Mehlala ea Lipotso tse Buisanang ka Litlamo tsa Covalent
Pendahuluan
Tlamo ea covalent ke mofuta oa tlamo ea lik'hemik'hale moo liathomo tse peli li arolelanang para kapa lielektrone tse ngata ho fihlela sebopeho se tsitsitseng sa elektrone, joalo ka likhase tse ntle. Tlamo ena hangata e etsahala lipakeng tsa liathomo tse seng tsa tšepe tse nang le li-electronegativity tse phahameng haholo 'me ha li fapane haholo. Ho thehoa ha tlamo ea covalent ho bapala karolo ea bohlokoa k'hemistri ea lintho tse phelang le e sa tloaelehang 'me e fetohile motheo oa metsoako e mengata eo re kopanang le eona letsatsi le letsatsi. Sehloohong sena, re tla tšohla mehlala e 'maloa e amanang le litlamo tsa covalent le ho fana ka litharollo ho re thusa ho li utloisisa hamolemo.
Lipotso tsa Mehlala le Puisano
Potso ea 1
Fumana mofuta le palo ea litlamo tsa covalent tse thehiloeng molek'huleng ea H2O (metsi).
Puisano:
Molek'hule ea metsi e na le athomo e le 'ngoe ea oksijene (O) le liathomo tse peli tsa haedrojene (H).
1. Tlhophiso ea Elektrone:
– Oksijene: 1s² 2s² 2p⁴ (kakaretso ea lielektrone tse 8)
– Haedrojene: 1s¹ (elektrone e le 'ngoe kaofela)
Oksijene e hloka dielektrone tse ding tse pedi ho fihlella sebopeho sa octet (dielektrone tse 8 ka hara khetla ya yona e ka ntle), ha athomo e nngwe le e nngwe ya haedrojene e hloka elektrone e le nngwe ho fihlella sebopeho sa duplet (dielektrone tse 2 ka hara khetla ya K).
2. Ho thehoa ha Litlamo tsa Covalent:
– Athomo e 'ngoe le e 'ngoe ea haedrojene e arolelana elektrone e le 'ngoe le athomo ea oksijene.
– Oksijene e arolelana dielektrone tse pedi le diathomo tse pedi tsa haedrojene, e le nngwe bakeng sa athomo ka nngwe.
Ka hona, maqhama a mabeli a covalent a thehoa molek'huleng ea H2O, e 'ngoe e pakeng tsa athomo ea oksijene le athomo ea haedrojene ka ho latellana.
Potso ea 2
Ngola sebopeho sa Lewis bakeng sa molek'hule ea methane (CH₄).
Puisano:
Methane e na le athomo e le 'ngoe ea khabone (C) le liathomo tse 'ne tsa haedrojene (H).
1. Tlhophiso ea Elektrone:
– Khabone: 1s² 2s² 2p² (kakaretso ea lielektrone tse 6)
– Haedrojene: 1s¹ (elektrone e le 'ngoe kaofela)
Khabone e na le dielektrone tse nne tsa valence (2s² 2p²), mme e hloka dielektrone tse ding tse nne ho fihlella octet.
2. Ho thehoa ha Litlamo tsa Covalent:
– Athomo e 'ngoe le e 'ngoe ea haedrojene e arolelana elektrone e le 'ngoe le athomo ea khabone.
– Khabone e arolelana dielektrone tse nne le diathomo tse nne tsa haedrojene, e le nngwe bakeng sa athomo ka nngwe.
Sebopeho sa Lewis bakeng sa methane se tjena:
``
H
|
H – C – H
|
H
``
Khabone e bohareng ka maqhama a mane a covalent a le mong le liathomo tse 'ne tsa haeterojene.
Potso ea 3
Fumana sebopeho sa Lewis le sebopeho sa limolek'hule bakeng sa carbon dioxide (CO₂).
Puisano:
Carbon dioxide e na le athomo e le 'ngoe ea carbon (C) le liathomo tse peli tsa oksijene (O).
1. Tlhophiso ea Elektrone:
– Khabone: 1s² 2s² 2p² (kakaretso ea lielektrone tse 6)
– Oksijene: 1s² 2s² 2p⁴ (kakaretso ea lielektrone tse 8)
Khabone e na le dielektrone tse nne tsa valence, ha athomo e nngwe le e nngwe ya oksijene e na le tse tsheletseng. Khabone e hloka dielektrone tse nne tse eketsehileng bakeng sa octet, ha athomo e nngwe le e nngwe ya oksijene e hloka tse pedi tse eketsehileng.
2. Ho thehoa ha Litlamo tsa Covalent:
– Khabone e arolelana lielektrone tse peli le athomo ka 'ngoe ea oksijene.
– Litlamo tse peli tse habeli tsa covalent lia thehoa pakeng tsa Carbon le Oxygen ka 'ngoe.
Sebopeho sa Lewis bakeng sa CO₂ se tjena:
``
O = C = O
``
Sebopeho sa limolek'hule se mola o otlolohileng ka sekhutlo sa tlamo sa 180°.
Potso ea 4
Bala palo yohle ya dielektrone tsa valence mme o thale sebopeho sa Lewis bakeng sa molek'hule ya ammonia (NH₃).
Puisano:
Ammonia e na le athomo e le 'ngoe ea naetrojene (N) le liathomo tse tharo tsa haeterojene (H).
1. Tlhophiso ea Elektrone:
– Naetrojene: 1s² 2s² 2p³ (kakaretso ea lielektrone tse 7)
– Haedrojene: 1s¹ (elektrone e le 'ngoe kaofela)
Naetrojene e na le dielektrone tse hlano tsa valence, e hlokang dielektrone tse ding tse tharo bakeng sa octet.
2. Palo yohle ya Dielektrone tsa Valence:
– Naetrojene: dielektrone tse 5 tsa valense.
– Haedrojene (liathomo tse 3): dielektrone tse 3 (elekthrone e le nngwe ka athomo).
Lielektrone tsohle tsa valense = 5 + 3 = lielektrone tse 8 tsa valense.
3. Ho thehoa ha Litlamo tsa Covalent:
– Naetrojene e arolelana elektrone e le 'ngoe le athomo ka 'ngoe ea haedrojene.
Sebopeho sa Lewis bakeng sa NH₃ ke:
``
H
|
H – N – H
|
``
'Me para ea lielektrone tse lokolohileng (para e le 'ngoe) e na le naetrojene.
Potso ea 5
Thala 'me u hlalose sebopeho sa Lewis bakeng sa ione ea nitrate (NO₃⁻).
Puisano:
Ion ea nitrate ke motsoako oa polyatomic o nang le naetrojene e le 'ngoe (N) le li-oxygen tse tharo (O), le tjhaja e mpe.
1. Tlhophiso ea Elektrone:
– Naetrojene: 1s² 2s² 2p³ (kakaretso ea lielektrone tse 7)
– Oksijene: 1s² 2s² 2p⁴ (kakaretso ea lielektrone tse 8)
Naetrojene e na le dielektrone tse hlano tsa valence, ha oksijene ka 'ngoe e na le dielektrone tse tšeletseng tsa valence.
2. Palo yohle ya Dielektrone tsa Valence:
– Naetrojene: dielektrone tse 5.
– Oksijene (liathomo tse 3): dielektrone tse 18 (dielektrone tse 6 ka athomo).
– E eketsehileng ka lebaka la li-ion tse mpe: elektrone e le 'ngoe.
Lielektrone tsohle tsa valense = 5 + 18 + 1 = lielektrone tse 24 tsa valense.
3. Ho Thehwa ha Ditlamo tsa Covalent le Tokiso ya Dibopeho tsa Lewis:
– Naetrojene e theha tlamo e habeli le e 'ngoe ea liathomo tsa oksijene le tlamo e le 'ngoe le liathomo tse ling tse peli tsa oksijene.
– Kabo e lekanang ea tjhaja e mpe pakeng tsa liathomo tse peli tsa oksijene tse nang le litlamo tse le 'ngoe e kenyelletsa molumo o matla.
Sebopeho sa Lewis bakeng sa NO₃⁻ ke:
``
O
/
ON=O
``
Empa lets'oao la resonance le tlameha ho eketsoa ho hlalosa ho tlosoa ha li-electron.
Qetello
Ho tlamahana ha covalent ke mohopolo oa motheo k'hemistri, moo liathomo li arolelanang lielektrone ho fihlela botsitso. Ho utloisisa mokhoa oa ho taka meaho ea Lewis, ho bala lielektrone tsa valence, le ho fumana libopeho tsa limolek'hule ke tsebo ea bohlokoa bakeng sa kutloisiso e tebileng ea lits'ebetso tsa lik'hemik'hale. Ka mehlala e kaholimo, ho tšeptjoa hore babali ba tla utloisisa hamolemo sebopeho le litšobotsi tsa libopeho tsa covalent.
