Te Hiranga o te Konupūmā mō te Hauora o ngā Wheua
He kohuke matua te konupūmā e whai wāhi nui ana ki te tinana o te tangata. Ko tētahi o ana mahi matua ko te whakarato i te kaha me te hanganga ki ngā wheua. Neke atu i te 99% o te konupūmā i roto i te tinana o te tangata e rongoa ana i roto i ngā wheua me ngā niho, ā, he wāhanga nui tēnei mō te pupuri i te pūnaha angaanga hauora. Ka tūhuratia e tēnei tuhinga te hiranga o te konupūmā mō te hauora o ngā wheua, me pēhea te mahi a te konupūmā i roto i te tinana, ngā pūtake o te konupūmā, me pēhea te pānga o te korenga o te konupūmā ki tō tātou hauora.
Ngā Mahi me ngā Tūranga o te Konupūmā i roto i te Tinana
Haunga te mahi nui a te konupūmā ki te hanganga me te pupuri i ngā wheua kaha, he maha atu anō ngā mahi nui a te konupūmā:
1. Te Pupuri Toto: He mahi tā te konupūmā i roto i te tukanga pupuri toto, te pupuri toto rānei. E hiahiatia ana te konupūmā i roto i te ara pupuri toto hei huri i te prothrombin ki te thrombin, he whākōkī e tika ana mō te hanganga o te pupuri toto.
2. Te Mahi a te Uaua me te Io: He mea nui te konupūmā i roto i te whakahekenga uaua. Ka mahi tahi me ngā pūmua troponin me te tropomyosin hei whakahohe i te whakahekenga uaua. I roto i te pūnaha io, ka āwhina te konupūmā i te tuku i ngā nekehanga io mā te whakaoho i te tukunga o ngā neurotransmitters i ngā synapses.
3. Taurite Waikawa me te Kawenga: Ka āwhina te konupūmā ki te pupuri i te pH toto i roto i te awhe tino pai mā te mahi hei ārai.
4. Te Mahi a ngā Homoni me ngā Whākōkī: He mea nui hoki te konupūmā mō te mahi a ngā homoni me ngā whākōkī e whakahaere ana i ngā tukanga matū koiora o te tinana.
Te Mahi a te Konupūmā i roto i te Tinana
Ehara ngā wheua i te hanganga pumau; ka pāngia rātou e te tukanga whakahou tonu e kiia nei ko te hanga anō, arā, ka whakangaromia ngā pūtau tawhito, ka whakakapia ki ngā pūtau hou. Ko ngā osteoclasts ngā pūtau e wawahi ana i te wheua tawhito, ko ngā osteoblasts ia ngā pūtau e hanga ana i te wheua hou. Ko te konupūmā te rauemi matua o tēnei tukanga.
Ka mimitia te konupūmā ki roto i te whekau iti mā roto i ngā tikanga matua e rua: te kawe kaha, e whakahaeretia ana e te huaora D, me te horapa kore mahi. He mea nui te huaora D mō te whakahaere i ngā taumata konupūmā nā te mea ka whakanui ake i te whai huatanga o te mimiti konupūmā mai i te kai.
Ki te kore e ranea te kai konupūmā, ka tangohia e te tinana te konupūmā mai i ngā rahui i roto i ngā wheua hei pupuri i te pumau o ngā taumata konupūmā i roto i te toto. Ka taea e tēnei te whakaiti i te kiato o te wheua, me te whakanui ake i te mōrearea o te osteoporosis me te whati o te wheua.
Ngā Pūtake o te Konupūmā
He maha ngā momo puna konupūmā, mai i ngā kararehe, mai i ngā tipu hoki. Ko ētahi o ngā puna matua o te konupūmā ko:
1. Ngā Hua Miraka: He puna pai rawa atu te miraka, te miraka kawa, me te tiihi mō te konupūmā. He māmā ake hoki te mimiti o te konupūmā mai i ngā hua miraka i ētahi puna tipu.
2. Huawhenua Rau Kakariki: Pērā i te pīnihi, te kāreti, me te pūrokoro. Ahakoa he nui te konupūmā, kei roto i ētahi huawhenua te oxalate, ka taea te whakararu i te mimiti o te konupūmā.
3. Ngā nati me ngā purapura: He nui te konupūmā kei roto i ngā aramona, ngā purapura tīa, me ngā purapura hīhiama.
4. Ika: Kei roto i ngā ika pēnei i te sardine me te hāmana te konupūmā, ina koa mēnā ka kainga tahitia me ngā wheua.
5. Ngā Kai Whakapakari: He maha ngā hua kai me ngā inu pēnei i te wai karaka me ngā witi kua whakapakaritia ki te konupūmā.
Te Pānga o te Kore Konupūmā
Ka pā kino te korenga o te konupūmā ki te hauora o te wheua. Ko te wā tamarikitanga me te taiohitanga te wā tino nui mō te kohikohinga o te papatipu wheua, arā, ko te wā e tino hiahiatia ana te konupūmā. Ki te kore e ranea te kai konupūmā i tēnei wā, ka iti ake te papatipu wheua, ā, ka piki ake te mōrearea o te osteoporosis i muri mai.
I roto i ngā pakeke, ka pā mai pea ēnei āhuatanga i te korenga o te konupūmā:
1. Te Osteoporosis: He mate e ngoikore ai, e pakarukaru ai ngā wheua. Koinei te tino take o ngā whati i roto i ngā kaumātua.
2. Osteopenia: He hekenga o te kiato o ngā kohuke wheua kāore i te tino kino pērā i te osteoporosis engari e tohu ana i tētahi mōrearea pea.
3. Rakikete: I roto i ngā tamariki, ka taea e te korenga o te konupūmā te whakaputa i te rakikete, e tohuhia ana e te ngoikore me te ngawari o ngā wheua. Ko te take matua o te rakikete ko te korenga o te huaora D, engari he pānga anō tā te korenga o te konupūmā.
4. Ngā Raru Niho: Ka raru pea te hauora o ngā niho mēnā kāore i te rawaka te konupūmā, tae atu ki te nui ake o te mōrearea o te pirau niho me te mate niho.
Te Pupuri i te Kai Konupūmā e Rawaka ana
He mea nui kia whiwhi tātou i te nui o te konupūmā mai i ā tātou kai hei tautoko i te hauora o te wheua. Ka rerekē te Allowance Dietary Allowance (RDA) mō te konupūmā i runga i te tau me te ira tangata. Hei tauira, he nui ake te konupūmā e hiahiatia ana e ngā pakeke neke atu i te 50 tau te pakeke i ngā pakeke taitamariki. Ko te tikanga, ko te hiahiatanga o te konupūmā ia rā kei waenga i te 1000 ki te 1300 mg.
He mea āwhina anō hoki te whakarite kia nui te huaora D e kainga ana, hei āwhina i te mimiti o te konupūmā. Ko te pānga o te rā tētahi huarahi maori ki te whiwhi huaora D, me ngā kai pēnei i te ika momona me ngā kai kua whakakahangia.
Whakamutunga
Kāore e taea te whakaiti i te mahi a te konupūmā ki te hauora o te wheua. I te mea ko te kohuke tino nui i roto i te tinana o te tangata, he mea nui te konupūmā mō ngā mahi ā-tinana, inā koa te hanganga me te pupuri i ngā wheua kaha, hauora. Mā ngā kai me ngā tāpiringa whai konupūmā ka āwhina i te whakarite kia nui te kai hei whakatutuki i ngā hiahia o ia rā.
He mea nui kia mārama ki ngā pānga o te korenga o te konupūmā me pēhea te ārai i tēnei mā te kai tika me te korikori tinana. Mā tēnei, ka taea e tātou te whakaiti i te mōrearea o ngā mate wheua pērā i te osteoporosis me te pupuri i te hauora o te wheua puta noa i ō tātou oranga. He mea tino taunaki kia kōrero ki tētahi tohunga hauora mō ngā matea konupūmā motuhake, inā koa mō ngā rōpū mōrearea nui pērā i ngā wāhine kua mutu te pāheketanga, ngā kaumātua, me te hunga whai mate hauora.
