Auala e Vavae'ese ai Fa'afefiloi: O se Taiala Loloto
I le lalolagi o siomia ai i tatou, o le tele o mea faaletino o ni mea fa'afefiloi nai lo ni mea mama. Pe o le ea tatou te manavaina, o le vai tatou te inuina, po'o mea'ai tatou te 'a'ai, e masani ona aofia ai le sili atu ma le tasi le vaega ua tu'ufa'atasia i ni fua fa'atatau eseese. O le malamalama i le auala e vavae'ese ai nei vaega e le gata ina fesoasoani i faiga fa'asaienisi ma alamanuia ae fa'apea fo'i i galuega i aso uma. O lenei tusiga e su'esu'e loloto i auala eseese o lo'o avanoa mo le vavae'eseina o mea fa'afefiloi.
Malamalama i Mea Fa'afefiloi
A'o le'i su'esu'eina auala e vavae'ese ai, e taua tele le malamalama po'o le a le uiga o mea fa'afefiloi. O se mea fa'afefiloi o se mea e faia e ala i le tu'ufa'atasia o ni mea se lua pe sili atu i se auala e leai se tali fa'akemikolo e tupu. E mafai ona vaevaeina mea fa'afefiloi i ni ituaiga se lua:
1. Paluga Tutusa: E tutusa lelei vaega o lo'o iai, ma e foliga tutusa lava le paluga i totonu. O fa'ata'ita'iga e aofia ai le vai masima, vai, ma apameme.
2. Paluga Tutusa: E le tutusa le tufatufaina o vaega, ma e mafai ona vaaia ni vaega eseese po o ni vaega. O faʻataʻitaʻiga e aofia ai le suāuu ma le vai, oneone ma pepa uʻamea, ma le salati.
Aiseā e Vavae'ese ai Paluga?
O le mafai ona vavaeʻeseina faʻafefiloi e iai ni ona aafiaga loloto:
– Fa'amamāina: Ina ia maua ai mea mama mai mea mata.
– Toe fa'aaogāina: O le toe fa'aleleia lea o meafaitino mai otaota.
– Fa'agasologa Fa'apisinisi: Ina ia vavae'eseina mea e fa'aaoga mo le gaosiga.
– Suʻesuʻega: Ia suʻesuʻeina meatotino patino o elemene poʻo mea faʻaputu.
Auala e Vavae'eseina ai Paluga
E tele auala e mafai ona fa'aaogaina e vavae'ese ai vaega o se paluga, e fa'atatau i o latou uiga fa'aletino ma fa'akemikolo. O nisi nei o auala e masani ona fa'aaogaina:
1. Faamamaina
O le fa'amamāina o se faiga fa'amekanika e fa'aaogaina e vavae'ese ai vaega malo mai se vai po'o se kesi. E aoga lenei metotia pe a le mafai ona fa'a'ele'elea se vaega i le vaila'au fa'a'ele'ele.
Auala e Galue ai:
– Liligi le paluga i totonu o se faamama (e pei o se pepa faamama po o se sieve).
– E maileia vaega malo i luga o le faamama, a'o ui atu le vai po'o le kesi.
Fa'aoga: Fa'apuna kofe, fa'amamāina o le vai, ma le ea malulu.
2. Fa'amama
E faʻaaogaina e le distillation ia tulaga pupuna eseese o mea e vavaeʻese ai se paluga tutusa.
Auala e Galue ai:
– Fa'avevela le paluga se'ia o'o ina liu ausa se tasi o vaega.
– Aoina le ausa e ala i le fa'asusu ma toe fo'i i se foliga vai.
Fa'aoga: Gaosia o 'ava malosi, fa'amamāina o le vai, ma le fa'amamāina o le suāu'u mata.
3. Faasao
O le fa'amamago e aofia ai le fa'avevela o se vaila'au e aveese ai le vaila'au fa'amama, ae tu'u ai pea mea malo ua liu suavai.
Auala e Galue ai:
– Fa'avevela le paluga se'ia o'o ina liu suavai le vaila'au fa'amama.
– O le solute (vaega mautu) e tumau pea o se toega.
Fa'aoga: Ave'esea o le masima mai le sami, fa'aputuga o le sua suamalie.
4. Centrifugation
E vaevaeina e le centrifugation ia vaega e faʻavae i luga o le mafiafia e ala i le viliina o le paluga i le saoasaoa maualuga.
Auala e Galue ai:
– Tuu le paluga i totonu o se masini e centrifuge ma vili ai.
– O vaega mafiafia e agai i fafo, a'o vaega e le mafiafia e tumau pea latalata i le ogatotonu.
Fa'aoga: Vavae'eseina o vaega o le toto, fa'amamāina o le DNA, ma le togafitia o vai otaota.
5. Chromatography
O le Chromatography o se metotia e faʻaaogaina e vavaeʻeseina ai vaega e faʻavae i lo latou vavalalata i se vaega e le minoi ma se vaega feaveaʻi.
Auala e Galue ai:
– Fa'afefiloi le paluga i se vaega feavea'i (vai po'o le kesi).
– Tu'u atu lenei vaila'au i totonu o se vaega e le minoi (e pei o se pepa po'o se koluma).
– E eseese le saoasaoa o le gaoioi o vaega eseese, ma mafua ai ona vavae ese.
Fa'aoga: Su'ega o vaila'au, alamanuia o mea'ai, ma au'ili'iliga o vaila'au fa'akemikolo.
6. Faʻamavaeaga maneta
O le Vavaeeseina Fa'amagnetika e fa'aaogaina ai uiga fa'amagnetika e vavae'ese ai mea fa'amagnetika mai mea e lē fa'amagnetika.
Auala e Galue ai:
– Fa'aali le paluga i se fanua maneta.
– E tosina mea fa'amagnetise i le maneta, ma vavae'ese ai mai mea e lē fa'amagnetise.
Fa'aoga: Pulega o otaota, eliina o minerale, ma pisinisi toe fa'aaogaina.
7. Fa'amamāina
O le fa'amamāina e aofia ai le sasa'aina ese o se vai e vavae'ese ai mai se palapala malo e le mafai ona solo.
Auala e Galue ai:
– Tu'u le paluga e fa'ama'a'a e ala i le kalave.
– Liligi ma le fa'aeteete le vai, ae tu'u ai pea le mea malo.
Fa'aoga: Fa'amamāina o le uaina, vavae'ese le suāu'u mai le vai.
8. Fa'ama'o
E faʻaaogaina e le crystallization eseesega i le solubility e vavaeʻese ai se mea mautu mai se fofo supersaturated.
Auala e Galue ai:
– Fa'amālūlū pe fa'a'asu le vaila'au fa'amamā (solvent) mai se vaila'au ua matua'i fa'atumuina (supersaturated solution).
– E fausia tioata pe a oʻo atu le solute i lona tulaga saturation.
Fa'aoga: Gaosiga o suka, fa'amamāina o vaila'au.
9. Ave'esega Solvent
E fa'aaogā e le Solvent Extraction se solvent e fa'ata'ape'ape ai se vaega se tasi o se paluga binary.
Auala e Galue ai:
– Fa'afefiloi le vaila'au fa'a'aisa ma le paluga.
– E faigofie ona fa'ata'ape'apeina e le vaila'au fa'amama le tasi vaega nai lo le isi.
– Vavae'ese vaega e fa'atatau i eseesega o le mafai ona soloiesea.
Fa'aoga: Ave'esea o suāuu taua, toe fa'aleleia o u'amea mai minerale.
Filifilia o le Auala Sa'o
O le auala e vavaeʻeseina ai se paluga e faʻalagolago i le tele o mea, e aofia ai:
– Le natura o le paluga (homogeneous pe heterogeneous).
– Uiga faaletino o vaega (tutusa o le pupuna, solubility, density, meatotino maneta).
– Mafaufauga aogā (saoasaoa, tau, maua o meafaigaluega).
Fa'ata'ita'iga Fa'atino
Kemisi o le umukuka
1. Fa'amamāina o le Kofe: E vavae'ese le kofe ua oloina mai le kofe vai e fa'aaoga ai se fa'amamā.
2. Faia o le Pata: O le paluina o le kulimi e mafua ai ona tuufaatasi ga'o, ma vavae ese ai mai le pata susu.
3. Seleselega o le Masima: E fa'amamago le vai o le sami i totonu o apa tetele, ma tu'u ai le masima e pei o se tioata.
Talosaga Alamanuia
1. Fa'amamāina o le Suau'u: E fa'amamāina le suau'u mata i ona vaega eseese, e pei o le penisini, tiso, ma le kerosene.
2. Faletalavai: E masani ona fa'amamāina vaila'au e fa'aaoga ai metotia e pei o le fa'akristaliina ma le chromatography.
3. Fa'amamāina o le Vai: E fa'aaogaina le fa'amamāina ma le centrifugation e aveese ai mea leaga mai le vai.
iʻuga
O le vaevaeina o mea fa'afefiloi o se vaega taua o le olaga i aso faisoo ma galuega fa'apisinisi. O le malamalama i uiga o vaega o se mea fa'afefiloi e taua tele mo le filifilia o le metotia talafeagai mo le vaevaeina. Pe o e faia le kofe, fa'amamaina le suāuu, pe faia ni su'esu'ega fa'asaienisi, o metotia o le vaevaeina na tatou talanoaina o le a matua taua tele. O le a'oa'oina o nei metotia, e mafai ona tatou fa'aogaina ma fa'aaogaina le lalolagi masani i se auala sili atu ona lelei ma lelei.