Sè spinghje un libru nantu à una tavula finu à ch'ellu si move, fate un travagliu nantu à u libru. Sè un oggettu casca à a superficia di a terra perchè hè tiratu da a forza di gravità, allora a forza di gravità face un travagliu nantu à l'oggettu. À u cuntrariu, sè spinghje un oggettu cù tutta a vostra forza finu à chì site bagnatu di sudore, ma l'oggettu ùn si move micca, allora ùn avete micca fattu un travagliu nantu à l'oggettu. In a vita di tutti i ghjorni, altre persone dicenu chì avete fattu un travagliu o travagliatu assai per spinghje l'oggettu, ma secondu a fisica , ùn avete micca fattu un travagliu nantu à l'oggettu perchè l'oggettu ùn sperimenta micca spustamentu.
U travagliu annantu à un ughjettu pò esse fattu da una forza custante (a magnitudine è a direzzione di a forza restanu sempre listesse) o da una forza variabile (a magnitudine è a direzzione di a forza cambianu sempre). Un esempiu di una forza chì hè custante in magnitudine è direzzione hè a forza gravitazionale chì agisce annantu à un ughjettu quandu l'ughjettu hè vicinu à a superficia di a Terra. Quandu un ughjettu hè in caduta libera vicinu à a superficia di a Terra, a magnitudine è a direzzione di l'accelerazione di caduta libera di l'ughjettu sò custanti perchè a magnitudine è a direzzione di a forza gravitazionale chì accelera l'ughjettu sò custanti. Un esempiu di una forza chì ùn hè micca custante in magnitudine (a direzzione di a forza hè custante) hè a forza di una molla . Sè stendete una molla, più grande hè l'aumentu di lunghezza di a molla, più forte a tirate. A magnitudine di a forza esercitata annantu à a molla ùn hè micca custante mentre a molla si stende. Un altru esempiu hè quandu un razzo si move in u spaziu o torna à a superficia di a Terra. Quandu u razzo si move, a magnitudine di a forza gravitazionale chì agisce annantu à u razzo cambia inversamente proporzionale à u quadratu di a distanza da u centru di a Terra.
Matematicamente, u travagliu fattu da una forza custante nantu à un ughjettu hè definitu cum'è u pruduttu di u spustamentu per a forza o a cumpunente di a forza in a direzzione di u spustamentu di l'ughjettu.
U travagliu fattu da una forza micca custante cum'è una molla ùn pò esse calculatu aduprendu a formula per u travagliu di una forza custante. Sè a molla hè stirata, à misura chì a molla si stende di più, a forza di trazione necessaria per stirà a molla diventa ancu più grande. In listessu modu, sè a molla hè cumpressa, quandu a molla hè più stretta, a forza di spinta necessaria hè ancu più grande. Finchè a molla hè pressata o stirata, a forza di a molla cambia da 0 (x = 0) à u massimu (F = kx) dunque a forza di a molla hè calculata aduprendu a media.
Esempiu di prublemi
1. Dumande di l'esame naziunale 2018
Un bloccu di massa m hè nantu à una superficia liscia è piana. U bloccu hè in riposu in a pusizione (1) è hè tiratu da a forza F à a pusizione (2) in un intervallu di tempu t cum'è mostratu in a figura.

Variendu a massa è a forza, si ottenenu i seguenti dati:

Da a tavula sopra, u travagliu fattu da l'uggetti da u più grande à u più chjucu hè...
Discussione
Hè cunnisciutu:
Velocità iniziale (v o ) = 0
Dumandatu:
Risposta:
Formula di travagliu:
W = F s ………. Formula 1
Formula GLBB:
s = v o t + 1/2 à 2
s = 1/2 à 2
Sustituite in a formula 1
W = F ( 1/2 à 2 ) ………. Formula 2
Formula di forza:
F = ma
a = F / m
Sustituite in a formula 2
W = 0,5 F (F/m) t2
W = 0,5 (F² / m) t² ……… . Formula 3
Aduprate a formula 3 per calculà u sforzu.
1) W = 0,5 (F² / m) t² = 0,5 (3² / 12)(4² ) = (0,5)(9/12)(16) = (9/12) 8 = 6
2) W = 0,5 (F² / m) t² = 0,5 (4² / 16)(3² ) = (0,5)(16/16)(9) = (1) 4,5 = 4,5
3) W = 0,5 (F² / m) t² = 0,5 (5² / 20)(2² ) = (0,5)(25/20)(4) = (1,25) 2 = 2,5
4) W = 0,5 (F² / m) t² = 0,5 (6² / 24)(1² ) = (0,5)(36/24)(1) = (1,5) 0,5 = 0,75
U travagliu fattu da l'uggetti da u più grande à u più chjucu hè 1, 2, 3, 4.
2. Dumande d'esame naziunale 2017 per u liceu / liceu prufessiunale
Una cassa di 6 kg scorre à una velocità di 8 m/s -1 nantu à un pianu inclinatu ruvidu cù un angulu d'inclinazione α rispettu à u pianu urizzuntale. Sè a forza di attritu chì agisce nantu à a cassa hè 5 N è tan α = 3/4, allora a forza F chì deve esse applicata per fermà a cassa in fondu à u pianu inclinatu hè...
A. 15 N
B. 25 N
C. 45 N
D. 55 N
E. 69,4 N
Discussione
Hè cunnisciutu chì:
Massa di a cassa (m) = 6 kg
Accelerazione di gravità (g) = 10 m/ s²
Velocità iniziale di a scatula (v o ) = 8 m/s
Velocità finale di a scatula (v t ) = 0 m/s (a scatula deve piantà si prima di ghjunghje à u fondu di u pianu inclinatu)
Forza di attritu (F attritu ) = 5 N
Tangente α = parte anteriore / parte inferiore = 3/4
Ipotenusa = 5 metri
Dumandatu: F
Risposta:

Teorema di u travagliu meccanicu-energia:
U travagliu fattu da una forza micca cunservativa = variazione di l'energia meccanica
U travagliu fattu da una forza micca cunservativa = cambiamentu di l'energia cinetica è putenziale.
Ci sò duie forze micca cunservative, vale à dì l'attritu cineticu è a forza F.
U travagliu fattu da a forza di attritu cineticu nantu à a scatula:
W = -(F ges )(s) = -(5)(5) = -25
Negativu perchè a direzzione di a forza di attritu hè opposta à a direzzione di u muvimentu di a scatula.
U travagliu fattu da a forza F:
W = (F)(s) = (F)(5) = -5F
Negativu perchè a direzzione di a forza F hè opposta à a direzzione di u muvimentu di a cassa.
Cambiamentu di l'energia cinetica:
Δ EK = 1/2 m (v t 2 – v o 2 ) = 1/2 (6)(0 2 – 8 2 ) = (3)(0-64) = (3)(-64) = -192
Cambiamentu di l'energia putenziale gravitazionale:
Δ EP = mgh = (6)(10)(-3) = -180
h hè negativu perchè a pusizione finale hè sottu à a pusizione iniziale
Teorema di u travagliu meccanicu-energia:
W nc = Δ EM
W ges + W F = Δ EP + Δ EK
-25 – 5F = -180 -192
-25 – 5F = -372
-5F = -372 + 25
-5F = – 347
F = -347 / -5
F = 69,4 Newton
A risposta curretta hè E.
3. Dumande d'esame naziunale 2017 per u liceu / liceu prufessiunale
Un bloccu di 10 kg scivola da u puntu A attraversu B è si ferma à u puntu C cum'è mostratu in a figura. U coefficientu di attritu cineticu trà u bloccu è a superficia ruvida hè 0,2, dunque a lunghezza di u percorsu ABC hè...
A. 250 cm
B. 200 cm
C. 150 cm
D. 100 cm
E. 80 cm
Discussione
Hè cunnisciutu chì:
Massa di u bloccu (m) = 10 kg
Accelerazione di gravità (g) = 10 m/ s²
Pesu di u bloccu (w) = mg = (10 kg)(10 m/s² ) = 100 Newton
Altezza di u pianu inclinatu (h) = 30 cm = 0,3 metri
Lunghezza di u pianu inclinatu (s) = 50 cm = 0,5 metri
Coefficiente di attritu cineticu ( μ k ) = 0,2
Forza di attritu cineticu (f k ) = μ k N = μ k w = (0,2)(100 N) = 20 N
Quistione: Lunghezza di u percorsu ABC
Risposta:
Cunsiderate u muvimentu di l'ughjettu da u puntu AB.
Energia meccanica iniziale à u puntu A = energia putenziale gravitaziunale = mgh = (10)(10)(0,3) = (10)(3) = 30 Joules
Energia meccanica finale à u puntu B = energia cinetica
Lege di cunservazione di l'energia meccanica:
Energia meccanica iniziale = energia meccanica finale
30 Joule = Energia cinetica
Cusì l'energia cinetica à u puntu B = 30 Joule.
Cunsiderate u muvimentu di l'ughjettu da u puntu BC.
U teorema di l'energia meccanica-travagliu dice chì u travagliu fattu da una forza micca cunservativa hè uguale à u cambiamentu di l'energia meccanica di l'ughjettu. Cambiamentu di l'energia meccanica = energia meccanica finale - energia meccanica iniziale. Matematicamente:
W NC = Δ EM
O NC = EM 2 – EM 1
L'ughjettu hè situatu nantu à una superficia piana in modu chì l'energia putenziale gravitaziunale hè zero. Energia meccanica (EM) = energia cinetica (EK).
Energia cinetica iniziale (EK 1 ) = energia cinetica à u puntu B = 30 Joules
Energia cinetica finale (EK 2 ) = energia cinetica à u puntu C = 0 (fermate di bloccu).
U travagliu fattu da a forza micca cunservativa di BC hè u travagliu fattu da a forza di attritu cineticu.
W NC = – f k s = – 20 s
Jadi
W NC = EK 2 – EK 1
– 20 s = 0 – 30
– 20 s = – 30
20 sec = 30
s = 30/20 = 3/2 = 1,5 metri = 1,5 x 100 cm = 150 cm.
Lunghezza di a pista ABC = 50 cm + 150 cm = 200 cm.
A risposta curretta hè B.
4. 2014/2015 SMA/MA Esame Naziunale di Fisica Quistione N. 8
Fighjate l'imagine seguente! Un bloccu scorri nantu à un pianu inclinatu ruvidu cù un coefficientu di attritu di 0,4. Sè g = 10 ms -2 , tandu a velocità di u bloccu quandu tocca u fondu di u pianu inclinatu hè...
A. 2√5 ms-1
B. 2 √7 ms -1
C. 2 √14 ms -1
D. 2 √19 ms -1
E. 2 √23 ms -1
Discussione
Mentre fighjate a stampa quì sottu
Hè cunnisciutu chì:
Altezza iniziale (h o ) = 6 m
Altezza finale (ht ) = 0 m
Velocità iniziale (v o ) = 0 (inizialmente u bloccu hè fermu)
Coefficiente di attritu cineticu ( μk ) = 0,4 ( u bloccu scorre dunque u coefficiente di attritu cineticu, micca u coefficiente di attritu staticu )
Accelerazione dovuta à a gravità (g) = 10 ms -2
cos θ = fondu / oblicu = 8/10
A cumpunente di u pesu in a direzzione verticale = w y = w cos θ = mg cos θ = m (10) (8/10) = m (10)(4/5) = m (40/5) = 8 m
Forza nurmale = N = w y = 8 m
Forza di attritu cineticu = f k = μ k N = μ k w y = (0,4)(8 m) = 3,2 m
Quistione: Velocità finale (v t )
Risposta:
U teorema di l'energia-travagliu dice chì u travagliu fattu da una forza micca cunservativa annantu à un ughjettu hè uguale à u cambiamentu di l'energia meccanica di l'ughjettu. Un esempiu di una forza micca cunservativa hè l'attritu cineticu.
Wnc = ΔEM
W nc = Δ EK + Δ EP
infurmazione:
W nc = Travagliu fattu da una forza micca cunservativa, Δ EM = Cambiamentu di l'energia meccanica, Δ EK = Cambiamentu di l'energia cinetica, Δ EP = Cambiamentu di l'energia putenziale.
Cambiamentu di l'energia cinetica:
ΔEK = 1/2 m (vt2 - vo2) = 1/2 m (vt2 - 0) = 1/2 mvt2
Cambiamentu di l'energia putenziale:
Δ EP = mg (h t – h o ) = m (10)(0-6) = m (10)(-6) = – 60 m
Travagliu fattu da attritu cineticu:
Wnc = – f k s = – ( 3,2 m)(10) = – 32 m
Hè negativu perchè a forza di attritu cineticu face un travagliu negativu, induve a direzzione di a forza di attritu cineticu (versu l'altu) hè opposta à a direzzione di u spustamentu di l'ughjettu (versu u bassu).
Calcula a velocità finale (v t ):
Wnc = Δ EK + Δ EP
– 32 m = 1/2 mv t 2 – 60 m
– 32 m = m (1/2 v t 2 – 60)
– 32 = 1/2 v t 2 – 60
– 32 + 60 = 1/2 v t 2
28 = 1/2 v t 2
2 (28) = v t 2
56 = v t 2
v t = √4.14
v t = 2 √14 ms -1
A risposta curretta hè C.
5. Dumande d'esame naziunale di fisica SMA/MA 2014/2015 n. 8
Fighjate a foto à fiancu!
Un bloccu scivola longu un pianu inclinatu ruvidu, righjunghjendu u pede di u pianu inclinatu à una velocità di 10 ms -1 . Sè a forza di attritu chì agisce hè 2 N è g = 10 ms -2 , tandu u valore di h hè….
A. 10 m
B. 8 m
C. 6 m
Profondità 4 m
E. 2 m
Discussione
Hè cunnisciutu chì:
Massa di u bloccu (m) = 1 kg
Velocità iniziale (v o ) = 0 (inizialmente u bloccu hè fermu)
Velocità finale (v t ) = 10 ms -1
Altezza iniziale (h o ) = h
Altezza finale (ht ) = 0
Forza di attritu cinetica (f k ) = 2 N
Accelerazione dovuta à a gravità (g) = 10 ms -2
Dumandatu: Altezza (h)
Risposta:
Travagliu fattu da attritu cineticu:
Wnc = – f k s = – (2 )(15) = – 30
Hè negativu perchè a forza di attritu cineticu face un travagliu negativu, induve a direzzione di a forza di attritu cineticu (versu l'altu) hè opposta à a direzzione di u spustamentu di l'ughjettu (versu u bassu).
Cambiamentu di l'energia cinetica:
ΔEK = 1/2 m (vt2 - vo2) = 1/2 (1)(102 - 0) = 1/2 (102) = 1/2 (100) = 50
Cambiamentu di l'energia putenziale:
Δ EP = mg (h t – h o ) = (1)(10)(0-h) = (10)(-h) = -10 h
A formula per u teorema di u travagliu meccanicu-energia:
Wnc = Δ EK + Δ EP
– 30 = 50 – 10 ore
10 ore = 50 + 30
10 h = 80
h = 80/10
h = 8 metri
A risposta curretta hè B.