Ọdịdị ahụ maka mgbanwe na mbugharị nke ihe ndị dị ndụ
Mgbanwe na mbufe ihe dị iche iche bụ usoro dị mkpa n'ime ihe ndị dị ndụ, na-eme ka mkpụrụ ndụ nweta ihe oriri na oxygen, na iwepụ ihe mkpofu. Usoro a gụnyere usoro dị mgbagwoju anya na nke a haziri nke ọma, site na mkpụrụ ndụ ruo na anụ ahụ na akụkụ ahụ ruo na sistemụ akụkụ ahụ dum. Isiokwu a ga-enyocha nke ọma usoro ahụ dị na mgbanwe na mbugharị nke ihe.
1. Sistemụ Mgbasa Ọbara
a. Obi
Obi bụ akụkụ ahụ bụ isi n'ime sistemụ ọbara, na-arụ ọrụ dị ka ọkpọkọ iji hụ na ọbara na-agagharị n'ahụ niile. Obi nwere ọnụ ụlọ anọ dị mkpa—atria abụọ na ventricle abụọ—obi na-arụ ọrụ dị oke mkpa n'itinye ọbara bara ụba na oxygen site na ngụgụ ruo n'ahụ ndị ọzọ site na ventricle aka ekpe, na ọbara bara ụba na carbon dioxide site na ahụ ndị ọzọ ruo n'akpa ume maka mwepụ site na ventricle aka nri.
b. Akwara ọbara
Akwara ọbara nwere akwara, akwara, na capillaries. Akwara na-ebu ọbara bara ụba na oxygen site n'obi n'ime ahụ dum, ebe akwara na-eweghachi ọbara bara ụba na carbon dioxide site n'ahụ laghachi n'obi. Capillaries bụ obere arịa ọbara ebe mgbanwe ihe dị iche iche na-eme n'etiti ọbara na mkpụrụ ndụ ahụ site na mgbasa. Mgbidi capillaries dị gịrịgịrị na-enye ihe oriri, oxygen, na ihe mkpofu ohere ịkwaga ngwa ngwa.
c. Ọbara
Ọbara bụ isi ihe na-ebuga ihe dị iche iche n'ahụ. Ọ nwere mkpụrụ ndụ ọbara uhie, bụ́ ndị na-ebu oxygen; mkpụrụ ndụ ọbara ọcha, bụ́ ndị na-echebe ahụ; platelet, bụ́ ndị na-enyere aka ịkpụkọ ọbara; na plasma, nke nwere ihe ndị na-edozi ahụ, homonụ, na ihe ndị na-eme ka mmadụ nwee ike ịrụ ọrụ nke ọma. Hemoglobin dị n'ime mkpụrụ ndụ ọbara uhie na-ejikọ ya na oxygen dị n'ime ngụgụ ma na-ewepụta ya n'ime anụ ahụ ebe ọ dị mkpa.
2. Sistemụ Iku Oku
a. Ngụgụ
Akpa ume bụ akụkụ ahụ bụ isi nke mgbanwe gas. Ikuku na-abanye site na akụkụ iku ume na-erute alveoli, obere akpa ikuku dị n'ime akpa ume, ebe a na-ebufe oxygen sitere na ikuku gaa n'ọbara, ebe a na-ewepụtakwa carbon dioxide sitere n'ọbara n'ikuku ka a chụpụ ya n'ahụ.
b. Trachea na Bronchus
Trachea bụ isi akụkụ ikuku nke na-ekewa ụzọ abụọ nke bronchi na-eduga n'akpa ume ọ bụla. A na-eji mgbaaka cartilage na-echebe usoro a site na mgbanaka nke cartilage nke na-egbochi ikuku ịbanye n'ime obere akụkụ ahụ n'oge iku ume. Bronchi na-aghọ obere akụkụ ahụ, na-emesịa kwụsị na alveoli.
c. Usoro Iku Oku
Ikuku ume na-eme n'ihi ọdịiche nrụgide dị n'etiti ikuku na oghere pleural gbara akpa ume gburugburu. Diaphragm na akwara intercostal na-arụ ọrụ dị mkpa n'imepụta ọdịiche nrụgide a. Mgbe diaphragm na-apịa, oghere obi na-agbasa, na-ebelata nrụgide ma na-adọta ikuku n'ime akpa ume. Izu ike nke diaphragm na-eme ka nrụgide dị n'ime oghere obi dịkwuo elu ma na-akpali ikuku site na ngụgụ.
3. Sistemụ nri
a. Ọnụ na Esophagus
Mgbanwe ahụ na-amalite ozugbo nri batara n'ọnụ, ebe a na-ata ya ma gwakọta ya na enzymes nri n'ime mmiri ọnụ, tupu ọ gafere n'ime esophagus ruo n'afọ.
b. Afọ na obere eriri afọ
N'ime afọ, a na-agbaji nri site na kemịkalụ na n'ụzọ igwe mee ka ọ bụrụ chyme, nke a na-agafe na obere eriri afọ. Obere eriri afọ bụ ebe bụ isi ihe na-abanye n'ọbara. Villi na microvilli dị na mgbidi eriri afọ na-eme ka elu elu dịkwuo elu, na-eme ka nnabata nri dịkwuo elu.
c. Sistemụ Mgbasa Ọwara Ọbara
Mgbe e tinyere ọbara n'ime obere eriri afọ, ọbara bara ụba na nri na-asọga n'ime imeju site na akwara hepatic portal. Imeju na-arụ ọrụ dị ka ebe a na-eme ka ihe oriri dị n'ime ahụ dị mma, na-ahazi ihe ndị na-edozi ahụ tupu e bufee ha n'ime ahụ dum.
4. Sistemụ Mmịpụta
a. Akụrụ
Akụrụ na-enyocha ọbara iji mepụta mmamịrị, wepụ ihe mkpofu metabolic, ma na-echekwa nguzozi mmiri na electrolyte. Akụrụ ọ bụla nwere ihe dị ka otu nde nephron, ihe nzacha microscopic nke na-ewepụ ihe mkpofu ma na-achịkwa mkpokọta ion dị n'ọbara.
b. Ọbara, Afụ, na Ọbara
Mmamịrị nke akụrụ na-emepụta na-agafe na ureters gaa na eriri afọ maka nchekwa nwa oge, tupu a chụpụ ya n'ahụ site na urethra.
c. Sistemụ Lymphatic
Na-enyere aka ibugharị mmiri ọgwụ gabigara ókè n'ime ọbara ma na-arụ ọrụ dị mkpa n'usoro ahụ ji alụso ọrịa ọgụ site n'inyere aka ibuga mkpụrụ ndụ ndị na-alụso ọrịa ọgụ n'ime anụ ahụ ndị butere ọrịa.
5. Mgbanwe na Njem n'Ọkwa Cellular
Mkpụrụ ndụ ọ bụla dị n'ahụ nwere akpụkpọ ahụ nke na-agafe agafe, nke na-enye ohere ka ụfọdụ ihe banye ma ọ bụ pụọ site na usoro dịka mgbasa, osmosis, na njem na-arụ ọrụ. Ihe ndị na-edozi ahụ na obere molekul dị ka gas na-agafe mgbasa na-agafe agafe, ebe molekul buru ibu ma ọ bụ polar na-eji protein membrane dị ka ihe enyemaka.
a. Mgbasa na Osmosis
Oxygen na carbon dioxide na-agbasa n'ime akpụkpọ ahụ sel dịka ọkwa ha si dị. Osmosis bụ ụdị mgbasa pụrụ iche nke gụnyere mmegharị nke mmiri n'ime akpụkpọ ahụ nke nwere ike ịgafe ọkara.
b. Njem Na-arụ Ọrụ
Ọ gụnyere iji ike (ATP) ebufe molekul megide mgbada njupụta. Ọ dị mkpa maka ịmịkọrọ glucose na ion n'ọnọdụ ụfọdụ, yana idobe nguzozi elektrọlitị na pH n'ahụ.
Mmechi
Nhazi ahụ maka mgbanwe na mbugharị nke ihe bụ njikọ dị mgbagwoju anya nke na-edozi homeostasis, nke dị mkpa maka ndụ nke ihe ndị dị ndụ. Site na ọrụ nke obi na ngụgụ ruo na sistemụ nri na ọbụna akụrụ, akụkụ ahụ na sistemụ ọ bụla na-enye aka na idobe ndụ site na nguzozi nke ihe na ike. Ịghọta ọrụ na mmekọrịta dị n'etiti akụkụ ahụ ndị a na-enye nghọta miri emi banyere mkpa nke ịdabere na akụkụ ahụ n'otu n'otu n'ịnọgide na-ebi ndụ dị mma.
