RNA: Ịghọta Mkpụrụ ndụ dị mkpa nke ndụ
Ribonucleic acid, ma ọ bụ RNA, bụ otu n'ime ihe ndị dị mkpa dị na ndụ n'ụdị ndụ niile. Ọ bụ ezie na a naghị amakarị DNA (deoxyribonucleic acid), RNA na-arụkwa ọrụ dị mkpa n'usoro ndụ. N'isiokwu a, anyị ga-enyocha nhazi, ọrụ, na mkpa nke RNA n'ọtụtụ ọnọdụ ndụ.
Nhazi RNA
RNA bụ polynucleotide, nke pụtara na ọ nwere ọtụtụ nucleotide dị iche iche. Nucleotide ọ bụla dị na RNA nwere ihe atọ bụ isi: ntọala nitrogenous, shuga ribose, na otu phosphate. Isi ntọala nitrogenous anọ dị na RNA bụ adenine (A), uracil (U), cytosine (C), na guanine (G). N'adịghị ka DNA, nke na-eji thymine (T) dịka otu n'ime ntọala ya, RNA na-eji uracil.
RNA na-apụtakarị dị ka otu eriri, ọ bụ ezie na ọ nwere ike ịpịkọta n'ime ụdị dị iche iche dị mgbagwoju anya nwere ikike ọrụ pụrụ iche. Mgbanwe a nke ọdịdị RNA dị oke mkpa ma e jiri ya tụnyere DNA, nke nwere usoro helix okpukpu abụọ siri ike karị.
Ụdị RNA na Ọrụ Ha
E nwere ụdị RNA dị iche iche, nke ọ bụla nwere ọrụ pụrụ iche na mkpụrụ ndụ ahụ. Lee ụfọdụ ụdị RNA bụ isi dị na mkpụrụ ndụ:
1. mRNA (RNA ozi): mRNA na-arụ ọrụ dị ka onye ozi mkpụrụ ndụ ihe nketa site na DNA gaa na ribosomes, ebe njikọ protein na-eme. N'oge ntụgharị, a na-agbanwe akụkụ DNA nke na-agbanwe mkpụrụ ndụ ihe nketa ka ọ bụrụ mRNA. Ozugbo o tolitere, mRNA na-esi na nucleus gaa na ribosomes, ebe a na-atụgharị ozi dị na ya ka ọ bụrụ usoro amino acid, na-emepụta polypeptides ma ọ bụ protein.
2. rRNA (Ribosomal RNA): RNA a bụ akụkụ dị mkpa nke ribosomes, usoro sel ebe njikọ protein na-eme. rRNA na-emepụta ihe owuwu bụ isi nke ribosomes ma na-eme ka ọrụ ha dị mfe n'ịjikọta amino acid dabere na usoro nucleotide nke mRNA nyere.
3. tRNA (nnyefe RNA): tRNA bụ molekul na-ekpebi ihe nke na-ebuga amino acid kpọmkwem na ribosome dịka usoro codon dị na mRNA si dị. TRNA ọ bụla nwere anticodon nke na-ejikọ kpọmkwem na codon dị na mRNA, na-ahụ na etinyere amino acid n'usoro ziri ezi n'oge ntụgharị.
4. snRNA (obere RNA nuklia): Nke a bụ obere RNA nke na-arụ ọrụ na usoro nhazi mRNA (ịpịkọta) na nucleus. snRNA bụ ọrụ iwepụ introns na pre-mRNA na ịtinye exons ọnụ.
5. miRNA (microRNA) na siRNA (RNA nta na-egbochi): Ụdị RNA abụọ a na-etinye aka n'ịchịkwa ngosipụta mkpụrụ ndụ ihe nketa. miRNA nwere ike igbochi ngosipụta mkpụrụ ndụ ihe nketa n'otu ụzọ ahụ dị ka mRNA, ebe siRNA na-arụkarị ọrụ n'ịnọgide na-enwe nkwụsi ike nke mkpụrụ ndụ ihe nketa site n'ime ka ihe ndị na-agbanwe agbanwe ghara ịdị.
Iwu RNA na Usoro Mkpụrụ Ndụ
Otu n'ime ọrụ kacha atọ ụtọ nke RNA bụ ikike ya imetụta nhazi mkpụrụ ndụ ihe nketa. Iwu a nwere ike ime n'ọtụtụ ọkwa, gụnyere ntụgharị, post-transcription, na ntụgharị. RNA nwere ike ịrụ ọrụ dị ka ihe na-akpali ma ọ bụ na-egbochi ngosipụta mkpụrụ ndụ ihe nketa na nzaghachi nye ọtụtụ ihe mgbaàmà gburugburu ebe obibi na mmepe anụ ahụ.
Mgbe a na-atụle RNA dị ka ihe na-achịkwa mkpụrụ ndụ ihe nketa, miRNA na siRNA bụ ihe atụ abụọ dị mkpa karịsịa. Dịka ọmụmaatụ, miRNAs na-arụ ọrụ site n'igbochi ntụgharị nke mRNA ndị ha lekwasịrị anya ma ọ bụ kwalite mmebi ha. Ya mere, miRNAs nwere ike ịchịkwa ngosipụta mkpụrụ ndụ ihe nketa ngwa ngwa na nke ọma, na-aza mgbanwe gburugburu ebe obibi ma ọ bụ ihe mgbaàmà bayọlọji.
RNA na Biotechnology na Medicine
N'ime iri afọ ndị na-adịbeghị anya, ọrụ RNA na bayoteknọlọji na ọgwụ ahụ enweela ọganihu ngwa ngwa. Otu n'ime ihe ndị kacha pụta ìhè bụ mmepe nke ọgwụ mgbochi mRNA. ọgwụ mgbochi mRNA, dịka ndị e ji mee ụfọdụ ọgwụ mgbochi COVID-19, na-arụ ọrụ site n'iwebata usoro mRNA nke na-ede maka antigen nje kpọmkwem, dị ka protein spike nke nje SARS-CoV-2. Ahụ na-eji usoro a emepụta antigen ma kpalite nzaghachi mgbochi, na-eme ka usoro ahụ ji alụso ọrịa ọgụ dị ike iji lụso ọrịa ndị ga-abịa n'ọdịnihu ọgụ.
Na mgbakwunye na ọgwụ mgbochi, teknụzụ ndị dabeere na RNA, dịka ọgwụgwọ mkpụrụ ndụ ihe nketa siRNA na ọgwụgwọ oligonucleotide antisense, na-enye ụzọ ọhụrụ iji gwọọ ọtụtụ ọrịa mkpụrụ ndụ ihe nketa na nke na-adịghị ala ala. Site n'ike ịchọta kpọmkwem ma gbanwee ngosipụta mkpụrụ ndụ ihe nketa, ọgwụgwọ RNA na-enye ụzọ ahaziri ahazi na nke ahaziri iche maka ọgwụgwọ.
Ọdịnihu nke Nnyocha RNA
Site na nchọpụta na ọganihu nke usoro RNA na teknụzụ njikwa, ọdịnihu nke nyocha dabere na RNA na-egbuke egbuke. Ebe nyocha na-emepe ngwa ngwa gụnyere idezi RNA, nke na-enye ohere ka a gbanwee usoro RNA na-agbanweghị DNA genomic, na-enye ohere ọhụrụ na ọgwụgwọ mkpụrụ ndụ ihe nketa.
Tinyere nke ahụ, ọrụ RNA na nhazi epigenetic, mmekọrịta dị n'etiti RNA, na ntinye aka ha na ụdịdị mkpụrụ ndụ ihe nketa na evolushọn bụ ụfọdụ n'ime ebe ndị a na-enyocha ugbu a ma nwee ike ịgbanwe nghọta anyị banyere usoro ihe ndị dị ndụ dị mgbagwoju anya.
Mmechi
RNA bụ molekul dị ịtụnanya na bayoloji, nwere ọtụtụ ọrụ dị iche iche nke na-agafe karịa ọrụ ya dị ka onye ozi mkpụrụ ndụ ihe nketa. Site na nhazi ya ruo ọrụ ya na ojiji bara uru na sayensị na ọgwụ, RNA na-aga n'ihu na-egosipụta mkpa dị mkpa ya n'ịghọta na ịkwado ahụike mmadụ na inyocha bayoloji molekul n'ozuzu ya.
Ọ bụ ezie na ọ dị mkpa ka e mee nnyocha ọzọ iji ghọta nke ọma ojiji RNA n'ọdịnihu, otu ihe doro anya: RNA bụ otu n'ime eriri ndị na-ejikọta ọtụtụ usoro ihe ndị dị ndụ na-akwado ndụ dịka anyị si mara ya.
