Vaj Ntxwv Ashoka txoj kev pab rau Is Nrias teb
Vajntxwv Ashoka (kiv tebchaws li xyoo 268–232 BC) yog ib tug neeg muaj hwj chim tshaj plaws hauv keeb kwm Is Nrias teb. Nws yog ib tug tswv cuab ntawm Mauryan Dynasty, ib lub tebchaws loj heev uas, thaum lub sijhawm nws lub sijhawm, tau koom ua ke thaj chaw loj heev thoob plaws hauv Is Nrias teb. Lub npe Ashoka feem ntau tsis yog tsuas yog nco txog nws txoj kev ua tub rog xwb, tab sis tshwj xeeb tshaj yog rau nws txoj kev hloov pauv kev coj ncaj ncees thiab cov cai tswjfwm tom qab Tsov Rog Kalinga, uas tau hloov nws txoj kev coj noj coj ua los ntawm kev kov yeej mus rau tsoomfwv uas tsom mus rau tib neeg ntau dua. Nws cov kev pab rau Is Nrias teb tau nthuav dav mus rau kev nom kev tswv, kev sib raug zoo, kev ntseeg, kev coj noj coj ua, thiab kev tswj hwm, uas qhov cuam tshuam ntawm qhov ntawd tau hnov rau ntau pua xyoo tom ntej.
1. Kev Koom Ua Ke thiab Kev Ruaj Ntseg ntawm Tsoom Fwv
Ib qho ntawm Ashoka cov kev pab thaum ntxov tshaj plaws yog los txhawb lub hauv paus ntawm Mauryan Empire, uas tau tsim los ntawm nws yawg, Chandragupta Maurya, thiab nws txiv, Bindusara. Hauv Ashoka, lub tebchaws tau suav nrog feem ntau ntawm Is Nrias teb, suav nrog Afghanistan niaj hnub no thiab qee qhov ntawm Central Asia. Qhov kev koom ua ke no yog qhov tseem ceeb vim nws tau tsim kom muaj kev ruaj ntseg nom tswv tsawg tsawg hauv Is Nrias teb thaum ub, uas yav dhau los tau raug faib ua pawg me me.
Qhov kev ruaj khov no cuam tshuam rau kev ruaj ntseg ntawm kev lag luam, kev txiav txim siab ntawm tsoomfwv, thiab kev txo qis kev tsis sib haum xeeb hauv cheeb tsam. Nrog rau tsoomfwv muaj zog hauv nruab nrab, lub xeev muaj peev xwm siv cov cai tswjfwm pej xeem ntawm qhov dav dav - qee yam uas nyuaj thaum cov cheeb tsam sib cais tas li.
2. Kev Ua Rog Kalinga thiab Kev Hloov Pauv Hauv Kev Coj Noj Coj Ua
Ib qho kev hloov pauv hauv Ashoka lub neej yog Tsov Rog Kalinga (c. 261 BC). Kalinga (kwv yees li thaj av ntawm Odisha niaj hnub no) yog ib cheeb tsam tseem ceeb thiab muaj txiaj ntsig zoo rau kev lag luam, tshwj xeeb tshaj yog vim nws nkag mus rau kev lag luam hauv dej hiav txwv. Txawm li cas los xij, kev ua tsov rog tau ua rau muaj kev puas tsuaj loj heev. Raws li Ashoka cov ntawv sau, kev ua tsov rog ua rau muaj kev tuag, kev txom nyem, thiab kev raug xa mus rau lwm lub tebchaws.
Qhov ua rau qhov xwm txheej no tseem ceeb heev tsis yog tsuas yog kev yeej tub rog xwb, tab sis Ashoka qhov kev khuv xim tob tom qab pom nws cov txiaj ntsig rau tib neeg. Qhov no yog qhov uas nws hloov pauv kev taw qhia ntawm nws tsoomfwv. Nws hloov ntawm kev kov yeej kev siv zog mus rau lub tswv yim ntawm "kev kov yeej los ntawm kev ua neej zoo" - kev kov yeej los ntawm kev ua siab zoo, kev coj ncaj ncees, thiab kev noj qab haus huv hauv zej zog. Qhov kev hloov pauv no ua rau Ashoka yog tus piv txwv tshwj xeeb hauv keeb kwm: tus thawj coj zoo uas lees paub qhov kev khuv xim thiab ua rau nws yog lub hauv paus ntawm txoj cai ntawm lub xeev.
3. Lub Tswv Yim ntawm Kev Cai Dab Qhuas: Kev Ncaj Ncees raws li Txoj Cai Pej Xeem
Ashoka txoj kev pab cuam nto moo tshaj plaws yog kev tshaj tawm cov ntsiab cai ntawm dhamma. Hauv Ashoka cov ntsiab lus, dhamma tsis yog tsuas yog ib qho kev qhia tshwj xeeb ntawm kev ntseeg xwb, tab sis yog ib pawg ntawm cov txiaj ntsig kev coj ncaj ncees thoob ntiaj teb: kev kam rau siab, kev hwm rau niam txiv thiab cov xib fwb, kev khuv leej rau txhua tus neeg, kev ncaj ncees, kev tsis ua phem, thiab lub neej yooj yim.
Ashoka tau tsa dhamma ua lub hauv paus ntawm tsoomfwv. Qhov no yog ib qho kev hloov tshiab tseem ceeb: lub xeev tsis yog tsuas yog tsom mus rau se, kev cai lij choj, thiab tub rog xwb, tab sis kuj tseem tsom mus rau kev tsim kom muaj lub zej zog zoo. Nws txhawb kom muaj kev sib haum xeeb hauv zej zog, tsis txhawb nqa qee yam kev coj ua phem, thiab txhawb kev sib haum xeeb ntawm ntau haiv neeg. Hauv nws cov ntawv sau, Ashoka tau hais ntau zaus txog qhov tseem ceeb ntawm kev tsis txhob thuam lwm tus txoj kev ntseeg.
4. Cov Cai Tswjfwm thiab Kev Tswjfwm uas tsom mus rau Tib Neeg
Ashoka paub txog kev tsim cov cai tswjfwm rau pej xeem uas ua tib zoo saib xyuas cov kev xav tau ntawm cov pej xeem. Nws tau hais kom tsim cov chaw rau pej xeem xws li txoj kev, qhov dej, chaw so, thiab cog ntoo ntawm txoj kev kom muab ntxoov ntxoo rau cov neeg taug kev. Nws kuj tau txhawb kom muaj kev kho mob, suav nrog kev tsim cov tsev kho mob rau tib neeg thiab tsiaj txhu thiab kev muab cov nroj tsuag tshuaj.
Hauv kev tswj hwm, Ashoka tau tsim kom muaj ib lub koom haum ua haujlwm zoo dua. Nws tau tsa cov thawj coj tshwj xeeb hu ua dhamma-mahamattas, uas muaj lub luag haujlwm saib xyuas kev siv cov txiaj ntsig dhamma, tswj kev noj qab haus huv rau pej xeem, thiab txhawb kev sib haum xeeb hauv zej zog. Qhov no qhia tau hais tias cov tswv yim kev coj ncaj ncees tsis yog tsuas yog cov lus hais xwb tab sis tau txhais ua cov txheej txheem ntawm tsoomfwv.
5. Cov Ntawv Sau ntawm Ashoka: Cov Cuab Yeej Cuab Tam thiab Kev Sib Txuas Lus Txog Kev Nom Kev Tswv
Lwm qhov tseem ceeb uas tau pab txhawb yog cov ntawv sau ntawm Ashoka uas tau muab faib thoob plaws Is Nrias teb. Cov ntawv sau no tau sau rau ntawm cov pob zeb loj, cov ncej, thiab phab ntsa qhov tsua, siv cov lus thiab cov ntawv sau uas cov neeg hauv zos nkag siab tau. Qhov no yog ib qho laj thawj uas ua rau Ashoka cov ntawv sau yog qhov chaw keeb kwm tseem ceeb heev: lawv hais lus ncaj qha rau cov neeg thiab cov tiam neeg tom ntej.
Hauv cov ntawv sau, Ashoka piav qhia txog nws cov cai, qhia cov lus qhia txog kev coj ncaj ncees, thiab hais txog cov ntsiab cai ntawm kev kam rau siab thiab tsoomfwv lub luag haujlwm rau cov pej xeem. Los ntawm qhov kev xav ntawm keeb kwm ntawm kev sib txuas lus nom tswv, qhov no yog ib kauj ruam mus tom ntej: cov thawj coj tsis yog tsuas yog vam khom cov neeg tseem ceeb xwb tab sis nrhiav kev sib txuas lus dav dav nrog cov pej xeem.
6. Kev txhawb nqa rau kev ntseeg Vajtswv thiab nws txoj kev nthuav dav
Ashoka feem ntau koom nrog kev ntseeg Buddhism vim nws yog tus txhawb nqa thiab yog tus pab txhawb nqa nws. Tom qab qhov xwm txheej Kalinga, nws tau nyiam cov lus qhia ntawm Buddhist ntau zuj zus. Txawm li cas los xij, nws yog ib qho tseem ceeb uas yuav tsum nco ntsoov tias Ashoka txoj kev txhawb nqa rau Buddhism tsis tau txhais hais tias yuav tsum tshem tawm lwm txoj kev ntseeg. Hloov chaw, nws hais txog kev kam rau siab thiab kev hwm ntawm cov kab lig kev cai.
Txawm li cas los xij, nws txoj kev txhawb nqa rau kev ntseeg Buddhist yog qhov tseem ceeb: nws tau txhawb nqa kev tsim cov stupas, cov tsev teev ntuj, thiab cov chaw kawm. Kev lig kev cai ntawm kev ntseeg Buddhist kuj hais tias Ashoka tau ua lub luag haujlwm hauv kev teeb tsa cov pawg sab laj (cov rooj sib tham loj) uas tsom mus rau kev txhawb nqa cov lus qhia ntawm kev ntseeg Buddhist thiab txo kev sib cais sab hauv.
Qhov tseem ceeb tshaj plaws, Ashoka tau xa cov tub txib mus rau lwm lub tebchaws Is Nrias teb, suav nrog Sri Lanka thiab lwm qhov chaw hauv Es Xias, ua rau kev ntseeg Buddhism loj hlob mus ua ib txoj kev ntseeg loj thoob ntiaj teb. Ua li no, Is Nrias teb txoj kev cuam tshuam kab lis kev cai tau nthuav dav, thiab Is Nrias teb tau txais qhov chaw tseem ceeb hauv keeb kwm kev txawj ntse thiab kev ntseeg ntawm Es Xias.
7. Lub Cim Tebchaws ntawm Is Nrias teb niaj hnub no
Ashoka txoj keeb kwm txuas ntxiv mus dhau lub sijhawm thaum ub. Hauv Is Nrias teb niaj hnub no, cov cim uas cuam tshuam nrog nws tau rov ua dua los ua cov sawv cev ntawm lub tebchaws tus nqi. Lub Ashoka Pillar nrog "Lub nroog loj ntawm Ashoka" ntawm Sarnath tau raug saws los ua Lub Cim Tebchaws ntawm Is Nrias teb. Ntxiv mus, Ashoka Chakra—lub log 24-spoke—tau tshwm sim ntawm tus chij tebchaws Is Nrias teb, ua lub cim ntawm kev txav mus los, kev nce qib, thiab cov ntsiab cai ntawm kev coj ncaj ncees hauv lub neej hauv tebchaws.
Qhov no qhia tau tias Ashoka tsis yog tsuas yog suav hais tias yog ib tug vaj ntxwv yav dhau los xwb, tab sis nws yog ib qho chaw tshoov siab rau kev coj ncaj ncees hauv kev nom kev tswv. Nws ua lub cim qhia tias lub hwj chim tuaj yeem siv tau nrog lub hom phiaj kev coj ncaj ncees thiab kev txhawj xeeb txog zej zog.
Xaus
Vajntxwv Ashoka tej kev pab rau Is Nrias teb muaj ntau yam thiab ntau yam. Nws tau txhawb kom muaj kev sib koom siab ntawm nom tswv, hloov pauv tus qauv ntawm lub hwj chim tom qab Kalinga qhov kev tu siab, qhia txog lub tswv yim ntawm dhamma ua tus qhia txog kev coj ncaj ncees rau pej xeem, tsim cov cai tswjfwm kev noj qab haus huv rau pej xeem, thiab tso cov ntawv sau uas yog ib qho keeb kwm tseem ceeb. Ashoka txoj kev txhawb nqa rau Buddhism tau pab nthuav Is Nrias teb txoj kev cuam tshuam kab lis kev cai dhau ntawm ciam teb ntawm lub ntiaj teb, thiab nws txoj kev pab cuam txawm tias pom tseeb hauv cov cim Is Nrias teb niaj hnub no.
Ashoka tau ua pov thawj tias tus thawj coj tsis yog tsuas yog txiav txim siab los ntawm qhov loj ntawm thaj av uas tau kov yeej xwb, tab sis kuj los ntawm nws lub peev xwm los coj kev ncaj ncees, kev vam meej, thiab kev pabcuam tib neeg. Vim li no, niaj hnub no nws raug nco txog tias yog ib tus thawj coj uas muaj lub zeem muag tshaj plaws hauv keeb kwm Is Nrias teb.