntau raug cuam tshuam los ntawm cov xwm txheej hauv zej zog xws li kev txom nyem, kev tsis sib luag, kev tsis sib haum xeeb hauv zej zog, kev sib raug zoo, cov txheej txheem kev sib raug zoo, thiab kev nkag mus rau kev kawm thiab kev ua haujlwm. Yog li ntawd, kev ua txhaum cai siv txoj hauv kev hauv zej zog feem ntau pom kev ua txhaum cai ua ib qho khoom ntawm kev sib cuam tshuam ntawm cov tib neeg thiab cov qauv hauv zej zog, tsis yog tsuas yog ib qho teeb meem ntawm tus kheej kev coj ncaj ncees.
Criminology siv cov tswv yim sociological
Kev kawm txog kev ua txhaum cai niaj hnub nim no tau tsim kho sai heev, qiv ntau yam kev xav thiab lub tswv yim ntawm kev sib raug zoo. Qee lub tswv yim tseem ceeb tshaj plaws uas siv ntau zaus suav nrog:
1. Kev teeb tsa thiab kev faib ua pawg hauv zej zog
Kev faib ua pawg hauv zej zog piav qhia txog qhov muaj cov txheej txheem hauv zej zog raws li chav kawm kev lag luam, txoj cai hauv zej zog, kev kawm ntawv, lossis lub hwj chim. Ntau txoj kev tshawb fawb tau sib txuas lus txog kev tsis sib luag hauv zej zog thiab kev txom nyem nrog kev pheej hmoo ntawm qee yam kev ua txhaum cai. Qhov no tsis tau txhais hais tias cov neeg txom nyem yog cov neeg ua txhaum cai, tab sis cov xwm txheej ntxhov siab - xws li kev poob haujlwm, cov zej zog tsis muaj kev nyab xeeb, lossis kev nkag mus rau cov kev pabcuam pej xeem tsawg - tuaj yeem ua rau muaj kev ua txhaum cai ntau ntxiv.
2. Cov qauv, cov nqi, thiab kev tswj hwm hauv zej zog
Kev kawm txog zej zog kawm txog seb cov zej zog tswj hwm kev txiav txim li cas los ntawm kev tswj hwm hauv zej zog, ob qho tib si raws li txoj cai (kev cai lij choj, tub ceev xwm, tsev hais plaub) thiab tsis raws cai (tsev neeg, cov neeg zej zog, cov thawj coj hauv zej zog). Kev kawm txog kev ua txhaum cai siv lub tswv yim no los nkag siab tias vim li cas qee lub zej zog muaj kev ua txhaum tsawg vim muaj kev tswj hwm hauv zej zog tsis raws cai, thaum lwm tus muaj kev tswj hwm hauv zej zog tsis zoo vim muaj kev sib cais hauv zej zog.
3. Kev sib raug zoo thiab cov pab pawg phooj ywg
Cov txheej txheem kev sib raug zoo hauv zej zog ua rau tus neeg txoj kev xav thiab tus cwj pwm, suav nrog lawv txoj kev xav txog qhov yog thiab qhov tsis yog thiab qhov twg raug tso cai thiab qhov twg tsis raug. Kev ua txhaum cai tshuaj xyuas ntau yam txog lub luag haujlwm ntawm tsev neeg, tsev kawm ntawv, thiab cov phooj ywg hauv kev txhawb nqa lossis tiv thaiv kev ua txhaum cai. Piv txwv li, kev koom tes nrog cov pab pawg uas xyaum ua txhaum cai tuaj yeem ua rau tus neeg muaj feem ua txhaum zoo sib xws.
Cov kev xav tseem ceeb ntawm kev sib raug zoo hauv criminology
Kev sib raug zoo ntawm sociology thiab criminology ua kom meej dua thaum saib cov kev xav uas feem ntau siv los piav qhia txog kev ua txhaum cai.
1. Kev Tshawb Fawb Txog Anomie thiab Kev Nyuaj Siab (Durkheim thiab Merton)
Durkheim tau qhia txog lub tswv yim ntawm anomie ua lub xeev ntawm "kev tsis muaj dab tsi" thaum lub zej zog ntsib kev hloov pauv sai thiab cov cai hauv zej zog tsis meej. Merton tau tsim lub tswv yim no los ntawm kev tshawb fawb txog kev ntxhov siab: thaum lub zej zog hais txog lub hom phiaj ntawm kev vam meej (piv txwv li, kev nplua nuj), tab sis kev nkag mus rau nws raws li txoj cai tsis sib xws, qee tus neeg yuav siv "lwm txoj hauv kev," suav nrog kev ua txhaum cai. Lub tswv yim no piav qhia vim li cas kev nyuaj siab hauv zej zog thiab kev tsis sib xws ntawm lub sijhawm tuaj yeem ua rau muaj kev ua txhaum cai.
2. Kev Sib Koom Tes Sib Txawv (Sutherland)
Txoj kev xav no hais tias tus cwj pwm ua txhaum cai yog kawm tau los ntawm kev sib cuag nrog lwm tus. Ib tug neeg dhau los ua neeg ua txhaum cai tsis yog vim yog cov yam ntxwv ntawm lub cev lossis lub hlwb xwb, tab sis kuj vim tias lawv yuav lees txais cov lus txhais uas txhawb nqa kev ua txhaum cai ntau dua li cov uas tsis lees txais. Qhov no sib haum nrog kev kawm txog zej zog lub hom phiaj rau cov txheej txheem kev kawm hauv zej zog thiab kev cuam tshuam ntawm pawg neeg.
3. Txoj Kev Tshawb Fawb Txog Kev Sau Npe (Becker thiab Lemert)
Raws li kev tshawb fawb txog kev muab cim npe, ib qho kev ua tsis raws cai tsis yog vim qhov kev ua ntawd xwb, tab sis vim tias zej zog muab tus neeg ua txhaum ntawd ua "tsis raws cai." Qhov kev muab cim npe no tuaj yeem muaj qhov cuam tshuam rau ib tus neeg: ib tus neeg uas twb tau muab cim npe ua "neeg ua txhaum cai" lawm yuav muaj teeb meem rov qab mus rau lub neej ib txwm, ua rau muaj kev ua txhaum ntau zaus. Kev kawm txog zej zog ua lub luag haujlwm tseem ceeb hauv kev tshawb fawb no vim nws tsom mus rau kev sib raug zoo hauv zej zog thiab kev tsim lub ntsiab lus.
4. Kev Tshawb Fawb Txog Kev Tsis Sib Haum Xeeb Hauv Zej Zog
Lub zeem muag ntawm kev tsis sib haum xeeb pom tias cov kev cai lij choj thiab cov lus txhais ntawm kev ua txhaum cai feem ntau raug cuam tshuam los ntawm cov pab pawg muaj hwj chim. Qee yam kev coj cwj pwm yuav raug suav tias yog kev ua txhaum cai tsis yog vim lawv ua rau muaj kev phom sij xwb, tab sis vim lawv hem cov txiaj ntsig ntawm qee tog. Kev ua txhaum cai cuam tshuam los ntawm kev xav txog kev tsis sib haum xeeb qhia txog kev sib raug zoo ntawm lub hwj chim, kev ntxub ntxaug, thiab kev tsis ncaj ncees hauv kev ua haujlwm raws li txoj cai.
Qhov sib txawv ntawm kev tsom mus rau: lub zej zog dav dua piv rau cov kev ua txhaum tshwj xeeb
Txawm hais tias muaj kev sib txuas lus, kev kawm txog zej zog thiab kev ua txhaum cai muaj qhov sib txawv tseem ceeb. Kev kawm txog zej zog kawm txog ntau yam ntawm lub neej hauv zej zog, txij li tsev neeg thiab kev ntseeg mus rau kev kawm, kev lag luam, kev nom kev tswv, thiab kab lis kev cai. Kev ua txhaum cai thiab kev ua tsis raws cai tsuas yog ib qho ntawm nws txoj kev kawm. Kev kawm txog kev ua txhaum cai yog qhov nqaim dua tab sis tob dua: nws qhov kev tsom mus rau kev ua txhaum cai, cov neeg ua txhaum, cov neeg raug tsim txom, thiab cov txheej txheem rau kev daws teeb meem nrog lawv.
Txawm li cas los xij, vim nws lub hom phiaj tshwj xeeb, kev kawm txog kev ua txhaum cai yuav tsum muaj kev xav txog zej zog kom tsis txhob raug ntes rau hauv cov lus piav qhia ntawm tus kheej xwb. Yog tsis muaj kev kawm txog zej zog, kev ua txhaum cai tuaj yeem nkag siab tau yooj yim, piv txwv li, tsuas yog qhov tshwm sim ntawm "tus cwj pwm tsis zoo" lossis "tsis muaj kev coj ncaj ncees." Txawm li cas los xij, ntau qhov xwm txheej qhia txog kev sib txuas ntawm kev ua txhaum cai thiab cov yam ntxwv hauv zej zog xws li kev tsis sib luag, kev sib cais hauv cheeb tsam, kev coj noj coj ua ntawm kev ua phem, cov koom haum hauv zej zog tsis muaj zog, thiab txoj cai pej xeem.
Cov kev pab txhawb nqa: txoj cai ua txhaum cai thiab kev tiv thaiv
Kev sib raug zoo ntawm kev kawm txog zej zog thiab kev ua txhaum cai kuj pom tseeb hauv kev tiv thaiv thiab teb rau kev ua txhaum cai. Cov kev qhia uas hais txog kev rau txim ib leeg feem ntau tsis txaus, tshwj xeeb tshaj yog thaum cov hauv paus ua rau muaj kev teeb tsa. Kev tshuaj xyuas kev kawm txog zej zog pab tsim cov cai tiv thaiv ntau dua, piv txwv li:
- txo qhov tsis sib luag hauv zej zog los ntawm kev tiv thaiv kev lag luam thiab kev sib raug zoo,
- txhawb kev kawm thiab kev txawj ua haujlwm rau cov pab pawg neeg uas tsis muaj zog,
- tsim kom muaj kev nyab xeeb thiab txaus rau pej xeem,
- txhawb zog cov zej zog thiab kev tswj hwm kev sib raug zoo tsis raws cai,
- txhawb kom cov neeg ua txhaum rov qab los ua neeg zoo thiab rov sib koom ua ke hauv zej zog kom lawv tsis txhob ua txhaum dua.
Kev kawm txog zej zog kuj pab txhawb rau kev kawm txog kev sib raug zoo ntawm tub ceev xwm thiab zej zog, kev ntseeg siab rau pej xeem rau cov tsev hais plaub, thiab qhov cuam tshuam ntawm kev ntxub ntxaug rau cov neeg raug kaw yav dhau los. Lub caij no, kev kawm txog kev ua txhaum cai muab cov ntaub ntawv thiab kev tshuaj xyuas tshwj xeeb ntxiv txog cov qauv kev ua txhaum cai, cov txheej txheem, cov chaw tsis muaj zog, thiab cov qauv kev pheej hmoo, uas tso cai rau kev tsim cov cai ntau dua.
Kev kaw
Kev sib raug zoo ntawm kev kawm txog zej zog thiab kev ua txhaum cai yog kev sib txhawb zog. Kev kawm txog zej zog muab ib lub moj khaum dav dav rau kev nkag siab txog kev ua haujlwm ntawm zej zog: kev coj ua li cas, kev tsis sib luag tshwm sim li cas, cov pab pawg cuam tshuam li cas rau cov tib neeg, thiab lub hwj chim ua haujlwm li cas. Kev kawm txog kev ua txhaum cai tsom mus rau lub moj khaum no rau qhov xwm txheej ntawm kev ua txhaum cai: nws cov ua rau, cov txheej txheem, kev cuam tshuam, thiab yuav ua li cas daws nws. Kev ua txhaum cai yog qhov tshwm sim hauv zej zog, yog li kev nkag siab dav dav yuav tsum muaj kev koom ua ke ntawm ob qho tib si. Los ntawm kev saib kev ua txhaum cai ua qhov tshwm sim ntawm kev sib cuam tshuam ntawm cov tib neeg thiab cov qauv hauv zej zog, peb tuaj yeem tsim cov tswv yim uas tsis yog tsuas yog rau txim xwb tab sis kuj tiv thaiv, kho, thiab tsim kom muaj lub zej zog ncaj ncees thiab muaj kev nyab xeeb dua.