Lub Caij Hloov Kho Indonesian xyoo 1998
Lub Caij Hloov Kho Dua Tshiab Indonesian xyoo 1998 yog ib qho ntawm cov kev hloov pauv tseem ceeb tshaj plaws hauv keeb kwm kev nom kev tswv niaj hnub no ntawm Indonesia. Qhov xwm txheej no tau cim qhov kawg ntawm Thawj Tswj Hwm Suharto tsoomfwv New Order rau ntau tshaj peb xyoo caum, uas tau tsim txoj hauv kev rau kev ywj pheej, kev siv tib neeg txoj cai, kev ywj pheej ntawm xov xwm, thiab kev hloov pauv loj hauv kev tswj hwm lub xeev. Kev hloov kho dua tshiab tsis yog kev hloov pauv ntawm kev coj noj coj ua xwb, tab sis yog kev hloov pauv ntawm lub cev uas yug los ntawm kev sib sau ua ke ntawm kev kub ntxhov ntawm kev lag luam, kev tsis txaus siab ntawm pej xeem, thiab kev thov kom muaj kev tswj hwm ncaj ncees thiab pob tshab dua.
Keeb kwm ntawm kev tshwm sim ntawm Reformation
Ua ntej xyoo 1998, Indonesia nyob hauv qab txoj cai New Order (1966–1998), uas hais txog kev ruaj ntseg ntawm nom tswv thiab kev loj hlob ntawm kev lag luam. Thaum xub thawj, cov cai New Order tau ua tiav hauv kev txhim kho kev tsim kho vaj tse, tswj kev nce nqi, thiab tsav kev loj hlob ntawm kev lag luam siab. Txawm li cas los xij, dhau sijhawm, cov teeb meem loj tau tshwm sim: kev tswj hwm lub hwj chim, kev tswj hwm pej xeem tsis muaj zog, kev coj ua ntawm kev noj nyiaj txiag, kev sib koom tes, thiab kev sib raug zoo ntawm cov neeg hauv tsev neeg (KKN), kev txwv tsis pub muaj kev ywj pheej ntawm kev hais lus, thiab kev tswj hwm tub rog hauv lub neej nom tswv.
Kev tsis txaus siab ntawm pej xeem tau loj hlob tuaj thaum kev sib txawv ntawm zej zog tau nthuav dav. Ntau lub koom haum kev lag luam tseem ceeb tau raug tswj hwm los ntawm qee pawg neeg ze rau lub hauv paus ntawm lub hwj chim. Lub caij no, pej xeem tau ntsib ntau yam kev txwv: cov koom haum tub ntxhais kawm raug saib xyuas, cov xov xwm raug tswj hwm, thiab kev thuam tsoomfwv feem ntau ua rau muaj kev hem thawj. Cov xwm txheej no tau tsim kev kub ntxhov uas txuas ntxiv mus txog thaum lawv thaum kawg tawg thaum xyoo 1990s.
Kev kub ntxhov nyiaj txiag xyoo 1997-1998: cov teeb meem tseem ceeb
Ib qho tseem ceeb uas ua rau muaj kev hloov pauv sai dua yog qhov teeb meem nyiaj txiag hauv Asia xyoo 1997–1998. Tus nqi pauv nyiaj rupiah poob qis, ntau lub tuam txhab tau koom nrog cov nuj nqis txawv teb chaws tsis them, thiab lub tsev txhab nyiaj tau ntsib kev poob siab loj heev. Qhov cuam tshuam tau tshwm sim tam sim ntawd: tus nqi ntawm cov khoom siv tseem ceeb nce siab, kev poob haujlwm nce siab, thiab kev txom nyem zuj zus tuaj.
Qhov teeb meem kev lag luam no tsis yog tsuas yog cuam tshuam rau lub hwj chim yuav khoom xwb tab sis kuj ua rau lub New Order tsis raug cai. Cov cai ntawm tsoomfwv raug suav hais tias qeeb thiab tsis muaj txiaj ntsig, thaum cov kev coj ua tsis ncaj ncees raug pom tias ua rau qhov xwm txheej hnyav dua, vim tias kev pab thiab kev lag luam feem ntau yog cov neeg tseem ceeb tau txais. Thaum cov xwm txheej kev lag luam zuj zus tuaj, cov pej xeem xav tau hloov ntawm kev thuam kev lag luam mus rau kev hloov pauv nom tswv.
Kev tawm tsam thiab lub luag haujlwm ntawm cov tub ntxhais kawm
Cov tub ntxhais kawm tau ua lub luag haujlwm tseem ceeb hauv kev tawm tsam Reformation. Cov tsev kawm ntawv tau dhau los ua qhov chaw ntawm kev sib koom ua ke, tsa cov teeb meem ntawm kev ywj pheej, kev tshem tawm kev noj nyiaj txiag, kev sib koom tes, thiab kev sib raug zoo (KKN), thiab kev thov kom muaj kev hloov pauv nom tswv. Kev tawm tsam tau tshwm sim hauv cov nroog loj xws li Jakarta, Yogyakarta, Bandung, Surabaya, Medan, thiab Makassar. Cov lus hais tias "Reformation" tau dhau los ua lub cim ntawm kev tawm tsam tawm tsam lub kaw lus uas pom tias yog kev tsim txom.
Kev kub ntxhov tau nce siab tshaj plaws thaum muaj kev tawm tsam loj hlob tuaj rau lub Tsib Hlis 1998. Muaj ntau tus tub ntxhais kawm ntawv xav kom Thawj Tswj Hwm Suharto tawm haujlwm thiab hloov pauv loj, suav nrog kev xaiv tsa dawb thiab ncaj ncees. Lub zog no tau txais kev txhawb nqa los ntawm pej xeem, suav nrog cov neeg txawj ntse, cov neeg tawm tsam, thiab qee tus thawj coj nom tswv uas tau pib hais lus.
Trisakti xwm txheej thiab lub Tsib Hlis 1998 riots
Ib qho ntawm cov xwm txheej uas tau dhau los ua lub sijhawm hloov pauv yog Trisakti Kev Tu Siab rau lub Tsib Hlis 12, 1998. Lub sijhawm ntawd, kev tawm tsam ntawm cov tub ntxhais kawm ntawm Trisakti University hauv Jakarta ua rau muaj kev tua neeg uas tua plaub tus tub ntxhais kawm: Elang Mulia Lesmana, Hafidin Royan, Hendriawan Sie, thiab Heri Hertanto. Qhov xwm txheej no ua rau pej xeem chim siab thiab muaj kev nyuaj siab ntxiv rau tsoomfwv.
Tsis ntev tom qab ntawd, muaj kev tawm tsam loj heev tau tshwm sim rau lub Tsib Hlis 13-15, 1998, hauv Jakarta thiab ntau thaj chaw. Kev tawm tsam tau cim los ntawm kev nyiag khoom, kev hlawv hluav taws, thiab kev ua phem, ua rau muaj kev poob ntawm lub neej thiab kev puas tsuaj loj heev. Cov xwm txheej no tau tso ib qho kev puas tsuaj tob hauv keeb kwm thiab ua rau muaj kev kub ntxhov hauv kev nom kev tswv. Qhov xwm txheej kev ruaj ntseg phem zuj zus ntxiv ua rau kev txhawb nqa rau Suharto tsis muaj zog, txawm tias ntawm cov neeg uas tau ua lub hauv paus ntawm nws lub hwj chim yav dhau los.
Suharto tawm haujlwm, Kev Hloov Kho Tshiab pib
Thaum lub Tsib Hlis 21, 1998, Thawj Tswj Hwm Soeharto tshaj tawm nws txoj haujlwm tawm haujlwm. Tus Lwm Thawj Tswj Hwm B.J. Habibie tau raug tsa ua tus thawj tswj hwm raws li tsab cai lij choj. Qhov kev hloov pauv no tau cim qhov pib ntawm Lub Caij Hloov Kho Dua Tshiab. Txawm li cas los xij, Kev Hloov Kho Dua Tshiab tsis yog ib txoj haujlwm ib hnub xwb. Nws yog ib qho txheej txheem ntev ntawm kev hloov pauv cov qauv nom tswv thiab tsim cov koom haum kev ywj pheej zoo dua.
Tsoom fwv Habibie tau ua ob peb kauj ruam tseem ceeb thaum pib, xws li tso qee tus neeg raug kaw hauv tsev loj cuj, txo kev ywj pheej ntawm kev tshaj xov xwm, thiab qhib chaw rau kev tsim cov tog nom tswv tshiab. Cov cai no tau tsim kom muaj huab cua nom tswv zoo dua li lub sijhawm dhau los.
Lub hom phiaj tseem ceeb ntawm Reformation
Feem ntau, xyoo 1998 Kev Hloov Kho Tshiab tau coj ntau yam kev npaj tseem ceeb:
1. Kev ywj pheej thiab kev xaiv tsa qhib dua
Cov kev hloov pauv no ua rau muaj kev xaiv tsa sib tw ntau dua. Kev xaiv tsa xyoo 1999 yog thawj zaug kev xaiv tsa tom qab New Order uas muaj ntau pawg neeg nom tswv thiab muaj kev ywj pheej.
2. Kev tshem tawm kev noj nyiaj txiag, kev sib koom tes thiab kev ntxub ntxaug lwm haiv neeg
Qhov kev thov kom tshem tawm kev noj nyiaj txiag, kev sib koom tes, thiab kev xaiv tsa neeg yog lub hauv paus ntawm Reformasi. Ntau lub koom haum thiab cov cai tswjfwm tiv thaiv kev noj nyiaj txiag tau tsim nyob rau lub sijhawm tom ntej, suav nrog kev tsim tsa Pawg Neeg Saib Xyuas Kev Noj Nyiaj Txiag (KPK) hauv xyoo 2002.
3. Kev ywj pheej ntawm kev tshaj xov xwm thiab kev ywj pheej ntawm kev xav
Cov kev hloov pauv no tau xaus qhov kev tswj hwm nruj heev thiab tso cai rau cov xov xwm tshaj tawm txog ntau yam teeb meem rau pej xeem kom qhib siab dua. Qhov no tau tsim kom muaj huab cua ntau yam xov xwm, tab sis kuj tau ua rau muaj kev cov nyom tshiab xws li kev dag ntxias thiab kev sib cais.
4. Kev hloov kho lub koom haum thiab kev txwv lub hwj chim
Ib qho ntawm cov kev ua tiav tseem ceeb ntawm Kev Hloov Kho Tshiab yog kev hloov pauv txoj cai lij choj los ntawm kev hloov kho rau Txoj Cai Lij Choj xyoo 1945, uas ua rau lub zog ntawm kev tshuaj xyuas thiab kev sib npaug, txwv lub sijhawm ua haujlwm ntawm tus thawj tswj hwm, thiab nthuav dav kev tiv thaiv cov pej xeem cov cai.
5. Kev tswj hwm thiab kev ywj pheej hauv cheeb tsam
Tsoomfwv tau siv kev ywj pheej hauv cheeb tsam los txo qhov kev tswj hwm ntawm lub hwj chim hauv Jakarta. Cov cheeb tsam tau txais hwj chim dav dua hauv kev tswj hwm nyiaj txiag, txoj cai pej xeem, thiab kev txhim kho.
Kev cuam tshuam thiab cov teeb meem ntawm Reformation
Lub Caij Hloov Kho Tshiab tau coj ntau yam kev vam meej. Kev xaiv tsa tau los ua kev ywj pheej ntau dua, kev hloov pauv hwj chim tau tshwm sim los ntawm cov txheej txheem xaiv tsa, thiab kev ywj pheej ntawm pej xeem tau nce siab heev. Cov pej xeem tau ua siab loj dua los hais lus thuam, thaum cov xov xwm ua tus saib xyuas txoj cai pej xeem.
Txawm li cas los xij, Kev Hloov Kho Dua Tshiab kuj ntsib teeb meem loj heev. Kev noj nyiaj txiag tsis tau raug tshem tawm tag nrho; qhov tseeb, nws tau tsim kho tshiab hauv ob qho tib si hauv nruab nrab thiab cheeb tsam. Kev nom kev tswv nyiaj txiag, kev sib cais ntawm tus kheej, thiab kev tsis sib haum xeeb kuj yog cov teeb meem loj heev. Ntxiv mus, kev siv zog los daws cov kev ua txhaum cai tib neeg yav dhau los tseem yog ib qho kev daws teeb meem tsis tau daws, suav nrog cov xwm txheej ntawm kev ua phem thiab kev tsis sib haum xeeb thaum lub sijhawm hloov pauv.
Nyob rau sab tes tod, kev tswj hwm tsis pub lwm tus paub muab sijhawm rau kev txhim kho kom ncaj ncees, tab sis nws kuj tsim teeb meem tshiab xws li kev tshwm sim ntawm "cov vaj ntxwv me me" hauv cov cheeb tsam thiab kev siv nyiaj tsis raug. Qhov no txhais tau tias thaum Kev Hloov Kho Tshiab tau qhib qhov chaw ywj pheej, qhov zoo ntawm kev ywj pheej ntawd tseem xav tau kev tawm tsam tas mus li.
Xaus
Lub Caij Hloov Kho Dua Tshiab Indonesian xyoo 1998 yog ib qho tseem ceeb hauv keeb kwm uas tau hloov lub teb chaws txoj kev coj los ntawm kev tswj hwm uas nyiam kev tswj hwm mus rau kev ywj pheej thiab qhib siab dua. Kev poob ntawm Suharto tsis yog qhov kawg ntawm kev tawm tsam, tab sis yog qhov pib ntawm txoj kev ntev ntawm kev tsim cov koom haum hauv xeev uas muaj kev lav phib xaub ntau dua. Kev hloov kho dua tshiab tau muab sijhawm rau cov pej xeem kom koom nrog hauv lub neej nom tswv ntau dua, tab sis kuj xav tau kev sib koom ua lub luag haujlwm los tiv thaiv kev ywj pheej ntawm kev poob qis ntxiv. Txog niaj hnub no, lub siab ntawm Kev Hloov Kho Dua Tshiab tseem ceeb: txhawb nqa kev ncaj ncees, tshem tawm kev noj nyiaj txiag, hwm tib neeg txoj cai, thiab xyuas kom meej tias lub hwj chim ua haujlwm nyob rau hauv kev tswj hwm pej xeem.