Ìṣètò àti Iṣẹ́ ti Endoplasmic Reticulum (ER)
Ẹ̀rọ ìdènà ara (endoplasmic reticulum) (ER) jẹ́ apá pàtàkì nínú àwọn sẹ́ẹ̀lì eukaryotic, ó ń kó ipa pàtàkì nínú onírúurú ìlànà ẹ̀dá alààyè. Àpilẹ̀kọ yìí yóò ṣàlàyé bí ìṣètò àti iṣẹ́ ER ṣe ṣe pàtàkì tó, yóò sì fún wa ní òye tó kún rẹ́rẹ́ nípa bí ìṣètò yìí ṣe ṣe pàtàkì tó fún ìgbésí ayé sẹ́ẹ̀lì.
Ìṣètò ER
ER jẹ́ ìrísí ńlá kan tí ó dàbí labyrinth tí ó tàn káàkiri cytoplasm sẹ́ẹ̀lì náà. Gẹ́gẹ́ bí ìrísí àti iṣẹ́ rẹ̀, a lè pín ER sí oríṣi méjì: ER tí ó rọ̀ (RER) àti ER tí ó rọ̀ (SER).
ER ti o nira (RER)
Wọ́n pe orúkọ RER bẹ́ẹ̀ nítorí pé ojú rẹ̀ ní àwọn ribosomes tó ní àmì tó rí bí èékánná tàbí tó ní àmì tó rí bí èékánná lábẹ́ amúsọ̀rọ̀pọ̀ elekitironi. Àwọn ribosome wọ̀nyí ni ibi tí wọ́n ti ń ṣe àkójọpọ̀ amuaradagba, wọ́n sì so mọ́ àwọ̀ ara òde ti ER tó rí bí èékánná. Ìṣètò RER ní í ṣe pẹ̀lú àwọn ìlànà ìkọ̀wé àti ìtumọ̀ tó ní í ṣe pẹ̀lú ìṣẹ̀dá amuaradagba.
ER dídán (SER)
Ní ọwọ́ kejì ẹ̀wẹ̀, SER kò ní àwọn ribosome lórí ilẹ̀ rẹ̀, èyí tó mú kí ó rí bí ẹni pé ó mọ́. SER ń kó ipa nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ pàtàkì, bíi ìṣẹ̀dá lipid, ìṣiṣẹ́ carbohydrate, àti yíyọ àwọn kẹ́míkà tó léwu kúrò nínú ara.
Àwọn oríṣi ER méjì yìí wà káàkiri cytoplasm, wọ́n sì so mọ́ ara wọn, wọ́n sì ń ṣe àkójọpọ̀ membrane tó ń tẹ̀síwájú. Ìṣètò ER yìí ní a fi lumen omi tó wà nínú rẹ̀ tí a yà sọ́tọ̀ kúrò nínú cytosol nípasẹ̀ membrane ER.
Àwọn Iṣẹ́ ER
Iṣẹ́ ER lè yàtọ̀ síra ní ìbámu pẹ̀lú irú rẹ̀ (RER tàbí SER), ṣùgbọ́n ní gbogbogbòò, ER ń kó ipa nínú ìṣelọ́pọ́, ṣíṣe, àti gbígbé àwọn macromolecules pàtàkì. Àwọn iṣẹ́ pàtàkì ti irú ER kọ̀ọ̀kan nìyí:
Iṣẹ́ ER tí ó le koko
1. Ìṣẹ̀dá Púrọ́tínì: RER ni ibi àkọ́kọ́ tí a ti ń ṣe àkójọpọ̀ àwọn púrọ́tínì ìkọ̀kọ̀, àwọ̀ ara, àti lísosomal. Àwọn púrọ́tínì tí àwọn ribosomes ṣe lórí ojú RER ni a ń túmọ̀ tààrà sí lumen ER, níbi tí wọ́n ti lè ṣe àtúnṣe sí i.
2. Glycosylation: Ilana fifi awọn ẹwọn carbohydrate kun awọn ọlọjẹ, tabi glycosylation, waye ninu RER. Atunṣe yii ṣe pataki fun awọn ọlọjẹ lati ṣaṣeyọri iṣẹ ṣiṣe ati iduroṣinṣin to dara.
3. Lilo ati Gbigbe Awọn Amuaradagba: Lẹhin iṣelọpọ ati iyipada, a le di awọn ọlọjẹ sinu awọn vesicles ki a si firanṣẹ si Ohun elo Golgi fun iyipada siwaju tabi si awọn ipo miiran laarin sẹẹli naa.
Iṣẹ́ ER dídán
1. Ìṣẹ̀dá Ọ̀rá: SER ń kó ipa nínú ìṣẹ̀dá àti ìṣẹ̀dá àwọn ọ̀rá àti phospholipids, àwọn ẹ̀yà pàtàkì ti àwọn àwọ̀ ara sẹ́ẹ̀lì. Ìṣẹ̀dá sítrọ́díọ̀mù, títí kan àwọn hómónù sítrọ́díọ̀mù nínú àwọn ẹ̀yà ara kan bíi àwọn sẹ́ẹ̀lì adrenal àti gonads, tún ń wáyé nínú SER.
2. Ìṣẹ̀dá Kaboháídéréètì: Iṣẹ́ yìí ní ìyípadà glucose-6-phosphate sí glucose nínú ìlànà gluconeogenesis. SER ń kó ipa pàtàkì nínú ṣíṣàkóso ipele glucose nínú ẹ̀jẹ̀.
3. Ìyọkúrò oògùn: SER nínú ẹ̀dọ̀ ní àwọn enzymu tí ó lè yí àwọn kẹ́míkà tí ó léwu padà kí a lè yọ wọ́n kúrò nínú ara (ìyọkúrò oògùn). Èyí ní nínú ìṣiṣẹ́ ara àwọn oògùn àti àwọn majele.
4. Ìpamọ́ Kálísíọ́mù: Smooth ER tún jẹ́ olùṣàkóso ìpamọ́ àti ìtújáde àwọn ion kálísíọ́mù, èyí tí ó ṣe pàtàkì gẹ́gẹ́ bí àmì fún onírúurú ìlànà ìṣiṣẹ́ ara, títí bí ìfàsẹ́yìn iṣan àti ìtújáde neurotransmitter.
Ìbáṣepọ̀ ER pẹ̀lú àwọn ohun èlò ara mìíràn
ER kò ṣiṣẹ́ nìkan ṣùgbọ́n ó ń ṣiṣẹ́ pọ̀ pẹ̀lú onírúurú àwọn ẹ̀yà ara mìíràn nínú sẹ́ẹ̀lì náà.
Ẹ̀rọ Golgi
Lẹ́yìn tí a bá ti ṣe àgbékalẹ̀ àwọn èròjà protein nínú RER, a sábà máa ń kó wọn sínú àwọn vesicles kí a sì gbé wọn lọ sí ẹ̀rọ Golgi. Níbẹ̀, wọ́n lè ṣe àtúnṣe sí i bíi glycosylation síwájú sí i, àtúntò ìṣètò onípele mẹ́ta wọn, tàbí fífi àwọn ẹgbẹ́ fosfeti kún un.
Àwọn Lísómù
Ní àwọn ipò kan, a gbọ́dọ̀ yọ àwọn protein tí kò ṣiṣẹ́ dáadáa tàbí tí ó pọ̀ jù kúrò. ER ń ran àwọn protein wọ̀nyí lọ́wọ́ láti bàjẹ́ nínú àwọn lysosomes tàbí proteasomes.
Awọ ara Plasma
Ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn èròjà amúró àti ọ̀rá tí ER ń ṣe ni a máa ń gbé lọ sí inú àwọ̀ ara plasma láti rọ́pò àwọn èròjà àwọ̀ ara tí ó ti bàjẹ́ tàbí fún ìlànà exocytosis (yíyọ àwọn ohun èlò kúrò nínú sẹ́ẹ̀lì).
Mitochondria
ER àti mitochondria máa ń bá ara wọn sọ̀rọ̀ nípasẹ̀ àjọṣepọ̀ ìfọwọ́sowọ́pọ̀ nípa ti ara tí ó ní í ṣe pẹ̀lú ìṣàkóso ìpínkiri lipid àti ìṣàkóso homeostasis calcium, àwọn méjèèjì ló ṣe pàtàkì fún ìṣẹ̀dá agbára àti iṣẹ́ ìṣiṣẹ́ sẹ́ẹ̀lì.
Àwọn Àìlera Iṣẹ́ ER
Ìdènà nínú ìṣètò tàbí iṣẹ́ ER lè fa onírúurú àrùn. Fún àpẹẹrẹ, ER stress, ipò kan tí ó ní àwọn èròjà protein tí kò péye nínú ER, lè fa ọ̀pọ̀lọpọ̀ àrùn ìbàjẹ́ bí àtọ̀gbẹ, Alzheimer's, àti kansa.
Wahala ER ati UPR
Tí àwọn sẹ́ẹ̀lì bá ní ìṣòro ER, a máa ń mú ètò kan tí a mọ̀ sí "Ìdáhùn Púrọ́tínì Tí A Kò Fọ́" (UPR) ṣiṣẹ́. UPR fẹ́ mú iṣẹ́ déédéé padà sípò nípa dídín ìṣẹ̀dá púrọ́tínì kù àti mímú agbára ìtẹ̀sí púrọ́tínì ti ER pọ̀ sí i. Síbẹ̀síbẹ̀, tí ìṣòro ER bá ń bá a lọ tí kò sì yanjú, ó lè fa apoptosis (ikú sẹ́ẹ̀lì tí a ti ṣètò).
Àwọn Àrùn Tó Níí Ṣe Pẹ̀lú Ọ̀rá
Àìlera nínú iṣẹ́ SER lè fa ìṣòro ìṣiṣẹ́ ara lipid, èyí tí ó lè yọrí sí àrùn ẹ̀dọ̀ ọ̀rá, atherosclerosis, àti àwọn àrùn míràn tí ó lè fa ìṣiṣẹ́ ara.
Ipari
Endoplasmic reticulum jẹ́ organelle pàtàkì pẹ̀lú ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ pàtàkì nínú ìṣẹ̀dá amuaradagba àti lipid àti gbigbe, ìṣẹ̀dá carbohydrate, àti yíyọ àwọn ohun olóró kúrò nínú ara. Àwọn oríṣi ER méjì, rough ER àti smooth ER, ní àwọn ipa tó yàtọ̀ síra ṣùgbọ́n tó ń ṣe àfikún nínú mímú homeostasis àti iṣẹ́ sẹ́ẹ̀lì pọ̀ sí i. Àwọn ìdènà nínú iṣẹ́ ER lè ní àwọn àbájáde tó le koko àti láti ṣe àfikún sí ìdàgbàsókè onírúurú àrùn. Nítorí náà, òye ìṣètò àti iṣẹ́ ER, àti ipa rẹ̀ nínú àwọn sẹ́ẹ̀lì, ṣe pàtàkì fún òye nípa ẹ̀dá sẹ́ẹ̀lì àti ìṣẹ̀dá àrùn.
