Uiga Fa'aletino ma Fa'akemikolo o Halogens
O Halogens o se vaega o elemene o loʻo maua i le Vaega 17 (VIIA) o le laulau faʻavaitaimi. O lenei vaega e aofia ai le fluorine (F), chlorine (Cl), bromine (Br), iodine (I), ma le astatine (At). E lauiloa i latou i lo latou tali vave ma uiga eseese faaletino ma vailaʻau. O le malamalama i nei meatotino e taua tele i le malamalama i le auala e fegalegaleai ai halogens ma isi mea ma la latou matafaioi i faiga eseese o vailaʻau.
Faʻaletino Faaletino
Foliga Vaaia ma le Vaega
E eseese tulaga faaletino o halogens i le vevela o le potu:
– Flouri: Kasa samasama vaivai
– Chlorine: Kasa lanumeamata-samasama
– Bromine: Vai enaena-mumu
– Iodine: Malō lanu violē pogisa-uliuli
– Astatine: E le o iloa tele le tulaga faaletino o le astatine ona o lona seāseā ma lona malosi e tafe ai i le radiation, ae e masani ona manatu i ai o se mea mautu pogisa.
O halogen taitasi e iai lona lanu uiga ese, lea e sili atu ona malosi pe a e alu ifo i le vaega. O lenei aga masani o se taunuuga o le faateleina o le tele ma le faigata o molela.
Li'u ma Fa'apuna
E faʻaalia e halogens le faʻateleina o le liusuavai ma le pupuna o le tino aʻo agai i lalo le vaega. Mo se faʻataʻitaʻiga:
– Fuluroine: Tulaga e liusuavai ai = -220°C, Tulaga e pupuna ai = -188°C
– Chlorine: Tulaga e liusuavai ai = -101°C, Tulaga e pupuna ai = -34°C
– Bromine: Tulaga e liusuavai ai = -7.2°C, Tulaga e pupuna ai = 58.8°C
– Aiotini: Tulaga e liusuavai ai = 113.7°C, Tulaga e pupuna ai = 184.3°C
– Astatine: Tulaga fa'atatau o le liusuavai ≈ 302°C, Tulaga fa'apuna ≈ 337°C
O lenei aga e mafua mai i le faatupulaia o le malosi o malosiaga van der Waals a o faateleina le telē o le atomika ma faateleina ai le aofai o eletonika i molekiu taitasi.
Solubility
E eseese le solubility o halogens i le vai ma isi solvents:
– Fluorine ma Chlorine: E faigofie ona solu i le vai, ma fausia ai ni hydrohalic acid ona o lo latou tali vave.
– Bromine: E fai si faigofie ona solo i le vai ae sili atu ona faigofie ona solo i vailaʻau faʻaola e pei o le carbon disulfide ma le chloroform.
– Iodine: E lē faigofie ona solu i le vai, vagana ai pe a iai ni iodine po'o le 'ava malosi, ae e faigofie ona solu i vaila'au fa'aola.
– Astatine: E matua itiiti lava fa'amaumauga o lo'o maua, ae e fa'amoemoeina o le a mulimuli i aga masani e tutusa ma le iodine.
Density
E faʻateleina le mafiafia o halogens mai le fluorine i le astatine:
– Fuluroine: 1.696 g/L (kasa)
– Klorini: 3.214 g/L (kasa)
– Bromine: 3.12 g/cm³ (vai)
– Iodine: 4.933 g/cm³ (malō)
– Astatine: Fuafuaina ≈ 7 g/cm³ (malō)
O lenei fa'ateleina o le mafiafia e feso'ota'i ma le fa'ateleina o le mamafa o le atomika ma le lapo'a o atomika.
Meatotino vailaʻau
Galue
E matuā tali vave lava halogens, aemaise lava mea mama (fluorine ma chlorine). O lo latou maualuga o le electronegativity ma le iai o electrons valence e fitu e mafua ai ona latou naunau e maua le tasi electron e ausia ai se faʻatulagaga mautu o le kasa mamalu.
– Fluorine: O le elemene e sili ona tali atu ma e sili ona eletise. E fausia ai ni mea fa'atasi ma toetoe lava o elemene uma, e masani ona pāpā. E mafai fo'i e le Fluorine ona fa'a'okesa'oina kasa taua e pei o le xenon.
– Chlorine: E itiiti sona tali atu nai lo le fluorine ae e matua tali atu lava. E faigofie ona fausia ni chloride faatasi ma metala ma e mafai ona fa'achlorine ni hydrocarbons.
– Bromine: E fai si tali vave, e faʻaaogaina i le faʻapipiʻiina o vailaʻau faʻabrominated.
– Iodine: E itiiti sona tali atu i totonu o halogens e fa e mautu. E tali malie ma nisi metala ma e masani ona faʻaaogaina o se vailaʻau faʻaola vaivai.
– Astatine: Ona o lona radioactivity ma le pu'upu'u o le afa-ola, e le'i su'esu'eina atoatoa lona tali atu, ae e manatu o le mea e sili ona itiiti lona tali atu i lo o halogens.
Eletise
E maualuga le eletise o halogens, lea e faʻaitiitia pe a e alu ifo i le vaega:
– Fulurini: 3.98
– Klorini: 3.16
– Bromine: 2.96
– Iodine: 2.66
– Astatine: Fuafuaina pe tusa ma le 2.2
O le maualuga o le electronegativity o lona uiga e tosina malosi e halogens ia eletise agai ia i latou lava, ma avea ai ma mea malolosi e faʻaoksi ai le oxidation.
Malosiaga Fa'a'okesaita
O halogens o ni mea fa'aola malolosi, ae o le fluorine e sili ona malosi. E fa'aitiitia lo latou malosi fa'aola i lalo o le vaega:
– Fluorine: E mafai ona fa'a'okesaita le vai, ma fa'asa'oloto ai le okesene ma le hydrogen fluoride.
– Chlorine: E mafai ona fa'a'okesa'oina le haitorosene i le haitorosene chloride ma e fa'aaogaina i le vaila'au fa'apala.
– Bromine: E fa'a'okesa'oina le tele o meaola fa'aola ma meaola e le'o fa'aola ae e le malosi tele.
– Iodine: Oxidizer vaivai, e fa'aaogaina i iodometric titrations.
– Astatine: Atonu o le mea e sili ona vaivai e fa'a'okesaita ona o lona natura e fai si u'amea po'o le u'amea.
Fa'avaeina Fa'atasi
E tele ituaiga o mea e fausia e halogens, e aofia ai:
– Halides: Fa'aputuga fa'alua ma u'amea po'o le haitorosene. Mo se fa'ata'ita'iga, sodium chloride (NaCl), hydrogen fluoride (HF).
– Fa'aputuga Interhalogen: O fa'aputuga i le va o halogens eseese, e pei o le iodine pentafluoride (IF5).
– Organohalogens: O vaila'au fa'aola lea e suia ai le tasi pe sili atu fo'i atomu haitorosene i atomu halogen, e pei o chlorofluorocarbons (CFCs) ma vaila'au fa'agase halogenated.
– Polyhalides: O vaila'au e aofia ai le sili atu ma le tasi le atomu halogen i le molecule, e pei o le iodine trichloride (ICl3).
Asitala Hydrohalic
E fausia e halogens ni hydrogen halides pe a tali atu i le hydrogen. O nei hydrogen halides e liu suavai i le vai e fausia ai ni hydrohalic acids:
– Hydrofluoric Acid (HF): O le acid vaivai pe a fa'atusatusa i isi, fa'atasi ai ma se gafatia tulaga ese e fa'ata'ape'ape ai tioata ona o lona tali atu ma le silicon dioxide.
– Asite Haidroklorika (HCl): Asite malosi, e fa'aaogaina lautele i alamanuia ma fale su'esu'e.
– Asite Hydrobromic (HBr): Asite malosi, e fa'aaogaina i le gaosiga o mea ola.
– Hydroiodic Acid (HI): Acid malosi, e faʻaaogaina foʻi o se vailaʻau faʻaitiitia.
Gaoioiga Fa'aola ma le Oona
E taua tele halogens ae e ono afaina ai:
– Fluorine: E aogā ni mea ninii mo le soifua maloloina o nifo, ae o le tele naua o le fa'aaogaina e mafai ona o'o atu ai i le fluorosis.
– Chlorine: E taua tele mo le metabolism i aso taitasi i foliga o chloride ions, ae o le kasa chlorine e oona ma e 'aina.
– Bromine: E fa'aaogaina vaila'au e fai ma vaila'au fa'amoe ma vaila'au e taofia ai le mumū o le afi, ae o le ausa o le bromine e mafai ona fa'aita ai mata ma le fa'a'ī.
– Iodine: E taua mo le galuega a le tairoiti, e puipuia ai le goiter. O le le lava e mafai ona oʻo atu ai i faʻafitauli o le tairoiti.
– Astatine: Sao taua fa'aletino fa'atapula'aina ona o