Kev Sib Raug Zoo Ntawm Sociology thiab Philosophy: Kev Tshuaj Xyuas Lub Tswv Yim thiab Kev Ua Haujlwm
Pendahuluuan
Kev kawm txog zej zog thiab kev xav yog ob yam kev kawm sib txawv, tab sis feem ntau lawv sib txuas ua ke hauv lawv txoj kev kawm txog lub ntiaj teb tib neeg. Kev kawm txog zej zog tsom mus rau kev kawm txog zej zog thiab kev sib raug zoo hauv zej zog, thaum kev xav hais txog cov lus nug tseem ceeb txog lub neej, kev muaj sia nyob, thiab kev paub. Tsab xov xwm no yuav tham txog seb ob yam kev kawm no muaj feem cuam tshuam li cas, nrog rau kev hais txog lawv cov kev xav thiab kev xyaum ua.
Cov Ntsiab Lus Tseem Ceeb ntawm Epistemological
Ua ntej tshaj plaws, kev sib raug zoo ntawm kev kawm txog zej zog thiab kev xav tuaj yeem pom hauv lawv lub hauv paus epistemological, lossis cov kev xav ntawm kev paub. Kev xav nug cov lus nug txog qhov xwm txheej ntawm kev paub: Peb tuaj yeem paub dab tsi? Peb tuaj yeem paub nws li cas? Cov lus nug no kuj tseem ceeb hauv kev kawm txog zej zog, tshwj xeeb tshaj yog hauv kev tshawb fawb. Kev xav txog kev tshawb fawb, tshwj xeeb tshaj yog epistemology, cuam tshuam rau kev kawm txog zej zog hauv nws txoj kev tsim ua ib qho kev qhuab qhia txog kev tshawb fawb thiab kev tshawb fawb.
Ib qho piv txwv meej ntawm qhov kev cuam tshuam no yog qhov kev xav zoo uas Auguste Comte tau qhia, uas tseem hu ua leej txiv ntawm kev kawm txog zej zog. Kev xav zoo yog ib lub tswv yim kev xav uas tuav tias kev paub tseeb yog kev paub tau los ntawm kev tshawb fawb thiab kev sim. Comte tau txais yuav lub tswv yim no rau kev kawm txog zej zog, tso lub hauv paus rau txoj hauv kev tshawb fawb rau kev kawm txog zej zog.
Cov Teeb Meem Ontological
Kev kawm txog zej zog thiab kev xav kuj sib cuam tshuam hauv lub ntiaj teb ntawm ontology, lossis kev kawm txog kev muaj nyob. Piv txwv li, cov kws tshawb fawb txog zej zog feem ntau ntsib cov lus nug txog yam uas muaj nyob hauv zej zog. Cov tswv yim zoo li "chav kawm hauv zej zog," "lub koom haum," lossis "tus nqi" cov khoom tiag tiag lossis tsuas yog kev tsim kho hauv zej zog xwb? Cov lus nug txog ontological no muaj keeb kwm tob hauv kev xav thiab cuam tshuam rau txoj kev uas cov kws tshawb fawb txog zej zog nkag siab thiab tshuaj xyuas cov xwm txheej hauv zej zog.
Ib qho tseem ceeb ntawm kev xav txog kev sib raug zoo hauv zej zog hauv qhov no yog lub tswv yim ntawm kev tsim kho hauv zej zog, uas sib cav tias ntau yam ntawm peb qhov kev muaj tiag hauv zej zog yog tsim los ntawm tib neeg kev sib cuam tshuam es tsis yog los ntawm xwm. Piv txwv li, peb cov kev xav txog poj niam txiv neej, haiv neeg, thiab kev coj noj coj ua hauv zej zog raug pom tias yog kev tsim kho hauv zej zog es tsis yog qhov tseeb ntawm lub cev lossis ntuj tsim.
Kev Ncaj Ncees thiab Nws Qhov Cuam Tshuam rau Sociology
Kev coj ncaj ncees yog ib qho kev kawm txog kev xav uas hais txog cov lus nug txog kev coj ncaj ncees thiab kev coj cwj pwm zoo thiab tsis zoo. Cov lus nug txog kev coj ncaj ncees feem ntau ua lub luag haujlwm tseem ceeb hauv kev kawm txog zej zog, tshwj xeeb tshaj yog nyob rau hauv cov ntsiab lus ntawm kev tshawb fawb txog zej zog. Thaum ua kev tshawb fawb, cov kws tshawb fawb txog zej zog yuav tsum xav txog cov ntsiab cai ntawm kev coj ncaj ncees xws li kev hwm cov neeg koom nrog, kev ceev ntiag tug, thiab kev ncaj ncees ntawm kev tshawb fawb.
Piv txwv li, kev tshawb fawb hauv thaj chaw uas muaj kev sib cuag ncaj qha nrog cov zej zog uas tsis muaj zog yuav tsum tau xav txog kev coj ncaj ncees kom ntseeg tau tias cov cai thiab kev hwm ntawm cov neeg koom nrog tau raug tiv thaiv. Cov ntsiab cai xws li kev pom zoo thiab tsis ua rau muaj kev puas tsuaj yog los ntawm kev kawm txog kev coj ncaj ncees hauv kev xav thiab siv rau hauv kev xyaum ua haujlwm hauv zej zog.
Kev Tshawb Fawb Txog Zej Zog thiab Kev Xav Txog Zej Zog
Lwm qhov chaw uas kev kawm txog zej zog thiab kev xav txog kev sib ntsib yog nyob rau hauv kev tshawb fawb txog zej zog thiab kev xav txog kev sib raug zoo. Kev tshawb fawb txog zej zog yog ib qho kev sim nkag siab thiab piav qhia txog lub zog thiab cov qauv ntawm lub zej zog. Qhov no feem ntau cuam tshuam nrog kev xav tob tob, uas kuj yog qhov kev txhawj xeeb tseem ceeb hauv kev xav txog kev xav.
Cov kws tshawb fawb xws li Karl Marx, Max Weber, thiab Émile Durkheim tau pab txhawb rau kev tshawb fawb txog zej zog nrog lawv cov tswv yim muaj hwj chim. Piv txwv li, Marx tau tsim txoj kev tshawb fawb txog keeb kwm khoom siv, uas tau hais tias kev hloov pauv hauv cov qauv kev lag luam yog cov tsav tsheb tseem ceeb ntawm kev hloov pauv hauv zej zog. Weber, ntawm qhov tod tes, tau tshawb nrhiav kev sib raug zoo ntawm kev ntseeg thiab kev lag luam hauv nws cov haujlwm ntawm The Protestant Ethic thiab The Spirit of Capitalism. Durkheim tau tshuaj xyuas cov haujlwm ntawm cov koom haum hauv zej zog thiab cov koom haum sib koom ua ke hauv kev tswj hwm kev ruaj ntseg hauv zej zog.
Lawv cov tswv yim tsis yog tsuas yog ua cov kev xav txog kev sib raug zoo xwb tab sis kuj yog kev xav txog tib neeg lub neej thiab zej zog. Hauv qhov no, cov ciam teb ntawm kev xav thiab kev sib raug zoo tsis meej, vim lawv cov txiaj ntsig tseem ceeb rau peb txoj kev nkag siab txog lub neej hauv zej zog.
Kev thuam thiab kev tawm tsam
Ib hom kev sib cuam tshuam ntawm kev kawm txog zej zog thiab kev xav yog kev thuam thiab kev tawm tsam hauv zej zog. Kev kawm txog zej zog uas muaj kev thuam, raws li pom muaj nyob rau hauv kev xav uas muaj kev thuam thiab kev xav tom qab niaj hnub, feem ntau siv kev tshuaj xyuas kev xav los nug txog cov qauv hwj chim thiab cov tswv yim tseem ceeb hauv zej zog.
Piv txwv li, kev tshawb fawb txog kev xav tseem ceeb, uas cov tswv cuab ntawm Frankfurt School xws li Theodor Adorno, Max Horkheimer, thiab Jürgen Habermas tau tsim, muab cov txheej txheem kev sib raug zoo nrog kev tshuaj xyuas kev xav los tshawb nrhiav seb lub kaw lus capitalist thiab lwm yam txheej txheem ntawm kev tswj hwm cuam tshuam li cas rau kev paub thiab kev ywj pheej ntawm tus kheej. Habermas, tshwj xeeb, tau tsim ib txoj kev tshawb fawb txog kev sib txuas lus uas sim piav qhia txog yuav ua li cas kev sib txuas lus tsis muaj kev cuam tshuam tuaj yeem tsim kev pom zoo hauv zej zog.
Postmodernism, uas cov kws tshawb fawb xws li Michel Foucault thiab Jacques Derrida tau tsim, tau thuam ntxiv txog cov kev xav tseem ceeb ntawm kev sib raug zoo ntawm zej zog thiab tshawb nrhiav seb kev paub thiab lub hwj chim sib txuas li cas. Piv txwv li, Foucault tau tshawb nrhiav kev sib raug zoo ntawm kev paub thiab lub hwj chim hauv cov tsev xws li tsev loj cuj, tsev kho mob, thiab tsev kawm ntawv, qhia txog cov hau kev uas qee hom kev paub siv los tswj thiab qhuab ntuas cov tib neeg.
Cov Kev Siv Tau Zoo
Kev sib raug zoo ntawm kev kawm txog zej zog thiab kev xav kuj muaj cov txiaj ntsig tseem ceeb. Piv txwv li, kev nkag siab txog kev ncaj ncees hauv zej zog tuaj yeem txhim kho kev tshuaj xyuas kev tsis ncaj ncees thiab kev tsis sib luag hauv zej zog. Hauv cov ntsiab lus ntawm txoj cai pej xeem, cov tswv yim kev xav txog tib neeg txoj cai, kev ywj pheej, thiab kev ncaj ncees tuaj yeem coj cov kws tshawb fawb txog zej zog los muab cov kev daws teeb meem zoo dua thiab muaj kev xav txog tib neeg rau cov teeb meem hauv zej zog.
Piv txwv li, cov teeb meem xws li kev txom nyem, kev ntxub ntxaug haiv neeg, thiab kev tsis sib luag ntawm poj niam txiv neej tsis tuaj yeem tshuaj xyuas los ntawm cov ntaub ntawv empirical xwb tab sis kuj xav tau kev xav txog kev xav txog qhov yuav tsum yog lub hauv paus rau txoj cai pej xeem. Hauv qhov no, kev kawm txog zej zog thiab kev xav ua haujlwm ua ke kom tsis txhob tsuas yog nkag siab lub ntiaj teb tab sis kuj hloov nws mus rau hauv qhov chaw ncaj ncees thiab muaj kev ncaj ncees dua.
Xaus
Zuag qhia tag nrho, kev sib raug zoo ntawm kev kawm txog zej zog thiab kev xav yog qhov sib txawv thiab sib pab. Lawv sib cuam tshuam ntawm qib epistemological, ontological, ethical, thiab theoretical, nrog rau kev siv ua haujlwm uas cuam tshuam rau txoj cai thiab lub neej txhua hnub. Los ntawm kev sib txuas cov txheej txheem empirical ntawm kev kawm txog zej zog nrog kev xav tob tob, peb tuaj yeem nkag siab ntau ntxiv thiab tseem ceeb txog zej zog thiab cov xwm txheej hauv zej zog hauv nws.
Kev sib koom ua ke ntawm kev kawm txog zej zog thiab kev xav tsis yog tsuas yog ua rau cov tswv yim thiab cov txheej txheem nplua nuj hauv ob qho tib si xwb tab sis kuj tseem ua rau muaj kev tshuaj xyuas thiab kev cuam tshuam hauv zej zog zoo dua thiab ncaj ncees. Hauv lub ntiaj teb uas nyuaj zuj zus thiab muaj ntau haiv neeg, kev sib koom ua ke ntawm kev kawm txog zej zog thiab kev xav muab cov cuab yeej muaj zog rau kev nkag siab thiab daws cov teeb meem uas tib neeg ntsib.