Einkenni og meðferð við ehrlichiosis hjá hundum
Ehrlichiosis hjá hundum er smitsjúkdómur sem orsakast af bakteríum af ættkvíslinni Ehrlichia (algengast Ehrlichia canis) og smitast almennt með biti brúns hundaflíts (Rhipicephalus sanguineus). Þessi sjúkdómur er oft kallaður „flísahiti“ vegna þess að hann tengist náið flísasýkingu. Ehrlichiosis getur haft áhrif á hunda á öllum aldri og af öllum kynjum, sérstaklega þá sem eru oft útsettir fyrir umhverfi þar sem mikil hætta er á flísasýkingu. Ef sýkingin er ekki meðhöndluð getur hún þróast í langvinnan sjúkdóm sem hefur áhrif á mörg líffæri og dregur verulega úr lífsgæðum hundsins.
Hvað er Ehrlichiosis og hvernig smitast hún?
Þegar sýktur flá bítur hund kemst Ehrlichia bakterían inn í blóðrásina og ræðst á hvít blóðkorn, sérstaklega einstofna blóðkorn. Þaðan geta bakteríurnar breiðst út og kallað fram útbreidda bólgusvörun. Þar sem fláar geta færst frá einu dýri til annars og lifað í heimilisumhverfinu (sprungur í gólfum, hundahúsum, grasi og rifum í veggjum), á smit sér ekki aðeins stað utan heimilisins heldur getur það komið aftur ef fláavarnirnar eru ekki sem bestar.
Ehrlichiosis virðist oft ekki alvarlegt í fyrstu. Sumir hundar sýna væg einkenni sem líkjast algengum sýkingum, sem leiðir til þess að eigendur gera ráð fyrir að hundurinn sé bara „kvefaður“ eða þreyttur. Hins vegar er snemmbúin greining mikilvæg til að koma í veg fyrir fylgikvilla.
Stig Ehrlichiosis sjúkdómsins
Almennt má skipta ehrlichiosis í þrjú stig:
1. Bráðafasi (1–3 vikum eftir smit): Einkenni byrja venjulega að koma fram en geta verið væg.
2. Undirklínískt stig: Hundurinn virðist vera að batna, en bakteríurnar eru enn í líkamanum og geta hægt og rólega skaðað blóðkerfið og líffærin.
3. Langvinnt stig: Einkenni verða alvarleg, alvarleg blóðleysi, blæðingartruflanir, minnkuð ónæmi og jafnvel dauði geta komið fyrir ef ekkert er að gert.
Ekki ganga allir hundar í gegnum sömu tímabil. Sumir versna hratt en aðrir virðast heilbrigðir í marga mánuði áður en þeir sýna alvarleg einkenni.
Einkenni Ehrlichiosis hjá hundum
Einkenni ehrlichiosis geta verið mismunandi eftir alvarleika, stigi sjúkdómsins og almennu ástandi hundsins. Algengustu einkennin eru:
1. Hiti og sljóleiki
Hundurinn virðist latur til að hreyfa sig, sefur meira, er ekki eins virkur og venjulega og hefur hækkaðan líkamshita. Hiti getur komið og farið.
2. Minnkuð matarlyst og þyngdartap
Minnkuð matarlyst fylgir oft smám saman þyngdartapi. Í langvinnum fasa getur þyngdartap verið nokkuð áberandi.
3. Stækkaðir eitlar
Kirtlar í hálsi, undir kjálka, handarkrika eða nára geta stækkað við sýkingu.
4. Einkenni blæðinga
Þetta er viðvörunarmerki því það gefur til kynna blóðflagnasjúkdóma, sem oft koma fyrir í ehrlichiosis. Til dæmis:
– Nefblóð (blóðnasir)
– Blæðandi tannhold
– Rauðir blettir á húðinni (petechiae)
– Marblettir án augljósrar ástæðu
– Svartir hægðir (melena) vegna blæðinga í meltingarvegi
5. Augnvandamál
Sumir hundar fá rauð augu, útferð, minnkaða sjón eða bólgu í innri slímhúð augans (þekjubólgu). Þessir sjúkdómar geta valdið því að hundurinn kímir oft eða verður ljósnæmur.
6. Hósti eða öndunarerfiðleikar
Það gerist ekki alltaf, en í sumum tilfellum er um að ræða hósta, hraða öndun eða óþol fyrir virkni vegna blóðleysis eða annarra fylgikvilla.
7. Liðverkir og haltur
Kerfisbundin bólga getur valdið vöðva- og liðverkjum, sem gerir hundinn tregan til að ganga upp stiga, eiga erfitt með að standa eða haltra.
8. Uppköst og niðurgangur
Meltingartruflanir geta komið fram, sérstaklega við alvarlegar sýkingar eða í langvinnum fasa.
9. Einkenni blóðleysis
Ef rauð blóðkorn eru fá getur tannhold hundsins orðið föl, hundurinn getur þreyttst auðveldlega og hjartslátturinn getur aukist. Alvarleg blóðleysi er neyðarástand.
Þar sem einkennin eru svipuð mörgum öðrum sjúkdómum (eins og hundasótt, babesiosis, leptospirosis eða ónæmisvandamálum) ætti greiningin ekki að byggjast eingöngu á einkennum.
Greining á Ehrlichiosis
Dýralæknirinn framkvæmir venjulega eftirfarandi skoðanir:
– Ítarleg líkamsskoðun þar á meðal skoðun á fláum, hitastigi, ástandi tannholds og kirtilstækkun.
– Heildarblóðtalning (CBC): sýnir oft lágan fjölda blóðflagna (blóðflagnafæð), blóðleysi eða breytingar á hvítum blóðkornum.
– Blóðefnafræði: til að meta lifrar- og nýrnastarfsemi og bólgusjúkdóma.
– Hraðpróf/sermispróf (t.d. SNAP próf): greina mótefni gegn Ehrlichia. Mikilvægt er að muna að mótefni geta verið jákvæð jafnvel eftir að sýkingin er liðin hjá, þannig að túlka skal þau með varúð.
– PCR: greinir erfðaefni baktería, sem er gagnlegra til að staðfesta virka sýkingu.
– Blóðstrok: stundum sjást bakteríuinnfellingar í hvítum blóðkornum, þó ekki alltaf.
Rétt greining er mikilvæg til að ákvarða meðferð og aðgreina frá öðrum sjúkdómum sem einnig berast með mítlum.
Meðferð við ehrlichiosis hjá hundum
Besta meðferðin er samsetning sýklalyfjameðferðar, stuðningsmeðferðar og strangrar mítlaeftirlits.
1. Helsta sýklalyfið: Doxýcýklín
Doxýcýklín er aðalmeðferðin við ehrlichiosis hjá hundum. Það er venjulega gefið í nokkrar vikur samkvæmt fyrirmælum dýralæknis. Margir hundar sýna klínískan bata innan 24–72 klukkustunda, sérstaklega í bráðafasa. Hins vegar, jafnvel þótt einkenni batni hratt, verður að ljúka allri meðferðinni til að stjórna bakteríunni að fullu og draga úr hættu á endurkomu.
Mikilvægt er að hafa í huga: Lyfið skal gefið samkvæmt skömmtum dýralæknis. Doxýcýklín getur valdið ertingu í maga hjá sumum hundum og því gæti þurft að aðlaga lyfjagjöfina (t.d. með nægilegu magni af fóðri og vatni).
2. Stuðningsmeðferð
Ef hundurinn er veikburða eða hefur upplifað fylgikvilla getur dýralæknirinn veitt:
– Vökvagjöf til að koma í veg fyrir ofþornun og styðja við blóðrásina.
– Hitalækkandi/bólgueyðandi lyf samkvæmt fyrirmælum (ekki eru öll lyf handa mönnum örugg fyrir hunda).
– Næringaruppbót og breytingar á mataræði til að stuðla að bata.
– Blóð- eða blóðflagnagjafir í tilfellum alvarlegrar blóðleysis eða alvarlegra blæðinga.
– Lyf til stuðnings líffærum við lifrar- eða nýrnasjúkdómum.
3. Meðferð við fláum (lykillinn að því að koma í veg fyrir endurkomu)
Meðferð verður erfið ef hundurinn heldur áfram að vera bitinn af fláum sem bera bakteríuna. Flávarnaaðgerð felur í sér:
– Lyf gegn mítlum til staðbundinnar notkunar eða til inntöku samkvæmt ráðleggingum dýralæknis.
– Baðaðu og greiddu feldinn reglulega til að greina fláa.
– Þrif á umhverfinu: þvo undirlag, þrífa búr, úða á svæði sem gætu hugsanlega orðið að fláahreiðrum og slá grasið.
– Athugið önnur dýr í húsinu því fláar berast auðveldlega á milli dýra.
4. Eftirlit og endurstýring
Eftir meðferð mæla dýralæknar almennt með eftirfylgni og blóðprufum til að tryggja að blóðflagnafjöldi, rauð blóðkorn og aðrir þættir séu að batna. Í sumum langvinnum tilfellum er þörf á endurteknu eftirliti þar sem bataferlið getur tekið lengri tíma.
Horfur og hætta á endurkomu
Ef sjúkdómurinn greinist og meðhöndlast á bráðafasa eru horfurnar almennt góðar. Margir hundar ná sér að fullu. Hins vegar eru horfurnar varkárari á langvinnum fasa þar sem erfitt getur verið að snúa við beinmergsskemmdum, alvarlegu blóðleysi og ónæmissjúkdómum. Hætta á bakslagi eykst einnig ef útsetning fyrir mítlum heldur áfram eða meðferð er ekki lokið.
Sumir hundar geta verið jákvæðir fyrir mótefnum í langan tíma. Þetta bendir ekki endilega til virkrar sýkingar, þannig að dýralæknir ætti að túlka niðurstöður prófsins út frá klínísku ástandi og öðrum niðurstöðum rannsókna.
Fyrirbyggjandi aðgerðir gegn Ehrlichiosis
Áhrifaríkasta forvörnin er að forðast flábit:
– Notið lyf til að koma í veg fyrir fláa reglulega allt árið um kring, sérstaklega á svæðum þar sem sjúkdómurinn er landlægur.
– Athugaðu feld hundsins eftir gönguferðir í almenningsgörðum, görðum eða grasflötum.
– Haltu umhverfinu hreinu og stjórnaðu fláum heima.
– Regluleg viðtöl við dýralækni, sérstaklega ef hundurinn þinn hefur greinst með fláatengdan sjúkdóm.
Niðurstaða
Ehrlichiosis hjá hundum er alvarlegur sjúkdómur sem berst með mítlum og getur þróast úr vægum einkennum í hættulegt langvarandi ástand. Fylgjast skal með einkennum eins og hita, sljóleika, minnkuðum matarlystum, blæðingum, blóðleysi og stækkuðum eitlum, sérstaklega ef hundurinn hefur sögu um mítlasmit. Aðalmeðferð er venjulega doxýcýklín, ásamt stuðningsmeðferð og stöðugri mítlasmitun. Því fyrr sem dýralæknir greinir og meðhöndlar ástandið, því meiri eru líkur á að hundurinn nái sér að fullu.
Ef þú vilt get ég aðlagað þessa grein að „bloggstíl“ (léttari) eða „læknisfræðilegri“ (tæknilegri), auk þess að bæta við algengum spurningum og lista yfir neyðarmerki þegar fara skal á læknastofuna strax.
