Te Ariā Ako me Tōna Whakamahinga i roto i te Akomanga
Pendahuluan
He tūāpapa matua te mātauranga mō te whakawhanake i te pūmanawa o te tangata takitahi me te hapori. He mea nui te tukanga ako whai hua ki te whakaputa i ngā tāngata mātau me ngā tāngata whai tikanga. I roto i te horopaki mātauranga, he mea nui te mahi a ngā ariā ako ki te mārama ki te huarahi e whiwhi ai ngā ākonga i te mātauranga me ngā pūkenga. Ka matapakihia e tēnei tuhinga ētahi ariā ako matua me pēhea te whakamahi i roto i te akomanga hei waihanga i tētahi taiao ako tino pai.
Ngā Ariā Ako
1. Te whanonga
E whakanui ana te ariā whanonga i te mea he panonitanga whanonga te ako ka taea te tirotiro me te ine. Ko ngā tino tangata o tēnei ariā ko John B. Watson rāua ko B.F. Skinner. E whakapono ana rāua ka awe te taiao i te whanonga, ā, ka taea te whakamārama i te ako mā roto i ngā urupare ki ngā whakaohooho o waho (whakaohooho-tauhohenga).
Tono mō te Akomanga:
1. Te Whiu me te Ako e Hangai ana ki te Utu: Ka taea e ngā kaiako te whakamahi i tētahi pūnaha utu me te whiu hei whakahihiri i ngā ākonga. Hei tauira, te tuku whakamoemiti, ngā taonga iti rānei ki ngā ākonga e whakatutuki ana i ngā hua pai, e whakaoti pai ana rānei i ngā mahi.
2. Te Whakamahinga o te Tikanga Whakaharatau: Te whakaharatau anō (whakaharatau) i ētahi kaupapa pēnei i te pāngarau hei whakapakari i te mahara me ngā pūkenga o ngā ākonga.
2. Te Mātauranga Matatau
E aro nui ana te ariā hinengaro ki ngā tukanga hinengaro e puta ana i roto i te tangata i te wā e ako ana. E kī ana ngā tino tangata pēnei i a Jean Piaget rāua ko Jerome Bruner ko te ako he whakauru i te māramatanga, te tukatuka i ngā mōhiohio, me te whakamahi i ngā mātauranga hou.
Tono mō te Akomanga:
1. Te Whakamahinga o ngā Mahere Ariā: Āwhina i ngā ākonga ki te whakarite i ngā mātauranga mā te whakamahi i ngā mapi ariā, i ngā tūtohi Venn rānei.
2. Tikanga Uiui: Whakatenatenahia ngā ākonga ki te pātai, ki te tūhura, me te kimi i ngā mōhiohio takitahi. Ka taea e ngā kaiako te tuku kaupapa, mahi tirotiro rānei hei wero i ngā ākonga ki te whakaaroaro arohaehae.
3. Te Hangahanga
Ko te ariā hanga-whakaaro, i awehia e ngā tāngata pēnei i a Lev Vygotsky rāua ko Jean Piaget, e whakanui ana ko te ako he tukanga hanga mātauranga mā roto i ngā wheako me ngā taunekeneke pāpori. E kitea ana ngā ākonga he ākonga hohe e hanga ana i ō rātou ake māramatanga i runga i ō rātou wheako.
Tono mō te Akomanga:
1. Ako Kaupapa-ā-Rōpū: Ka mahi tahi ngā ākonga i roto i ngā rōpū ki te whakaoti i ngā kaupapa tūturu e whakauru ana i ngā kaupapa maha. Mā tēnei ka āwhina i a rātou ki te whakamahi i ō rātou mōhiotanga ki ngā horopaki o te ao tūturu.
2. Te Mahi Ngātahi me te Kōrero: Whakatenatenahia te mahi tahi me te kōrero i waenga i ngā ākonga hei waihanga i te māramatanga ngātahi, hei whakahohe hoki i te ako mai i ngā tirohanga a tētahi ki tētahi.
4. Ariā Ako Hapori
Nā Albert Bandura i whakawhanake tētahi ariā ako pāpori e whakanui ana i te hiranga o te mātakitaki, te whaiwhai, me te whakatauira i roto i te tukanga ako. E ai ki a Bandura, ehara i te mea mā te wheako tika anake ka ako te tangata engari mā te mātakitaki hoki i ngā whanonga o ētahi atu.
Tono mō te Akomanga:
1. Te Whakatauira Pai a ngā Kaiako: Ka taea e ngā kaiako te mahi hei tauira e whakaatu ana i ngā whanonga me ngā pūkenga pai e tumanakohia ana mai i ngā ākonga.
2. Ako Ngātahi: Te whakatū rōpū ako hei ako mā ngā ākonga tetahi i tetahi mā te mātakitaki me te whakautu ki ō rātou hoa.
5. Te Ariā Ako Tangata
Ko tēnei ariā, i tīmatahia e ngā tāngata pēnei i a Carl Rogers rāua ko Abraham Maslow, e arotahi ana ki te whakawhanake i te pūmanawa tangata katoa. E whakanui ana i te hiranga o ngā matea kare ā-roto me ngā matea hinengaro i roto i te tukanga ako.
Tono mō te Akomanga:
1. Huarahi Whaiaro-tangata: E whakaute ana i ngā rerekētanga takitahi, ā, e aro ana ki ngā matea kare ā-roto me te hinengaro o ngā ākonga. Tērā pea ka uru atu ki tēnei he wā tohutohu, he wā ārahi rānei hei āwhina i ngā ākonga ki te aro atu ki ngā take whaiaro e pā ana ki tā rātou ako.
2. Taiao Ako Pai: Te waihanga i tētahi taiao akomanga ngahau, tautoko hoki, e noho haumaru ai, e manakohia ai hoki ngā ākonga.
Te Whakaurunga me te Whakatinanatanga o te Ariā ki te Ako
Kāore te whakamahinga o ngā ariā ako i roto i te akomanga e whakawhirinaki ana ki te ariā kotahi, engari he maha ngā wā ka uru mai te whakakotahitanga o ētahi. Ka whakamahia e ngā kaiako whai hua he huarahi whakauru, ngāwari hoki e hāngai ana ki ngā hiahia me ngā whāinga ako a ngā ākonga.
Ngā Mahi Pai rawa atu mō te Whakamahi i te Ariā Ako
1. Te Aromatawai i ngā Hiahia Takitahi: Te mārama ki ngā hiahia, ngā pūkenga, me ngā momo ako o ia ākonga hei whakarerekē i ngā tikanga whakaako.
2. Te Whakaakoranga Rerekē: Te whakarato i tētahi huarahi rerekē hei whakatutuki i ngā pūkenga rerekē o ngā ākonga. Ka uru atu pea ki tēnei ngā rerekētanga o te tere ako, ngā tikanga aromatawai, me ngā rauemi ako.
3. Ako Kaha: Te whakauru kaha i ngā ākonga ki te tukanga ako mā roto i ngā kōrero, ngā kaupapa, ngā mahi ā-ringa, me ngā mahi tahi.
4. Urupare me te Whakaaroaro: Hoatu urupare whai hua auau, me te akiaki i ngā ākonga ki te whakaaroaro i a rātou anō kia nui ake ai te māramatanga me te whakapono ki a rātou anō.
Ngā Wero i te Whakamahinga o te Ariā Ako
1. Ngā Here Wā: He maha ngā wā ka iti te wā o ngā kaiako ki te whakamahi i ngā momo tikanga ako nā te mea he kuiti te marautanga.
2. Te Hiahia mō te Whakangungu Kaiako: Me whai whakangungu tonu ngā kaiako kia mārama ai rātou ki ngā ariā ako me te whakamahi pai i aua ariā.
3. Te Kanorau o ngā Kāhua Ako: He wero pea te whakatutuki i ngā hiahia o ia ākonga me ōna momo kāhua ako rerekē.
4. Te Whakahaere i tētahi Akomanga Rerekē: Me whai rautaki tupato te anga atu ki tētahi akomanga me ngā ākonga he rerekē ō rātou papamuri, ō rātou pūkenga, me ō rātou matea.
Whakamutunga
He tūāpapa nui ngā ariā ako mō te whakawhanake i ngā rautaki whakaako whai hua. Mā te mārama me te whakamahi i ngā ariā ako maha, ka taea e ngā kaiako te waihanga i ngā taiao akomanga e whakatairanga ana i te ako hohonu me te whai tikanga. He mea nui te ngāwari me te urutau ki te whakamahi i ēnei ariā hei whakatutuki i ngā hiahia takitahi o ngā ākonga me te whakatutuki i ngā whāinga mātauranga e hiahiatia ana.
He mea nui kia ako tonu, kia whanake tonu ngā kaiako katoa, me te whakamahi i tētahi huarahi whakauru, me te whai whakaaro ki ngā āhuatanga kare ā-roto, pāpori, me te hinengaro i roto i te tukanga ako. Mā tēnei, ka taea e te mātauranga te whakamahi hei taputapu whai hua ake hei hanga i ngā tāngata e kore e whai pūkenga mātauranga anake engari he pakari hoki ō rātou āhua me te kaha ki te urutau ki ngā āhuatanga o te ao tūturu.
