Ìtàn Ìdàgbàsókè Kemistri Organic
Kemistri Organic duro bi ọkan ninu awọn ẹka imọ-jinlẹ ti o lagbara julọ ati ti o nira julọ, ti o so ọpọlọpọ awọn apakan ti igbesi aye wa lojoojumọ pọ, lati ounjẹ ti a jẹ si awọn oogun ti o jẹ ki a ni ilera. Idagbasoke kemistri Organic jẹ itan gigun ti o sopọ mọ ifẹ inu, aimọkan, ati ilepa imọ-jinlẹ ti ko ni wahala. Nkan yii tọpasẹ awọn ipa-akọọlẹ itan ti o ṣe apẹrẹ aaye pataki ti kemistri yii, ti o yori si oye ti o ni oye ti a ni loni.
Àwọn Ìmọ̀ àti Àwọn Àwárí Ìbẹ̀rẹ̀
Ìtàn kẹ́mísírì oníwàláàyè bẹ̀rẹ̀ ní ìgbà àtijọ́ níbi tí àwọn ọ̀làjú ìgbàanì bíi ti àwọn ará Íjíbítì àti àwọn ará Bábílónì ti lo àwọn èròjà oníwàláàyè tí a rí láti orísun àdánidá. Wọ́n lo àwọn èròjà ewéko àti ọ̀rá ẹranko nínú àwọn àwọ̀, oògùn, àti ohun ìṣaralóge, bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọn kò lóye àwọn ìlànà ìpìlẹ̀.
Fún ọ̀pọ̀ ọ̀rúndún, ó jẹ́ ìgbàgbọ́ tí ó gbòòrò pé àwọn èròjà onígbàlódé yàtọ̀ sí àwọn èròjà aláìlágbára, tí “agbára pàtàkì” ń ṣàkóso. Ìmọ̀ yìí nípa agbára ìbílẹ̀ dámọ̀ràn pé àwọn èròjà onígbàlódé nìkan ni àwọn èròjà onígbàlódé lè ṣe. Ẹ̀kọ́ yìí bẹ̀rẹ̀ sí í bàjẹ́ ní ìparí ọ̀rúndún 18 pẹ̀lú iṣẹ́ aṣáájú láti ọwọ́ onímọ̀ sáyẹ́ǹsì ará Sweden Carl Wilhelm Scheele, ẹni tí ó ya ọ̀pọ̀lọpọ̀ èròjà onígbàlódé bíi tartaric àti citric acid sọ́tọ̀, èyí tí ó fi hàn pé ó ṣeé ṣe láti yọ àwọn èròjà onígbàlódé kúrò nínú àwọn èròjà onígbàlódé.
Ìparẹ́ Vitalism
Àkókò pàtàkì kan nínú ìdàgbàsókè kẹ́mísírì oníṣọ̀kan ni ìṣẹ̀dá urea ti Friedrich Wöhler ní ọdún 1828. Wöhler, tí ó ń ṣiṣẹ́ ní Germany, ṣe àṣeyọrí láti ṣẹ̀dá urea (ẹ̀yà oníṣọ̀kan oníṣọ̀kan) láti inú ammonium cyanate (ẹ̀yà oníṣọ̀kan oníṣọ̀kan). Ìdánwò yìí fi hàn pé ìmọ̀ nípa vitalism kò ṣeé ṣe láti inú àwọn ohun tí kò ní ìṣẹ̀kan nínú yàrá ìwádìí. Iṣẹ́ Wöhler ṣí ọ̀nà sílẹ̀ fún ìtẹ́wọ́gbà èrò náà pé a lè lóye kẹ́mísírì oníṣọ̀kan gẹ́gẹ́ bí kẹ́mísírì aláìsí ìṣẹ̀kan.
Ìṣètò àti Ìlànà Ìṣètò
Ní àárín ọ̀rúndún kọkàndínlógún, àwọn ìlọsíwájú pàtàkì ni a ṣe ní ṣíṣàlàyé àwọn ìṣètò àwọn èròjà onígbàlódé. August Kekulé, Archibald Scott Couper, àti Aleksandr Butlerov fúnra wọn ṣe àfikún sí ìṣètò ìṣètò, wọ́n dábàá pé àwọn átọ̀mù erogba lè so mọ́ ara wọn tí wọ́n ń ṣe àwọn ẹ̀wọ̀n àti òrùka, èyí tí yóò yọrí sí àwọn ìṣètò dídíjú. Àlá Kekulé nípa ìṣètò òrùka benzene ní ọdún 1865 ṣe pàtàkì gan-an, ó sì jẹ́ ìpìlẹ̀ fún kẹ́mísítì olóòórùn dídùn.
Àkókò yìí tún rí ìdàgbàsókè èrò àwọn ẹgbẹ́ iṣẹ́-ṣíṣe, àkójọpọ̀ àwọn átọ̀mù láàrín àwọn molecule tí ó ní àwọn ànímọ́ kẹ́míkà pàtó. Ìṣẹ̀dá acetic acid láti inú carbon disulfide tún tẹnu mọ́ àsọtẹ́lẹ̀ nípa kẹ́míkà oníṣẹ̀dá, èyí tí ó fi àmì ìbí ìṣẹ̀dá oníṣẹ̀dá oníṣẹ̀dá hàn.
Iyika Ile-iṣẹ ati Ile-iṣẹ Awọ
Ìyípadà Ilé-iṣẹ́ ló mú kí ìlò kẹ́míkà onímọ̀-ẹ̀rọ afẹ́fẹ́ wá sí ìṣòwò. Ìṣẹ̀dá mauveine tí William Henry Perkin ṣe láìròtẹ́lẹ̀ ní ọdún 1856 láti inú àwọn ohun tí a fi ń ṣe èédú tar ló fi hàn pé ilé-iṣẹ́ àwọ̀ onímọ̀-ẹ̀rọ afẹ́ ...
Ṣíṣe àkójọpọ̀ ọjà àdánidá àti ìbí Biochemistry
Ní ìparí ọ̀rúndún kọkàndínlógún àti ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún ogún, a ṣe àfihàn ìṣẹ̀dá àti àlàyé ìṣètò àwọn ọjà àdánidá, àwọn èròjà àdánidá tí ó wà ní ìrísí àdánidá pẹ̀lú àwọn ètò ìṣiṣẹ́ dídíjú àti ìṣiṣẹ́ ẹ̀dá alààyè pàtàkì. Àwọn onímọ̀-ẹ̀rọ-kẹ́míkà bíi Adolf von Baeyer, ẹni tí ó ṣe indigo, àti Emil Fischer, ẹni tí ó ṣàlàyé ìṣètò àwọn súgà àti purine, ṣe àfikún àkọ́kọ́.
Iṣẹ́ Fischer lórí ìbáṣepọ̀ enzyme-substrate ló fi ìpìlẹ̀ biochemistry lélẹ̀, pápá kan tó ń so kẹ́mísírì organic àti biology pọ̀. Ní ìtẹ̀léra, iṣẹ́ Richard Willstätter lórí àwọn èròjà ewéko àti ìkẹ́kọ̀ọ́ Heinrich Wieland lórí bile acids tún so kẹ́mísírì organic àti physiology pọ̀ sí i.
Ìdàgbàsókè ti Kemistri Polymer
Ọ̀rúndún ogún yìí rí àwọn àwárí ńláńlá nínú kẹ́mísírì pólímà, tí ó fìdí múlẹ̀ nínú kẹ́mísírì onímọ̀ nípa ẹ̀dá. Àbá Hermann Staudinger ní ọdún 1920 sọ pé àwọn pólímà jẹ́ ẹ̀wọ̀n gígùn ti àwọn ẹ̀ka tí ń tún ara wọn ṣe, tí ó lòdì sí ẹ̀kọ́ àkópọ̀ colloidal tí a gbà nígbà náà. Ìdàgbàsókè àwọn pólímà onímọ̀ nípa ohun èlò bíi nylon, polyethylene, àti polyester yí ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì àti ìgbésí ayé ojoojúmọ́ padà.
Kemistri Isegun ati Awọn Ile-iwosan
Ipa ti kemistri Organic ninu wiwa oogun ati idagbasoke iyara ni ọrundun 20. Awọn aṣeyọri pataki pẹlu iṣelọpọ aspirin, alaye eto penicillin, ati idagbasoke ọpọlọpọ awọn oogun kemistri. Apapo awọn ilana iṣelọpọ Organic ati oye ti awọn ilana isedale ti yori si wiwa ọpọlọpọ awọn oogun igbala ẹmi.
Ìgbà Kemistri Organic Ode-Ojolode
Ìlọsíwájú nínú ìmọ̀ ìwádìí àti ọ̀nà ìṣirò ni a fi ń ṣe àfihàn kẹ́mísírì oníyẹ̀fun ìgbàlódé. Ìdàgbàsókè àwọn ọ̀nà bíi spectroscopy oníyẹ̀fun oníyẹ̀fun (NMR), mass spectrometry (MS), àti X-ray crystallography ní àárín ọ̀rúndún ogún yí ìyípadà padà sí ìdámọ̀ àti ìpinnu ìṣètò àwọn èròjà oníyẹ̀fun. Àwọn ìlọsíwájú tó jọra nínú kẹ́mísírì oníyẹ̀fun àti àwòṣe oníyẹ̀fun báyìí gba ààyè fún àsọtẹ́lẹ̀ ìwà àti ìṣesí oníyẹ̀fun, èyí tó ń ṣí àwọn àfojúsùn tuntun nínú ìṣètò oògùn àti ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì ohun èlò.
Kemistri alawọ ewe ati Agbero
Lónìí, àfiyèsí ti yí sí kẹ́mísítì aláwọ̀ ewé àti àwọn ìṣe tó lè pẹ́ títí. Àpẹẹrẹ tó ń yípadà yìí tẹnu mọ́ ṣíṣe àwọn ọjà kẹ́míkà àti àwọn ìlànà tó ń dín lílo àti mímú àwọn ohun tó léwu kúrò tàbí tó ń mú wọn kúrò. Àwọn onímọ̀ nípa kẹ́míkà oníyẹ̀fun wà ní iwájú nínú ṣíṣe àwọn ohun tó lè mú kí àyíká rọ̀rùn, àwọn ohun tó ń mú kí nǹkan gbóná, àti àwọn ọ̀nà ìṣiṣẹ́ tó ń mú kí agbára ṣiṣẹ́ dáadáa, wọ́n sì ń kojú àwọn ìpèníjà kárí ayé bíi ìyípadà ojú ọjọ́ àti ìdínkù ohun èlò.
ipari
Ìdàgbàsókè kẹ́mísírì oníwà-ara jẹ́ ẹ̀rí sí ọgbọ́n ènìyàn àti ìfẹ́ ọkàn tí kò dẹ́kun. Láti àwọn ìṣe ìwádìí àtijọ́ sí àwọn ọ̀nà ìgbàlódé tí ó lọ́jú, ìrìn àjò náà ti ní àwọn àwárí tuntun àti àwọn ìyípadà àpẹẹrẹ. Bí a ṣe ń tẹ̀síwájú sí ọjọ́ iwájú, dájúdájú kẹ́mísírì oníwà-ara yóò máa tẹ̀síwájú láti ṣe àtúnṣe àti mú ayé wa sunwọ̀n síi, tí yóò sì mú ìṣẹ̀dá tuntun wá sí ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹ̀ka ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì àti ilé iṣẹ́. Ọ̀nà ìtàn kẹ́mísírì oníwà-ara kìí ṣe àkọsílẹ̀ ìlọsíwájú ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì nìkan, ṣùgbọ́n ó tún jẹ́ àfihàn ipa jíjinlẹ̀ rẹ̀ lórí àwùjọ àti ayé àdánidá.
