Báwo ni a ṣe lè mọ ìtọ́sọ́nà àwọn ètò ilẹ̀ ayé
Ìtọ́sọ́nà àwọn ètò ilẹ̀ ayé jẹ́ ìwífún pàtàkì fún àwòrán ilẹ̀ ayé, ìwádìí àwọn ohun àlùmọ́nì, àwọn ìkẹ́kọ̀ọ́ ilẹ̀ ayé, àti ìdínkù àjálù. Nípa lílóye ìtọ́sọ́nà àti ìfàsẹ́yìn ti àpáta tàbí ìpele ìfọ́, àwọn onímọ̀ nípa ilẹ̀ ayé lè túmọ̀ ìtàn ìyípadà, sọ àsọtẹ́lẹ̀ ìpínkiri lithology, àti ṣe àyẹ̀wò àìdúróṣinṣin òkè. Àpilẹ̀kọ yìí jíròrò bí a ṣe lè pinnu ìtọ́sọ́nà àwọn ètò ilẹ̀ ayé, láti àwọn èrò ìpìlẹ̀ sí àwọn ìgbésẹ̀ ìwọ̀n pápá.
1. Mọ ohun tí “ìtọ́sọ́nà” túmọ̀ sí nínú ìmọ̀ nípa ìṣẹ̀dá ilẹ̀ ayé.
Nínú ìmọ̀ nípa ilẹ̀ ayé, ìtọ́sọ́nà túmọ̀ sí ipò ohun kan tí ó ní í ṣe pẹ̀lú ètò ìṣọ̀kan ilẹ̀ ayé. Ìtọ́sọ́nà ni a sábà máa ń fi hàn nípa lílo àwọn pàrámítà pàtàkì méjì:
1. Ìtọ́sọ́nà (ìkọlù): ìtọ́sọ́nà ìlà petele lórí ọkọ̀ òfurufú (fún àpẹẹrẹ, ọkọ̀ òfurufú) tí a bá gé ọkọ̀ òfurufú náà pẹ̀lú ojú ilẹ̀ títẹ́jú. A máa ń fi ìkọlù hàn ní ìwọ̀n azimuthal (0°–360°), fún àpẹẹrẹ 045° tàbí 270°.
2. Ìrì: igun ìtẹ̀sí ti plane sí petele, tí a wọn ní ìdúróṣinṣin sí ìkọlù náà. Ìrì ní ìwọ̀n ìrìsí (fún àpẹẹrẹ 30°, 70°) àti ìtọ́sọ́nà ìrìsí (fún àpẹẹrẹ ìlà-oòrùn, gúúsù-oòrùn, ìwọ̀-oòrùn).
Yàtọ̀ sí àwọn plane (planar), àwọn ìṣètò náà tún lè jẹ́ linear, bíi lineations, fold axes, tàbí slickenside lines lórí fault plane. Fún linear elements, linear advance ni a ń fihàn gẹ́gẹ́ bí:
– Àṣà (ìtọ́sọ́nà ìlà ní azimuth) àti
– Pọ́ńpẹ́ (ìtẹ̀sí ìlà náà ní ìbámu pẹ̀lú petele).
2. Àwọn irú àwọn ilé tí a sábà máa ń wọn ìtọ́sọ́nà wọn
Kí a tó wọn ọ́n, ó ṣe pàtàkì láti mọ ohun tí a ń bá lò. Àwọn ètò ilẹ̀ ayé tí ó wọ́pọ̀ ni:
– Ibùsùn ní àwọn àpáta sedimentary
– Fọ́ọ́líìsì/schistosity nínú àwọn àpáta metamorphic
– Isẹpo: egungun laisi iyipada pataki
– Ọkọ̀ òfúrufú: ọkọ̀ òfúrufú tí ó fọ́ pẹ̀lú ìyípòpadà
– Ìlànà ohun alumọ́ni tàbí ìlà ìṣọ̀kan
– Apá ìdìpọ̀
A le wọn ọkọọkan gẹgẹ bi ofurufu tabi laini, itumọ naa yoo si yatọ. Sibẹsibẹ, ilana wiwọn itọsọna jọra.
3. Àwọn irinṣẹ́ tí a nílò
Wíwọ̀n ìtọ́sọ́nà àwọn ètò ilẹ̀ ayé sábà máa ń jẹ́ nípa:
– Kọ́mpásì onímọ̀ nípa ilẹ̀ ayé (Brunton, Suunto, Silva, tàbí kọ́mpásì onímọ̀ nípa ilẹ̀ ayé tó jọra) tó ní klinometer láti wọn igun ìtẹ̀sí.
– Ìwé pápá àti ìkọ̀wé omi tí kò ní omi (tàbí ohun èlò àkọsílẹ̀ oní-nọ́ńbà).
– Ṣe ipilẹ maapu/maapu agbegbe, GPS, tabi foonu alagbeka lati pinnu ipo ati ipo.
– Ìlà ilẹ̀ àti fẹ́lẹ́ kékeré (àṣàyàn) láti nu ojú ilẹ̀ tí a fẹ́ wọ̀n.
– A le lo ohun elo kompasi lori foonu rẹ bi afẹyinti, ṣugbọn o nilo lati ṣọra nitori pe kikọlu oofa maa n waye nigbagbogbo.
4. Awọn igbesẹ lati pinnu itọsọna ọkọ ofurufu (ipa ati dip)
a) Yan oju ilẹ ofurufu aṣoju kan
Rí i dájú pé àwọn ìpele tí a wọ̀n dúró fún ìrísí tí o fẹ́ kọ sílẹ̀ dáadáa. Fún àpẹẹrẹ, nínú àwọn ìpele ìpele, wá àwọn ìfọwọ́sowọ́pọ̀ ìpele tí ó mọ́ kedere, tí kò sì ní ojú ọjọ́ dáadáa. Nínú ìforíkorí tí ó ní ìrísí àyípadà, wá àwọn ìpele ìyapa tí ó dúró déédéé.
Yẹra fún àwọn pápá tí:
– Ó le koko jù/kò dọ́gba,
– A fi ilẹ̀ tàbí ewéko bò ó, nítorí náà kò ṣe kedere.
– Àwọn ipa agbègbè ló ní ipa lórí rẹ̀ (fún àpẹẹrẹ àwọn agbègbè kékeré lórí apá kan tí a yà sọ́tọ̀ tí ó ti yípo tẹ́lẹ̀).
b) Wọn idasesile naa
Ọ̀nà gbogbogbòò:
1. Gbé ẹ̀gbẹ́ kọ́mpásì náà sí orí àpáta náà.
2. Ṣàtúnṣe kọ́mpásì náà títí tí ìpele ìpele náà (tí ó bá wà) yóò fi hàn pé ó dúró ní ìpele kan (àwọn kọ́mpásì kan ní ohun kan láti rí i dájú pé kọ́mpásì náà dúró ní ìpele kan).
3. Ka iye azimuth ti o tọka si itọsọna ti ikọlu naa.
Àwọn Àkọsílẹ̀ Pàtàkì:
– Ìkọlù ni ìtọ́sọ́nà ìlà petele lórí ọkọ̀ òfurufú, nítorí náà a gbọ́dọ̀ rí i dájú pé ipò “petele” náà wà.
– A sábà máa ń fi Strike hàn gẹ́gẹ́ bí nọ́mbà azimuth kan (fún àpẹẹrẹ, 120°). Àwọn ọ̀nà ìgbàanì kan máa ń lo àwọn quadrants (fún àpẹẹrẹ, N60E), ṣùgbọ́n azimuth jẹ́ ti gbogbogbòò.
c) Wọn òkè náà (ìsàlẹ̀)
1. Nígbà tí a bá ti gba ìdúró náà, wá ìtọ́sọ́nà onígun mẹ́rin ti ìdúró náà lórí òfúrufú náà (èyí ni ìtọ́sọ́nà díbọ́n).
2. Lo clinometer nípa síso kọ́mpásì náà pọ̀ mọ́ ìtọ́sọ́nà dípù.
3. Ka igun titẹ (0°–90°).
4. Tún kíyèsí ìtọ́sọ́nà ìrọ̀sílẹ̀ (fún àpẹẹrẹ “rọ̀sílẹ̀ sí 210°” tàbí “rọ̀sílẹ̀ sí SW”).
Àpẹẹrẹ àwọn àbájáde ìkọ̀wé:
– Lu 120°, tẹ̀ ẹ́ sílẹ̀ láti 35° sí 210°
tabi ọna kika kukuru ti a maa n lo nigbagbogbo:
– 120/35 SW (da lori awọn iṣedede ile-iṣẹ).
d) Lo òfin ọwọ́ ọ̀tún nígbà tí ó bá yẹ.
Nínú àwọn ìlànà àgbáyé kan, a máa ń kọ ìkọlù sílẹ̀ kí ìtọ́sọ́nà ìkọlù náà lè wà ní apá ọ̀tún nígbà gbogbo tí o bá tẹ̀lé ìtọ́sọ́nà ìkọlù náà. Èyí ń mú kí ìṣọ̀kan dátà rọrùn nígbà ìṣàyẹ̀wò.
5. Pinnu itọsọna ti eto laini (aṣa ati fifin)
Fún ìlà tàbí ìlà ìtẹ̀síwájú:
1. Wa laini ti o han gbangba, fun apẹẹrẹ ami gige lori ọkọ ofurufu aṣiṣe tabi ipade awọn ọkọ ofurufu meji.
2. Wọn ìtẹ̀sí náà pẹ̀lú kọ́mpásì gẹ́gẹ́ bí ìtọ́sọ́nà ìlà lórí ìtọ́sọ́nà petele.
3. Wọ́n ìtẹ̀síwájú pẹ̀lú clinometer gẹ́gẹ́ bí igun ìtẹ̀síwájú ìlà láti petele.
Kókó:
– Àṣà 045°, ìfàsẹ́yìn 20°.
Tí ìlà náà bá wà lórí ọkọ̀ òfurufú (fún àpẹẹrẹ, slickenside lórí àbùkù), o sábà máa ń kọ àwọn méjèèjì sílẹ̀: ìtọ́sọ́nà àbùkù náà àti ìtọ́sọ́nà ìlà náà.
6. Àwọn àtúnṣe àti orísun àṣìṣe tí a sábà máa ń ṣe
Àwọn ìwọ̀n ìtọ́sọ́nà máa ń fa àṣìṣe púpọ̀ tí ipò pápá kò bá dára tó. Àwọn nǹkan wọ̀nyí ni a gbọ́dọ̀ kíyèsára fún:
1. Ìdènà oofa: Wíwà nítòsí ọkọ̀, àwọn ọgbà irin, àwọn ìlà iná mànàmáná, àwọn òkúta tí ó ní mànàmáná, tàbí àwọn irinṣẹ́ irin lè mú kí kọ́mpásì náà yà. Jẹ́ kí kọ́mpásì náà jìnnà sí àwọn ohun èlò irin kí o sì tún ṣàyẹ̀wò lẹ́ẹ̀mejì.
2. Oju ilẹ ti ko dọgba: oju ilẹ ti o ni igbi omi n fa ki ikọlu/rirọ silẹ yatọ. Ṣe awọn wiwọn pupọ ki o lo iye apapọ tabi yan apakan ti o ni apẹrẹ julọ.
3. Àwọn àpáta tó ń léfòó: àwọn àpáta tó ti yí padà lè yípo kí ìrísí wọn má baà wà ní ipò mọ́. Fi àwọn ègé tó wà ní ìsàlẹ̀ tí wọ́n sì tún so mọ́ àpáta náà sí ipò àkọ́kọ́.
4. Àṣìṣe kíkà ìwọ̀n: rí i dájú pé o ka ìwọ̀n azimuth àti clinometer dáadáa, pàápàá jùlọ lórí àwọn kọ́mpásì tí wọ́n ní ètò ìwọ̀n méjì.
5. Ìfàsẹ́yìn mágnẹ́ẹ̀tì: ìyàtọ̀ láàrín mágnẹ́ẹ̀tì àríwá àti gẹ̀ẹ́sì àríwá. Fún àwòrán kíkún, tẹ àtúnṣe ìfàsẹ́yìn gẹ́gẹ́ bí ibi àti ọdún tí a wọ̀n.
7. Gbigba data silẹ ninu iwe aaye
Dátà ìtọ́sọ́nà láìsí àyíká ọ̀rọ̀ sábà máa ń wúlò. Ó kéré tán, kíyèsí:
– Ipo (awọn ipoidojuko, igbega)
– Iru eto (ibusun, irun ori, abawọn, orita)
– Iye Strike-dip tàbí Trend-Plunge
– Dídára dátà (rere/ododo/ko dara) àti àwọn ìdí
- Àwòrán àwọn ibi tí ó gbòòrò sí àti àwọn ìbáṣepọ̀ láàárín àwọn ilé
– Fọ́tò pẹ̀lú ìwọ̀n (fún àpẹẹrẹ òòlù ilẹ̀ ayé) àti ìtọ́sọ́nà yíya fọ́tò
Àwọn àpẹẹrẹ àkọsílẹ̀:
“Sta 12, àwọn ìṣètò… Ìbùsùn ní òkúta iyanrìn; lu 075°, tẹ̀ 25° sí SE; ojú ọ̀run tí ó mọ́, ìtújáde tuntun; ìpele kejì àwọn ìsopọ̀ 140/80 wà.”
8. Ìtumọ̀ àkọ́kọ́ nípa ìtọ́sọ́nà: kí ni a lè parí rẹ̀?
Ni kete ti a ba gba itọsọna awọn aaye pupọ, o le bẹrẹ lati wo awọn ilana:
– Àwọn ìpele tí ó bá ìtọ́sọ́nà mu àti ìrọ̀lẹ̀ lè fi àwọn ìpele tí kò ní ìrọ̀lẹ̀ púpọ̀ hàn.
- Awọn iyipada eto ni idasesile ati dip le fihan kika.
– Àkójọ àwọn ìtọ́sọ́nà ìfọ́ tí ó ń ṣe àwọn ìpele méjì tàbí mẹ́ta tí ó lágbára lè ní í ṣe pẹ̀lú àwọn ìdààmú agbègbè.
– Ìlà lórí àbùkù náà ń ran lọ́wọ́ láti túmọ̀ ìtọ́sọ́nà ìṣípo (fún àpẹẹrẹ ìfàsẹ́yìn oblique) nígbà tí a bá so pọ̀ mọ́ àwọn àmì kinematic mìíràn.
Fún àtúnyẹ̀wò síwájú síi, a sábà máa ń gbé àwọn dátà náà sórí stereonet (Schmidt tàbí Wulff net) láti wo àwọn ìṣọ̀pọ̀ ìtọ́sọ́nà àti ìbáṣepọ̀ onígun mẹ́rin wọn.
9. Àwọn àmọ̀ràn tó wúlò fún àwọn ìwọ̀n tó péye jù
– Ṣe iwọn ju ẹyọ kan lọ lori ibi kanna lati rii daju pe o wa ni ibamu.
– Ṣàyẹ̀wò láàárín àwọn ọmọ ẹgbẹ́.
– Má ṣe yára: rí i dájú pé kọ́mpásì náà so mọ́ ọn dáadáa, ó sì dúró ṣinṣin.
– Yan ibi tí ó tutù jùlọ àti èyí tí ó rọrùn jùlọ.
– Tọju data ni ọna kika deede lati ibẹrẹ.
Penutup
Pípín ìtọ́sọ́nà àwọn ètò ilẹ̀ ayé jẹ́ ìdánrawò ní pàtàkì nínú síso àwọn àkíyèsí pápá pọ̀ mọ́ àwọn èrò onígun mẹ́ta. Àwọn kókó pàtàkì sí àṣeyọrí wà nínú àwọn kókó pàtàkì mẹ́ta: mímọ ìṣètò tó tọ́, wíwọ̀n rẹ̀ nípa lílo ọ̀nà tó tọ́ (strike-dip tàbí trend-plunge), àti gbígba dátà sílẹ̀ pátápátá àti ní ìbámu. Pẹ̀lú ìṣe déédéé àti ìtẹ̀lé ìlànà, dátà ìtọ́sọ́nà tí o gbà yóò pèsè ìpìlẹ̀ tó lágbára fún ìtumọ̀ ilẹ̀ ayé, fún àwọn ète ẹ̀kọ́ àti ti ìlò.
Tí o bá fẹ́, mo lè ràn ọ́ lọ́wọ́ láti ṣẹ̀dá àpẹẹrẹ ìwé ìforúkọsílẹ̀ pápá, ìrísí ìkọlù-díp tí a ṣe déédéé, tàbí ìtọ́sọ́nà kíákíá lórí lílo stereonet láti ṣe àgbékalẹ̀ dátà ìtọ́sọ́nà.
