Fa'amatalaga o le tulafono a Ohm
I toetoe lava o uamea uma e fa'a'ave'a ai le eletise, e tutusa le mamafa o le eletise ma le mamafa o le tafe eletise, lea e tumau ai le fua fa'atatau o le mamafa o le eletise i le mamafa o le tafe eletise. E fa'aalia fa'amatematika e ala i le fua fa'atatau:
ρ = E / J
E = fanua eletise , ρ = tete'e , J = mamafa o le tafe
O le tumau ρ e ta'ua o le resistivity, o lona tau e tumau ma e le faalagolago i le fanua eletise e mafua ai le tafe eletise.
Afai e faʻateleina le fanua eletise, e faʻateleina foʻi le tele o le tafe eletise, ae afai e faʻaitiitia le fanua eletise, e faʻaitiitia foʻi le tele o le tafe eletise.
ina ia tumau le fua faatatau o le fanua eletise i le mafiafia o le tafe eletise. O le faamatalaga faaletulafono lea a Ohm. O lea la, o le fua faatatau o loʻo i luga e faamatala ai le tulafono a Ohm pe a tumau pea ρ ma e le faalagolago i le fanua eletise. E le aoga le tulafono a Ohm pe afai e suia le tau o le ρ pe a suia le fanua eletise.
Peita'i, e faigofie atu ona fuaina le malosiaga eletise (V) nai lo le fanua eletise (E), o lea e faigofie ai fo'i ona fuaina le tafe eletise (I) nai lo le mafiafia o le tafe eletise (J). O le mea lea, e le gata i le ta'ua i le fanua eletise, le mafiafia o le tafe eletise ma le tete'e (ρ), ae o le tulafono a Ohm e fa'aalia fo'i i le malosiaga eletise, le tafe eletise ma le tete'e eletise (R).
Muamua toe iloilo se uaea e iai lona umi (l), le lautele o le vaega (A) ma e iai le eseesega o le malosiaga eletise (V) i le va o pito e lua o le uaea. Afai e tutusa uma le fanua eletise tutusa, ona faʻaalia lea o le sootaga i le va o le fanua eletise ma le eseesega o le malosiaga eletise i le fua faʻatatau V = E s (ua talanoaina lenei fua faʻatatau i le malosiaga eletise). Afai e tutusa le mafiafia o tafega eletise tutusa,
ona faʻaalia lea o le sootaga i le va o le tafe eletise ma le mafiafia o le tafe eletise i le fua faʻatatau I = JA (ua uma ona talanoaina lenei fua faʻatatau i le autu o le tafe eletise).
Ina ia maua se fua fa'atatau e ta'u mai ai le sootaga i le va o le gafatia eletise (V), le tafe eletise (I) ma le tete'e eletise (R),
sui le E ma le J i le fua fa'atatau o le resistivity, fa'atasi ma le E i le fua fa'atatau o le gafatia eletise ma le J i le fua fa'atatau o le tafe eletise:

O se fua fa'atatau lea e fa'amatalaina ai le sootaga i le va o le malosiaga eletise (V), le tafe eletise (I) ma le tete'e eletise (R) i totonu o se aveta'avale. E fa'atatau i lenei fua fa'atatau, e mafai ona ta'ua o le tete'e eletise i totonu o se aveta'avale o se fa'atusatusaga lea o le eseesega o le malosiaga eletise i le tafe eletise i totonu o le aveta'avale.
O le tulafono a Ohm e taʻu mai ai o le fua faatatau i le va o le eseesega o le gafatia eletise i le tafe eletise e tumau. I se isi faaupuga, o lenei fua faatatau e faamatala ai le tulafono a Ohm pe a tumau le tetee eletise (R). E le aoga le tulafono a Ohm pe afai e le tumau le tetee eletise.
I le fua fa'atatau o lo'o i luga, o le tete'e eletise (R) i totonu o se aveta'avale e iai fo'i lona sootaga ma le resistivity (ρ), le umi o le aveta'avale (l) ma le vaega fa'alava (A) o le aveta'avale. O lo'o fa'aalia fa'amatematika i le fua fa'atatau:
![]()
O le fua fa'atatau o le tulafono a Ohm
O le tulafono a Ohm e faʻamatalaina e ala i ni fua faʻatatau se lua, o le ρ = E/J ma le R = V/I. E tatau ona manatua o nei fua faʻatatau e lua o fua faʻatatau ia o le tulafono a Ohm pe a tumau pea le ρ ma tumau pea le R. Afai e suia le ρ ma le R o se avetaʻavale, o nei fua faʻatatau e lua e le faʻamatalaina le tulafono a Ohm, ae o le ρ = E/J e faʻamatalaina ai le teteʻe o se ituaiga avetaʻavale ma le R = V/I e faʻamatalaina ai le teteʻe eletise o se avetaʻavale.
E mafai ona tusia le fua fa'atatau ρ = E/J e pei o le E = ρ J. Afai e tumau ρ, e tutusa le E ma le J, o lona uiga afai e fa'ateleina le E e fa'ateleina fo'i le J pe afai e fa'aitiitia le E e fa'aitiitia fo'i le J.
E fa'apena fo'i, e mafai ona tusia le fua fa'atatau R = V/I o le V = I R. Afai e tumau le R ona fa'atatau sa'o lea o le V i le I, o lona uiga afai e fa'ateleina le V, ona fa'ateleina lea o le I pe afai e fa'aitiitia le V, ona fa'aitiitia lea o le I.
O mea e usita'i i le tulafono a Ohm e ta'ua o le ohmic, ae o mea e le usita'i i le tulafono a Ohm e ta'ua o le nonohmic. Toetoe lava o uamea uma e ohmic, ae o le tele o isi mea e le ohmic.
I mea e lē o ni mea oona, e lē tumau le tete’e eletise ma e fa’alagolago i le tafe eletise ma le eseesega o le gafatia eletise. O lona uiga afai e suia le tafe eletise ona suia fo’i lea o le tete’e eletise o le meafaitino, fa’apea fo’i pe a suia le voltage eletise ona suia fo’i lea o le tete’e eletise o le meafaitino. Ona o le suiga o le tete’e eletise nai lo le mea e lē o ni mea oona, o le voltage eletise (V) e lē tutusa tonu ma le tafe eletise (I).
Kalafi V, I ma le R
I le mea ohmic, o le fua faatatau o le V i le I e tumau, lea e faʻatusalia e se laina saʻo. O se faʻataʻitaʻiga o le mea ohmic o se avetaʻavale uʻamea. Ae i le mea e le o ni ohmic, o le fua faatatau o le V i le I e le tumau, lea e faʻatusalia e se laina piʻo. O faʻataʻitaʻiga o mea e le o ni ohmic o diodes semiconductor ma transistors.
E na'o mea ohm e fa'atatau i ai le tulafono a Ohm ma e le fa'atatau i mea uma, o lea e le talafeagai ai le fai atu o tulafono e pei o le tulafono a Newton po'o isi tulafono fa'aletino. O le tulafono fa'aletino e fa'atatau moni lava i mea uma, e le gata i nisi o mea. Peita'i, o le ta'ua o le tulafono a Ohm ua avea ma masani, o lea ua ta'ua pea o le tulafono a Ohm, pe afai e manatua o le tulafono a Ohm e na'o mea ohm e fa'atatau i ai.