Manatu o le Tamaoaiga Tau Tupe

Manatu o le Tamaoaiga Tau Tupe

O le tamaoaiga tau tupe o se lala o le tamaoaiga e suʻesuʻeina pe faʻapefea ona faia e tagata taʻitoʻatasi, kamupani, ma malo ni faʻaiʻuga e faʻatatau i tupe, aseta, lamatiaga, ma le taimi. E le pei o le tamaoaiga lautele, lea e taulaʻi i le tuputupu aʻe o le tamaoaiga, tau o le soifuaga, ma le leai o ni galuega, e taulaʻi le tamaoaiga tau tupe i le auala e galulue ai maketi tau tupe, pe faʻapefea ona faʻavaeina tau o aseta, ma pe faʻapefea ona aʻafia e faʻalapotopotoga ma faiga faʻavae faʻavae faʻafaigaluega ma faʻaiʻuga tau tupe. O le malamalama i manatu tau tamaoaiga tau tupe e taua tele aua toetoe lava o gaioiga tau tamaoaiga faʻaonaponei uma—mai le sefeina ma le nonoina i inisiua ma le teu faʻafaigaluega—e faʻalagolago i faiga tau tupe.

1. Tupe ma le taua o le taimi (tau o le taimi o tupe)

O le manatu autū i le tamaoaiga tau tupe o le taua o tupe i le taimi. E lē tutusa le taua o le tasi miliona rupiah i le asō ma le tasi miliona rupiah i le tausaga a sau auā e mafai ona faʻafaigaluega tupe o le asō ma maua ai ni tupe maua. O lenei mataupu faavae e avea ma faavae mo le fuafuaina o tului, faʻaitiitiga, ma le tau o aseta.

E masani ona fuafuaina le taua o tupe i le taimi e ala i ni faiga se lua:
– Taua i le Lumanai (FV): le taua i le lumanaʻi o tupe pe a uma ona maua le tului/toe maua mai.
– Taua i le Taimi Nei (PV): o le taua i le taimi nei o tupe o le a maua i le lumanai, pe a uma ona fa'aitiitiga tupe.

I le faʻatinoga, e faʻaaogaina le PV e iloilo ai le gafatia o galuega faʻafaigaluega, fuafua tau o ponesi, ma filifili pe aoga le tafega o tupe i le lumanaʻi i le tau o loʻo i ai nei.

2. Lamatiaga ma toe faafoi (fefaatauaiga o le lamatiaga ma le toe faafoi)

E fa'amamafa fo'i e le tamaoaiga tau tupe le sootaga i le va o le lamatiaga ma le toe maua mai o tupe. I se tulaga lautele, e mana'omia e le aufaipisinisi ni tupe maua maualuga atu ina ia mafai ona latou faia ni lamatiaga tetele. Mo se fa'ata'ita'iga, o tupe teu i faletupe e masani ona maua ai ni tupe maua maualalo ona e itiiti le lamatiaga, ae o sea e mafai ona ofoina atu ni tupe maua maualuga ae e tele fo'i lamatiaga ona e mafai ona fesuisuia'i tau.

E mafai ona tula'i mai lamatiaga i tulaga tau tupe mai le tele o punaoa, e pei o:
– lamatiaga o maketi (suiga i tau o aseta),
– lamatiaga tau aitalafu (lē mafai ona totogi),
– lamatiaga o le faʻatauina atu o aseta (faigata ona faʻatau atu aseta e aunoa ma le faʻaitiitia o le tau),
– tulaga lamatia fa'atino (fa'agasologa, faiga, po'o mea sese a tagata),
– lamatiaga tului ma fesuiaiga o tupe.

O lenei malamalamaaga i tulaga lamatia ua taitai atu ai i le aliaʻe mai o fuafuaga tau pulega o tulaga lamatia, e aofia ai le faʻalauteleina o tupe, inisiua, ma le faʻaaogaina o meafaigaluega e maua mai ai.

3. Teolosi o le Fa'alauteleina ma le Fa'aputugatupe

O se tasi o manatu autū i le tamaoaiga tau tupe o le fa'alauteleina o tupe, lea e aofia ai le fa'asalalauina o tupe teufaafaigaluega i aseta eseese e fa'aitiitia ai le lamatiaga lautele. O le mataupu faavae: aua le tu'uina uma au tupe i le aseta e tasi. E aoga le fa'alauteleina o tupe ona e le o taimi uma e agai ai le suiga o tau i aseta i le itu e tasi. A pa'ū le tasi aseta, e ono mautu pe si'itia fo'i le isi, ma fa'aitiitia ai tupe gau.

O le manatu o le fa'alauteleina o aseta ua fa'alauteleina atili e ala i le Modern Portfolio Theory, lea na fa'alauiloa mai e Harry Markowitz. O lenei a'oa'oga o lo'o fautua mai ai e mafai e le au teu tupe ona fausia se portfolio sili ona lelei—o se tu'ufa'atasiga o aseta e maua ai le maualuga o le toe maua mai mo se tulaga lamatia, po'o le maualalo o le lamatiaga mo se toe maua mai. O le fesoota'iga i le va o aseta o se mea taua i lenei a'oa'oga, aua o fesoota'iga maualalo pe leaga e fa'aleleia atili ai fa'amanuiaga o le fa'alauteleina o aseta.

4. Tau o aseta ma le lelei o le maketi

O le fesili tele i le tamaoaiga tau tupe o le: aisea e amio ai tau o aseta e pei ona tatou vaʻaia i le maketi? O le tali e masani lava ona fesoʻotaʻi ma faʻamatalaga a le aufaipisinisi, faʻamoemoega, ma amioga.

O se tasi o manatu lauiloa o le Efficient Market Hypothesis (EMH), lea e taʻu mai ai o tau o aseta e atagia ai faʻamatalaga uma o loʻo maua. Afai e moni lava e aoga maketi, o le a faigata tele mo tagata teu tupe ona "faatoilaloina pea le maketi" aua o soʻo se faʻamatalaga fou o le a atagia vave lava i tau.

Peita’i, o le mea moni, e lē o taimi uma e atoatoa ai le lelei o maketi. E tutupu mea e pei o le fa’aputuga o aseta, le popole o maketi, ma le soona tali atu i ni tala fou patino. O lenei mea e tatala ai le avanoa mo su’esu’ega tau tupe fa’ale-amio, lea e fa’amamafa ai manatu fa’aitu’au fa’alemafaufau o tagata teu tupe e pei o le soona mautinoa, amioga a le lafu manu, ma le ‘ino’ino i mea e leiloa.

5. Le matafaioi a faalapotopotoga tau tupe ma le fesoasoani tau tupe

O fa'alapotopotoga tau tupe e pei o faletupe, kamupani inisiua, fa'aputugatupe penisione, ma maketi tupe e iai so latou sao taua i le avea ai ma ni tagata e fa'afeso'ota'i tupe. Latou te fa'afeso'ota'i i latou e tele a latou tupe (tagata sefe tupe/tagata teu tupe) ma i latou e mana'omia tupe (tagata nono tupe/kamupani/malo).

E tāua le matafaioi a le tagata e fesoasoani i le va o tagata ona:
– fa'aitiitia tau o fefa'ataua'iga,
– puleaina o tulaga lamatia e ala i le faʻateleina ma le faʻalauteleina,
– fesoasoani e vaevaeina tupe faavae i vaega gaosi oloa,
– tuʻuina atu auaunaga tau tupe ma totogi.

Mo se faʻataʻitaʻiga, e liua e faletupe ni tupe pupuu mai tagata teu tupe i ni nonogatupe mo se taimi umi. E aogā lenei auala mo le tuputupu aʻe o le tamaoaiga , ae e iai foʻi ni lamatiaga i le mautu pe a tupu se faʻalavelave tau faletupe. O le mea lea, o le faʻatonutonuina ma le vaʻavaʻaia o faletupe o ni elemene taua o le tamaoaiga tau tupe.

6. Faiga fa'avae tau tupe, fua faatatau o tului, ma le mautu tau tupe

E lē mafai ona vavae’eseina le tamaoaiga tau tupe mai faiga fa’avae na faia e le faletupe tutotonu, aemaise lava faiga fa’avae tau tupe. Faletupe tutotonu Fa'atonutonuina o le gafatia o tupe maua ma fua faatatau o tului e fa'atumauina ai le mautu o tau (fa'ateleina o tau) ma lagolago ai le tuputupu a'e o le tamaoaiga. O suiga i le fua faatatau o tului e mafai ona a'afia ai:
– fua faatatau o tului o aitalafu ma tupe teu,
- fesuiaiga o tupe,
– tau o noataga,
– tupe maua mai/tupe alu ese,
– gaoioiga tau tupe teufaafaigaluega ma le faʻaaogaina.

I le isi itu, o le mautu tau tupe o se mataupu taua tele auā e mafai e se faʻalavelave tau tupe ona i ai ni aafiaga tetele i le tamaoaiga moni: faʻaitiitia o le gaosiga, faʻateleina o le leai o ni galuega, ma le faʻavaivaia o le malosi faʻatau. O le mea lea, o le faʻamalosia o le faiga o faletupe, le vaʻavaʻaia o maketi tupe, ma faiga faʻavae tau tupe tetele (mo se faʻataʻitaʻiga, faʻatonutonuina o le fua faatatau o nonogatupe-i-collateral) o ni vaega taua ia o se faʻavae tau tamaoaiga tau tupe faʻaonaponei.

7. Meafaigaluega tau tupe: sea, noataga, ma mea e maua mai ai

O le tamaoaiga tau tupe e suʻesuʻeina ai meafaigaluega eseese e faʻaaogaina mo tupe teufaafaigaluega ma faʻatupeina. O vaega autu e tolu o:

1. Sea: fa'amaoniga o le umiaina o le kamupani. E iai le gafatia o tagata e umia sea e maua tufatufaga ma tupe mama, ae e latou te tauaveina le lamatiaga o le fesuisuia'i o tau.
2. Bonds: o ni meafaigaluega aitalafu e tuʻuina atu ai ni kuponi (tului) ma le toe totogiina o le mataupu faavae i le taimi e oʻo ai i le taimi atofaina. E masani ona sili atu ona mautu Bonds nai lo sea, ae o loʻo i ai pea le lamatiaga o le fua faatatau o tului ma le lamatiaga o le le totogiina.
3. Mea e maua mai ai: o konekarate e maua mai lona tau mai se aseta autu e pei o sea, fa'asino igoa, oloa, po'o tupe mai fafo. O fa'ata'ita'iga o mea e maua mai ai e aofia ai fefa'ataua'iga i le lumana'i, filifiliga, ma fesuia'iga. E mafai ona fa'aogaina nei meafaigaluega mo le puipuiga o tupe ma le fa'atauga.

O le malamalama i uiga o nei meafaigaluega, e mafai ai e tagata faʻatino tau tamaoaiga ona filifili se fuafuaga e fetaui ma a latou sini ma le tulaga lamatia.

8. Faaiuga

O le manatu o le tamaoaiga tau tupe e aofia ai ni manatu autū se tele: le taua o tupe i le taimi, le sootaga i le va o tulaga lamatia ma tupe maua, le fa'alauteleina o le portfolio, tau o aseta, le matafaioi a fa'alapotopotoga tau tupe, le faatosinaga o faiga fa'avae tau tupe, ma le fa'aaogaina o meafaigaluega tau tupe. O nei manatu e fesoasoani e fa'amatalaina pe fa'apefea ona vaevaeina tupe i le tamaoaiga, le auala e pulea ai tulaga lamatia, ma le auala e a'afia ai le soifua manuia o tagata ta'ito'atasi ma le mautu lautele o le tamaoaiga i fa'ai'uga tau tupe.

I le lotolotoi o le atinaʻeina o tekinolosi tau tupe ma le faʻateleina o le auai o le lautele i tupe teufaafaigaluega, ua faʻateleina le taua o le malamalama i tupe. Faatasi ai ma se malamalamaga lelei, e mafai e tagata taʻitoʻatasi ona faia ni faʻaiuga sili atu ona mafaufau lelei—o le sefeina ma le faʻaeteete, teu faʻafaigaluega e tusa ai ma sini, ma le puleaina o tulaga lamatia—ae o atunuʻu ma faʻalapotopotoga tau tupe e mafai ona mamanuina ni faiga faʻavae ma ni faiga e sili atu ona mautu ma aofia ai.

Taofi faamatalaga