Malamalama i Mataupu Faavae Fa'avae o le Tausiga o Tupe
I le lalolagi pisi o pisinisi, o se tasi elemene e avea ma maa faavae mo le malamalama i le soifua maloloina tau tupe ma le faia o faaiuga atamai: o le tausiga o tusi. E ui ina foliga mai e faigata, ae o le malamalama i mataupu faavae autu o le tausiga o tusi e taua tele mo soʻo se tasi e aofia ai i le faʻatautaia poʻo le puleaina o se pisinisi, poʻo le pulega o tupe a le tagata lava ia. O lenei tusiga e suʻesuʻeina ai manatu autu o le tausiga o tusi, ma faʻamalamalamaina ai mataupu faavae e taʻitaʻia ai le faʻamaumauga ma le lipotia o tupe.
O le Matafaioi a le Tausitusi
A'o le'i su'esu'eina mataupu fa'avae, e taua tele le malamalama i le matafaioi autū o le tausi tusi. O le mea moni, o le tausi tusi o le faiga fa'atulagaina lea o le fa'amaumauina, aoteleina, ma le lipotia o fa'amatalaga tau tupe e uiga i se pisinisi. E taua tele nei fa'amatalaga mo i latou e a'afia, e aofia ai ē ona pisinisi, pule, ma tagata teu tupe, o ē fa'alagolago i fa'amatalaga tau tupe sa'o ma atoatoa e faia ai fa'ai'uga fa'ata'atitia.
Fa'avae Tausitusi Autu
O le tausiga o tusi e pulea e se seti o mataupu faavae e faʻamautinoa ai le tutusa, saʻo, ma le tonu i lipoti tau tupe. O mataupu faavae autu ia:
1. O le Mataupu Faavae o le Fa'aputuga Tupe
O le mataupu faavae o le fa'aputuga tupe e fa'apea mai e tatau ona fa'amaumauina fefa'ataua'iga pe a tutupu, ae le o taimi uma e sui ai tupe. O lona uiga o le iloaina o tupe maua pe a maua ma tupe fa'aalu pe a fa'atinoina. Mo se fa'ata'ita'iga, afai e tu'uina atu e se kamupani se tautua ia Tesema ae le maua se totogi se'ia o'o ia Ianuari, o le tupe maua e fa'amaumauina i tala o Tesema, ma maua ai se ata sili atu ona sa'o o le fa'atinoga tau tupe i lena vaitaimi.
2. O le Mataupu Faavae o le Tumau
I lalo o le mataupu faavae o le tutusa, e faʻamoemoeina pisinisi e faʻaaoga metotia ma mataupu faavae tau tupe tutusa mai le tasi vaitaimi i le isi. O lenei tutusa e mafai ai ona faʻatusatusaina faʻamatalaga tau tupe i taimi eseese. Afai e iai ni suiga i metotia tau tupe e faia, e tatau ona faʻamatalaina manino ma faʻamaonia i faʻamatalaga tau tupe ina ia ʻalofia ai le faʻasesēina o i latou e aʻafia ai.
3. Mataupu Faavae o le Faaauauina o le Kamupani
O le mataupu faavae o le faʻaauauina o pisinisi e faʻapea o le a faʻaauau pea ona faʻagaoioia se pisinisi e le faʻatapulaʻaina, pe a itiiti mai mo se taimi umi e mafai ona vaʻaia. O lenei manatu e mafai ai e le au tausi tusi ona faʻatuai le faʻailoaina o nisi tupe faʻaalu i vaitaimi o lumanaʻi. Peitaʻi, afai e iai se masalosaloga tele e uiga i le mafai e se kamupani ona faʻaauau pea ona avea ma se pisinisi faʻaauau, e tatau ona faʻaalia lenei le mautonu i faʻamatalaga tau tupe.
4. Le Mataupu Faavae o le Fetaui
E fesoʻotaʻi vavalalata ma le mataupu faavae o le accrual, o le mataupu faavae o le faʻatusatusaga e manaʻomia ai kamupani e lipotia tupe faʻaalu i le vaitaimi lava e tasi e pei o tupe maua latou te fesoasoani e maua. O lenei mataupu faavae e faʻamautinoa ai o faʻamatalaga o tupe maua e atagia saʻo ai tau e fesoʻotaʻi ma le maua o tupe maua, ma maua ai se fua saʻo o tupe maua.
5. O le Mataupu Faavae o le Tau Faasolopito
O le mataupu faavae o tau faasolopito e faʻatonuina ai le faʻamaumauina o aseta i le tau muamua na faʻatau ai, nai lo le tau o loʻo iai nei i le maketi. O lenei auala e maua ai faʻamatalaga e le faʻamaoni ma mafai ona faʻamaonia ae atonu e le o taimi uma e atagia ai le tau moni o se aseta i le aluga o taimi. E mafai ona faia ni fetuunaiga ma ni faʻamatalaga faaopoopo e maua ai se ata manino o le tau o se aseta pe a manaʻomia.
6. Le Mataupu Faavae o le Fa'ailoaina Atoa
O le manino o le taua tele lea i le tausiga o tusi. O le mataupu faavae o le faʻasalalauina atoatoa o faʻamatalaga e faʻapea o faʻamatalaga uma e ono aʻafia ai le malamalama o le tagata faitau i faʻamatalaga tau tupe a se kamupani e tatau ona faʻasalalauina. E aofia ai soʻo se faiga faʻavae taua tau tusi, faʻamasinoga o loʻo faʻatali, poʻo ni fefaʻatauaʻiga tau tupe e le masani ai. O le tuʻuina atu o faʻamatalaga atoatoa, e faʻamautinoa ai e kamupani o loʻo maua e i latou e aʻafia faʻamatalaga talafeagai uma e manaʻomia mo le faia o faʻaiuga.
7. O le Mataupu Faavae o Meafaitino
O le mataupu faavae o le taua e mafai ai e le au tausi tusi ona le amanaʻia mataupu faatauvaa i lipoti tau tupe. E taua se mea pe afai o lona tuʻua pe sese le faʻamatalaga e ono aʻafia ai faʻaiuga tau tamaoaiga a tagata faʻaoga o faʻamatalaga tau tupe. O le mea taua, o lenei mataupu faavae e fesoasoani e taulaʻi atu i faʻamatalaga e sili ona aʻafia ai, ma faʻafaigofie ai le faiga o le tausiga o tusi e aunoa ma le faʻaleagaina o le saʻo o faʻamatalaga o loʻo lipotia mai.
O Mataupu Faavae o Faʻamatalaga Tau Tupe
O le fatu o le tausitusi o faʻamatalaga tau tupe, lea e aoteleina ai le faʻatinoga tau tupe ma le tulaga o se pisinisi. O faʻamatalaga tau tupe autu e tolu o:
1. Le Pepa Paleni
O le pepa paleni e maua ai se ata pu'upu'u o le tulaga tau tupe a se kamupani i se taimi patino. E lisiina ai aseta, aitalafu, ma tupe maua a tagata e umia sea. O le fua fa'atatau autū e ta'ita'ia ai le pepa paleni o le:
\[ \text{Aseta} = \text{Aitalafu} + \text{Tupe Fa'afaigaluega a Tagata e Umia Sea} \]
E tatau ona paleni i taimi uma lenei fuafuaga, ma ia mautinoa o loʻo faʻamaumauina lelei punaoa a le kamupani.
2. O le Fa'amatalaga o Tupe Maua
O le fa'amatalaga o tupe maua, e ta'ua fo'i o le fa'amatalaga o tupe mama ma tupe gau, e fa'aalia ai le fa'atinoga tau tupe a le kamupani i se vaitaimi fa'apitoa. E lipotia mai ai tupe maua, tupe fa'aalu, ma polofiti po'o tupe gau, e maua ai se malamalamaga i le lelei o le fa'agaioiga ma le tupe mama a le kamupani.
3. O le Fa'amatalaga o le Tafega o Tupe
O le fa'amatalaga o le tafe o tupe e fa'amaumauina ai le tafe o tupe i totonu ma fafo o le pisinisi i se vaitaimi. E vaevaeina i ni vaega se tolu: gaoioiga fa'atino, gaoioiga fa'afaigaluega, ma gaoioiga fa'atupe. O lenei fa'amatalaga e fa'amamafa ai le gafatia o le kamupani e maua ai tupe e fa'afetaui ai ana noataga.
Malamalama i aitalafu ma aitalafu
O se manatu autū i le tausiga o tusi o le faiga fa'alua-tusi, lea e a'afia ai e fefa'ataua'iga tau tupe uma le itiiti ifo ma le lua tala. O lenei faiga e fa'alagolago i tala totogi ma tala fa'aaitalafu e fa'atumauina ai le paleni i le fuafuaga tau tusi.
– Tupe Totogi (Dr): E masani lava, e fa'ateleina aseta ma tupe fa'aalu pe a totogi tupe.
– Aitalafu (Cr): i se isi itu, o aitalafu, tupe maua, ma teugatupe tau tupe e faateleina faatasi ai ma aitalafu.
Mo se faʻataʻitaʻiga, a faia e se kamupani se faʻatauga i luga o aitalafu, e toesea mai ai aitalafu e maua mai ai (o se aseta), ma faʻasalalau atu ai tupe maua mai faʻatauga (equity). O lenei faiga e faʻamautinoa ai o loʻo paleni pea le fua faʻatatau o tupe ma fesoasoani e iloa ai mea sese poʻo ni faʻaletonu.
O le Taua o Tulaga Fa'atonu Tau Tupe
Ina ia faatumauina le tutusa ma le tonu, o faiga tau tupe e pulea e ni taiala faatulagaina. O faavae e sili ona lauiloa o Mataupu Faavae Tau Tupe ua Taliaina Lautele (GAAP) i le Iunaite Setete ma Tulaga Faatonuina o Lipoti Tau Tupe Faavaomalo (IFRS), ia e faaaogaina i le tele o isi atunuu. O nei tulaga faatonuina e maua ai se gagana masani mo lipoti tau tupe, e faafaigofie ai pisinisi ma tupe teufaafaigaluega i le lalolagi atoa.
Amioga Mama i le Tausitusi Tupe
E sili ona tāua amioga tau amio i le tausiga o tusi. E tatau i tausi tusi ona tausisi i mataupu faavae o le faamaoni, amiosa’o, ma le lē faaituau. O le solia o amioga tau amio e mafai ona oo atu ai i ni faamatalaga sese tau tupe, leiloa o le faatuatuaga o ē e aafia ai, faasalaga faaletulafono, ma faaleagaina ai le igoa lelei o se kamupani. O faalapotopotoga faapolofesa e pei o le American Institute of Certified Public Accountants (AICPA) e ofoina atu tulafono faatonutonu o amioga e taiala ai tausi tusi i le faia o faaiuga tau amio.
iʻuga
O le malamalama i mataupu faavae tau tupe faavae e sili atu nai lo na o se mea e manaʻomia mo tagata tomai faapitoa i le matata; o se tomai taua mo soʻo se tasi e aʻafia i pisinisi poʻo le pulega o tupe a le tagata lava ia. O le malamalama i nei mataupu faavae, e mafai ai e tagata taʻitoʻatasi ona malamalama lelei i faʻamatalaga tau tupe, faia ni faʻaiuga poto, ma faʻamautinoa le saʻo ma le manino o lipoti tau tupe. I se lalolagi e faʻamalosia e fuainumera, o se faʻavae mautu i le tau tupe e taua tele mo le faʻatautaia o faigata o mataupu tau tupe.