Kev Txhais Lus ntawm Cov Cim thiab Dab Neeg hauv Anthropology
Hauv kev kawm txog tib neeg, cov cim thiab dab neeg yog cov khoom tseem ceeb uas siv los nkag siab txog tib neeg kab lis kev cai. Ob lub ntsiab lus no tsis yog tsuas yog ua lub hauv paus ntawm kev qhia thiab xa cov txiaj ntsig, cov qauv, thiab kev ntseeg xwb, tab sis kuj ua lub luag haujlwm ua lub luag haujlwm ntawm qhov nyuaj ntawm lub zej zog thiab nws cuam tshuam li cas nrog lub ntiaj teb nyob ib puag ncig nws. Hauv tsab xov xwm no, peb yuav tshawb nrhiav seb cov kws tshawb fawb txog tib neeg txhais cov cim thiab dab neeg hauv zej zog li cas thiab cov ntsiab lus no tsim thiab cuam tshuam li cas rau tus kheej kab lis kev cai.
Cov Cim hauv Anthropology
Ib lub cim yog ib lub cim, duab, lossis khoom uas muaj lub ntsiab lus tshwj xeeb uas lees paub hauv ib haiv neeg tshwj xeeb. Raws li Clifford Geertz, ib tug ntawm cov thawj coj hauv kev kawm txog tib neeg lub cim, cov cim tuaj yeem sib txuas lus tob heev thiab nyuaj. Geertz tau sib cav tias kab lis kev cai yog ib lub kaw lus ntawm cov ntsiab lus cim, thiab tus kws tshawb fawb txog tib neeg lub luag haujlwm yog txhais cov ntsiab lus no hauv txoj kev uas cov neeg sab nraud thiab cov tswv cuab ntawm kab lis kev cai nws tus kheej tuaj yeem nkag siab.
Cov cim tuaj yeem pom muaj ntau hom, suav nrog cov lus, cov khoom siv, kev cai dab qhuas, thiab kev coj ua hauv zej zog. Piv txwv li, hauv ntau haiv neeg, qee cov xim muaj lub ntsiab lus tseem ceeb; dawb feem ntau cuam tshuam nrog kev dawb huv thiab kev yug los, thaum dub feem ntau cuam tshuam nrog kev tuag lossis kev tu siab.
Kev Txhais Lus rau Cov Cim
Cov kws tshawb fawb txog tib neeg siv ntau txoj hauv kev los txhais cov cim. Ib txoj hauv kev uas paub zoo yog txoj hauv kev txhais lus uas Geertz tau tsim. Txoj hauv kev no saib cov cim tsis yog tsuas yog cov cuab yeej sib txuas lus xwb tab sis kuj yog kev xav txog lub ntiaj teb ntawm lub zej zog. Geertz piav txog cov cim ua "qauv thiab qauv rau," txhais tau tias cov cim tsis yog tsuas yog qhia txog kev muaj tiag hauv zej zog xwb tab sis kuj tsim nws.
Ib qho piv txwv ntawm txoj hauv kev no tuaj yeem pom hauv Geertz txoj kev kawm txog kev tua qaib Balinese. Hauv kev ua koob tsheej no, cov kev ua thiab cov khoom siv uas siv tau muab lub ntsiab lus cim, qhia txog cov qauv kev sib raug zoo, kev sib raug zoo ntawm lub hwj chim, thiab cov txiaj ntsig tseem ceeb ntawm Balinese zej zog. Geertz hais tias kev nkag siab txog lub ntsiab lus cim hauv cov ntsiab lus kab lis kev cai xav tau kev koom tes tob thiab kev txhais lus nplua nuj.
Mythology ua ib zaj dab neeg cim
Ib yam li cov cim, dab neeg kuj tseem ua lub luag haujlwm tseem ceeb hauv kev sib txuas lus txog kab lis kev cai thiab kev ntseeg. Dab neeg yog kev sau cov dab neeg thiab cov lus dab neeg uas piav qhia txog keeb kwm, keeb kwm, vajtswv, thiab cov phab ej ntawm lub zej zog. Dab neeg feem ntau ua haujlwm ua ib txoj hauv kev rau cov zej zog los teb cov lus nug tseem ceeb txog keeb kwm ntawm lub ntiaj teb thiab tib neeg qhov chaw nyob hauv nws.
Mircea Eliade, ib tug kws tshawb fawb txog kev ntseeg, ntseeg tias dab neeg yog ib qho choj ntawm lub ntiaj teb niaj hnub thiab qhov dawb huv. Raws li Eliade, dab neeg tsis yog tsuas yog qhia txog cov dab neeg yooj yim xwb tab sis kuj qhia txog kev paub dhau los thiab cov qauv cosmological uas tseem ceeb rau lub zej zog.
Kev Txhais Lus ntawm Mythology hauv Anthropology
Kev txhais lus txog dab neeg hauv kev kawm txog tib neeg feem ntau yuav tsum tau tshuaj xyuas cov cim uas muaj nyob hauv cov dab neeg dab neeg. Ib txoj hauv kev los tshuaj xyuas cov dab neeg yog saib seb cov ntsiab lus ntawm zaj dab neeg cuam tshuam li cas rau lub zej zog. Claude Lévi-Strauss, tus kws tshawb fawb txog kev teeb tsa tib neeg, tau sib cav tias cov dab neeg thoob plaws ntiaj teb muaj cov qauv yooj yim, uas qhia txog tib neeg txoj kev npaj lawv txoj kev xav.
Lévi-Strauss siv txoj kev tsim qauv los tshuaj xyuas cov dab neeg. Nws nrhiav kev tshawb pom "cov qauv tob" uas yog lub hauv paus ntawm txhua zaj dab neeg los ntawm lawv txoj kev sib raug zoo nrog ob qho kev tawm tsam xws li txoj sia thiab kev tuag, xwm thiab kab lis kev cai, lossis kev tsis sib haum xeeb thiab kev txiav txim. Los ntawm kev txheeb xyuas cov qauv no, Lévi-Strauss nrhiav kev nkag siab tias tib neeg siv dab neeg li cas los taug kev hauv lawv lub zej zog thiab ib puag ncig ntuj.
Cov Cim thiab Dab Neeg hauv Ntau Haiv Neeg
Cov kab lis kev cai sib txawv thoob plaws ntiaj teb muaj cov qauv tshwj xeeb los siv cov cim thiab dab neeg los qhia lawv cov kev xav txog lub ntiaj teb. Cia peb saib cov piv txwv los ntawm ob peb haiv neeg sib txawv:
1. Kev coj noj coj ua ntawm Maori hauv New Zealand:
– Cov Cim: Tatau (tattoo) hauv kab lis kev cai Maori tsis yog tsuas yog ib daim ntawv ntawm kev kos duab lub cev xwb tab sis kuj yog lub cim ntawm lub neej hauv zej zog, keeb kwm, thiab tus kheej ntawm pawg neeg. Cov qauv siv hauv Maori tattoos feem ntau cuam tshuam nrog cov keeb kwm thiab cov dab neeg ntawm cov poj koob yawm txwv.
– Kev Dab Neeg: Cov lus dab neeg txog kev tsim tsa ntawm cov neeg Maori qhia txog cov vajtswv tseem ceeb, xws li Ranginui (tus vajtswv saum ntuj) thiab Papatuanuku (niam av), uas lawv cov menyuam tau sib cais los tsim lub ntiaj teb. Zaj dab neeg no tsis yog piav qhia txog keeb kwm ntawm lub ntiaj teb xwb tab sis kuj hais txog qhov tseem ceeb ntawm kev sib haum xeeb thiab kev sib npaug hauv lub neej.
1. Kab lis kev cai Yoruba hauv Nigeria:
– Cov Cim: Cov hlua caj dab Ifá thiab kev kwv yees yog cov cim tseem ceeb hauv kev ntseeg Yoruba ib txwm muaj. Cov pov thawj Ifá siv cov hlua caj dab los sib txuas lus nrog cov vajtswv thiab muab kev coj ntawm sab ntsuj plig.
- Kev Ntseeg Dab Neeg: Cov dab neeg Yoruba feem ntau cuam tshuam nrog cov vajtswv lossis orishas, xws li Ogun (tus vajtswv ntawm hlau thiab kev ua tsov ua rog) thiab Oshun (tus vajtswv poj niam ntawm kev hlub thiab dej). Txhua tus orisha muaj cov dab neeg thiab cov cwj pwm tshwj xeeb, uas qhia txog cov txiaj ntsig thiab kev paub txog lub neej ntawm cov neeg Yoruba.
Lub Ntsiab Lus Tseem Ceeb ntawm Cov Cim thiab Dab Neeg
Ntxiv rau qhov ua cov cuab yeej txhais lus thiab qhia tawm, cov cim thiab dab neeg kuj muaj lub ntsiab lus tseem ceeb hauv zej zog. Lawv ua lub luag haujlwm tseem ceeb hauv kev cai dab qhuas, kev cai lij choj, kev kawm, thiab kev tsim kom muaj kev sib koom ua ke. Piv txwv li, kev ua koob tsheej uas muaj cov cim dawb huv tuaj yeem txhawb kev sib koom siab hauv zej zog thiab xyuas kom meej tias kev sib kis kab lis kev cai ntawm ib tiam dhau ib tiam mus rau ib tiam.
Nyob rau hauv lub neej niaj hnub no, kev nkag siab txog cov cim thiab dab neeg kuj tseem ceeb heev rau kev txaus siab rau ntau haiv neeg thiab zam kev tsis sib haum xeeb uas tshwm sim los ntawm kev nkag siab yuam kev txog kab lis kev cai. Qhov no qhia tau hais tias muaj feem cuam tshuam ntawm kev hwm ntau haiv neeg thiab kev xav txawv txawv hauv lub neej niaj hnub no.
Penutupan
Cov cim thiab dab neeg hauv kev kawm txog tib neeg ua lub qhov rais rau kev nkag siab txog tib neeg tsim, tswj, thiab sib txuas lus li cas hauv lawv lub ntiaj teb. Los ntawm kev txhais cov cim thiab dab neeg, cov kws tshawb fawb txog tib neeg tuaj yeem tshawb pom lub ntsiab lus tob dua ntawm kev coj noj coj ua thiab kev xav txog lub ntiaj teb uas tau qhia tom qab kev ua koob tsheej thiab kev dab neeg.
Cov txheej txheem txhais lus uas cov kws tshawb fawb txog neeg xws li Geertz thiab Lévi-Strauss siv tso cai rau peb saib hauv qab ntawm cov kab lis kev cai thiab nkag siab txog cov qauv thiab kev hloov pauv ntawm tib neeg lub zej zog. Nrog rau qhov kev paub no, peb tuaj yeem txaus siab rau qhov sib txawv ntawm peb lub ntiaj teb thiab nplua nuj peb txoj kev pom thiab sib cuam tshuam nrog ntau haiv neeg. Cov cim thiab dab neeg, txawm tias lawv muaj ntau yam thiab nyuaj npaum li cas los xij, yog cov ntsiab lus tseem ceeb uas ua rau peb ua neeg.