Ọ bụrụ na anyị elepụ anya nke ọma, a ga-ahụ anwụrụ ọkụ si n'ọkụ ahụ na mbụ. Mgbe obere oge gasịrị, a gaghị ahụ anwụrụ ọkụ. Ị jirila ihe na-esi ísì ụtọ? Ọ bụ ezie na ị na-efesa ihe na-esi ísì ụtọ n'ime ụlọ ahụ, ndị ọzọ nọ n'èzí ụlọ nwekwara ike ịnụ ísì ísì ụtọ ahụ. Ọ bụrụ na nne esi nri dị ụtọ ma na-atọ ụtọ n'ime kichin, a pụkwara ịnụ ísì nri site n'ụlọ onye agbata obi. Gịnị mere o ji dị otú ahụ?
E nwere ọtụtụ ihe atụ ndị ọzọ. Ọ bụrụ na ị tinye obere ntụpọ ink n'ime iko nwere mmiri doro anya, ink, ma ọ bụ agba nri ga-agbasa nke ọma n'ime mmiri ahụ. Nke a na-eme na akpaghị aka. Ụfọdụ ihe atụ ndị gara aga bụ ihe omume mgbasa ozi nke a na-ahụkarị ná ndụ kwa ụbọchị. Mgbasa ozi bụ usoro nke ibugharị ihe site na nnukwu mkpokọta gaa na obere mkpokọta. Ihe a na-ekwu maka ntinye ozi bụ ọnụọgụgụ nke molekul/molekul nke ihe kwa olu. Ebe ntinye ozi dị elu bụ ebe enwere ọtụtụ molekul nke ihe kwa olu. N'aka nke ọzọ, obere mkpokọta bụ ebe enwere obere molekul nke ihe kwa olu.
Mgbe ị na-ere ihe mkpofu ọkụ, ọtụtụ mgbe, anwụrụ ọkụ gburugburu ihe mkpofu na-adị oke elu. Ebe ọ bụ na e nwere ọtụtụ ihe mkpofu dị iche iche, mkpụrụ ndụ anwụrụ ọkụ na-agbasa ozugbo site na nnukwu ihe mkpofu ruo na obere ihe mkpofu. Mkpụrụ ndụ anwụrụ ọkụ ndị mbụ jikọtara na ha mechara gbasaa n'akụkụ niile.
Mgbe ị na-efesa ihe na-esi ísì ụtọ n'ahụ, ebe a na-efesa ihe na-esi ísì ụtọ ahụ nwere nnukwu njupụta. N'ihi na e nwere ọdịiche dị na njupụta, ihe na-esi ísì ụtọ na-esi n'ọtụtụ njupụta dị elu gaa na obere njupụta. Mgbe ị tinyere obere ntapụ ink ma ọ bụ agba nri n'ime iko mmiri doro anya, akụkụ mmiri nke a na-ebu ụzọ tee ya na ink ma ọ bụ agba nri na-enwekarị njupụta dị elu. N'ihi na enwere njupụta dị iche iche, ihe na-esi ísì ụtọ ma ọ bụ ihe na-esi ísì nri na-agbasa n'akụkụ mmiri niile nwere obere njupụta. Usoro mgbasa ga-akwụsị mgbe njupụta nke ihe na-esi ísì ụtọ n'akụkụ mmiri niile bụ otu.
Biko mara na enwere ike ịkọwa usoro mgbasa ozi site na iji usoro kinetic. Usoro kinetic na-ekwu na ihe ọ bụla nwere molekul na molekul ndị a na-agagharị mgbe niile n'enweghị usoro. Iji ghọta nke a, lee foto dị n'okpuru. A na-ejupụta akụkụ niile nke akpa ahụ na mmiri. N'ihi na ink na-awụpụ, mmiri dị n'elu akpa ahụ nwere oke njupụta karịa mmiri dị n'ala.
C1 bụ akụkụ cylindrical ma ọ bụ akụkụ nke mmiri nke nwere oke njupụta, ebe C2 bụ akụkụ ma ọ bụ akụkụ mmiri nke nwere obere mkpokọta. Iji mee ka nyocha dị mfe, anyị na-ele naanị mmegharị nke molekul ink n'etiti silinda ahụ.
Ọnụọgụ nke mkpụrụ ndụ ink dị na C1 karịrị (njupụta dị elu) karịa molekul ink dị na C2 (ọnụọgụ dị ala). N'ihi na mkpụrụ ndụ ink na-agagharị n'enweghị usoro, mkpụrụ ndụ ink dị na C1 nwere ohere dị elu nke ịkwaga n'etiti silinda (Δx). N'ụzọ megidere nke ahụ, ọnụọgụgụ nke ink molecules dị na C2 ọ dị obere nke na o nwere obere ohere ịkwaga n'etiti silinda (Δx). Ya mere, a ga-enwe mkpokọta mmiri ink sitere na C1 ruo C2Site na nnyocha nke ọkachamara n'ihe gbasara ahụ mmadụ aha ya bụ Adolf Fick (1829-1901) mere, achọpụtara na ọnụego mgbasa ahụ dabara kpọmkwem na ọdịiche dị na njupụta (C)2 - C1) Ka ọdịiche dị n'ọkwa dị elu, otú ahụ ka ọsọ nke molekul ihe dị na ya si dị elu.
N'aka nke ọzọ, obere ọdịiche dị na ntinye ahụ, otú ahụ ka ọnụego mmiri nke molekul nke ihe dị iche iche na-ebelata. Nke a nwere ike ịbụ site n'atụmanya anyị na ọdịiche dị na ntinye ahụ na-emetụtakwa ọnụego mmiri nke molekul. Na mgbakwunye na ịgbanwe ebe site na mgbasa, molekul ihe (karịsịa ihe gas) nwekwara ike ịkwaga site n'otu ebe gaa na nke ọzọ site na iji enyemaka ifufe.
Itinye Mgbasa Ozi n'ọrụ ná ndụ kwa ụbọchị
Ọ bụrụ na ọ dịghị mgbasa ozi, enyi gị nwanyị ị hụrụ n'anya agaghị enwe ike ịnụ ụtọ isi ísì ụtọ gị. Ọ bụrụ na ọ gbasaaghị, isi ísì nri nne na-esi n'ime kichin dị ụtọ ma na-atọ ụtọ agaghịkwa eme ka nrọ gị gbasaa ma chọọ iri nri na-edozi ahụ dị na tebụl iri nri ngwa ngwa. Mgbasa ozi nwekwara ọrụ dị mkpa n'ịlanarị mmadụ, anụmanụ, osisi, wdg.
Osisi na-achọkarị carbon dioxide (CO2 ) iji mepụta fotosintesis. Ebe ọ bụ na e nwere ọdịiche dị n'etiti ime akwụkwọ na ikuku, molekul CO2 na -agbasa n'ime akwụkwọ site na stomata. N'ụzọ dị iche, uzuoku mmiri na oxygen na-agbasa. Na mgbakwunye na osisi, pusi, òké, wdg . nwekwara ike ịmịkọrọ ma ọ bụrụ na enweghị mgbasa. Ọ bụrụ na osisi chọrọ CO2 iji mee photosynthesis, mgbe ahụ pusi, òké, wdg. chọrọ oxygen maka mmeghachi omume ọ bụla na-emepụta ike. molekul oxygen na-agagharị site na mgbasa iji ruo n'ime sel.
