Gini Coefficient: Ịtụle Ahaghị nhata akụ na ụba na ọha mmadụ
Pendahuluan
Ọnụọgụ Gini bụ otu n'ime ngwaọrụ ọnụọgụgụ a na-ejikarị atụ nha nhata ego ma ọ bụ nkesa akụ na ụba n'ime ọnụ ọgụgụ mmadụ. Onye ọkà mmụta ọnụ ọgụgụ nke mba Itali bụ́ Corrado Gini webatara ya na 1912, ọ ghọwo ihe dị mkpa n'inyocha akụ na ụba na mmekọrịta mmadụ na ibe ya, karịsịa n'inyocha nha nhata na amụma ọdịmma ọha na eze.
Echiche na Usoro
A na-egosi ọnụọgụgụ Gini dị ka ọnụọgụgụ dị n'etiti 0 na 1, ọ bụ ezie na enwere ike ịkọwa ya dị ka pasentị n'etiti 0 na 100. Uru nke 0 na-egosi nha nhata zuru oke, ebe onye ọ bụla ma ọ bụ ezinụlọ ọ bụla nwere otu ego. N'aka nke ọzọ, uru nke 1 na-egosi enweghị nhata zuru oke, ebe otu onye ma ọ bụ ezinụlọ na-achịkwa ego ma ọ bụ akụnụba niile. N'ime mgbakọ na mwepụ, a na-agbakọ ọnụọgụgụ Gini site na iji mpaghara dị n'okpuru usoro Lorenz, nke na-anọchite anya nkesa mkpokọta nke ego.
Usoro Lorenz na-egosi pasentị mkpokọta nke ego enwetara site na pasentị mkpokọta nke ndị bi na ya. Ka usoro Lorenz si n'ahịrị nhata (ahịrị diagonal na-egosi nkesa zuru oke), otú ahụ ka enweghị nha anya na ọha mmadụ ahụ si ka njọ.
Usoro Ngụkọta
Iji ghọta otu esi atụ ọnụọgụ Gini, anyị kwesịrị ileba anya n'otú e si agbakọ ya. Otu ụzọ isi gbakọọ ọnụọgụ Gini bụ iji usoro a:
G = 1 – 2 ∫(L(p)) dp
ebe G bụ ihe atụ Gini, L(p) bụ usoro Lorenz, na p bụ pasentị nke ndị mmadụ. A na-emekarị ngụkọ bara uru site n'ịhazi ego onye ọ bụla ma ọ bụ ezinụlọ n'usoro ịrị elu, wee gbakọọ nkesa ha.
Ngwa na Mkpa nke Gini Coefficient
N'ọtụtụ mba, a na-eji ihe nrịbama Gini eme ihe iji chọpụta ikpe ziri ezi n'akụnụba ma nyere aka n'ịhazi amụma ọha. Uru dị elu nwere ike ịgba gọọmentị ume itinye amụma nkesa akụnụba, dị ka ụtụ isi na-aga n'ihu ma ọ bụ enyemaka nye ndị na-enweta obere ego, iji belata oghere akụ na ụba.
N'ihe gbasara ụwa niile, ọnụọgụ Gini nwere ike inyere aka tụnyere enweghị nha nhata n'etiti mba dị iche iche. Dịka ọmụmaatụ, mba Nordic dịka Norway na Sweden na-egosipụtakarị ọnụọgụ Gini dị ala n'ihi usoro mmekọrịta ha nke na-akwado ọdịmma na nkesa ego. N'aka nke ọzọ, mba ndị ka na-emepe emepe ma ọ bụ mba ndị nwere nsogbu akụ na ụba nwere ike igosipụta ọnụọgụ Gini dị elu n'ihi nkesa na-enweghị nhata nke akụrụngwa.
Ihe Ndị Na-akpata Ahaghị nhata
Ihe dị iche iche nwere ike itinye aka na ọkwa ahaghị nhata n'obodo, nke na-emetụta kpọmkwem ọnụọgụ Gini. Ụfọdụ ihe dị mkpa na-arụ ọrụ gụnyere:
1. Agụmakwụkwọ: Inweta agụmakwụkwọ dị mma n'enweghị nha nhata nwere ike ibute ọdịiche dị n'inweta ọrụ dị mma, si otú a na-eme ka enweghị nha nhata ego dịkwuo elu.
2. Ọrụ na Ụgwọ Ọrụ: Ahịa ọrụ na-adịghị mma n'ihe gbasara ọkọnọ na ọchịchọ nwere ike ibute nnukwu ọdịiche ụgwọ ọrụ n'etiti ngalaba dị iche iche.
3. Amụma Ụtụ Isi na Nkesa Mgbanwe: Usoro ụtụ isi na-anaghị aga n'ihu na enweghị nnyefe ụgwọ ọha nwere ike ime ka oghere ego gbasaa n'obodo.
4. Inweta Isi Obodo na Ebe E Si Nweta Ego: Ikike inweta isi obodo na ebe e si enweta ego nwere ike ime ka ohere akụ na ụba na akụnụba dịkwuo elu, nke na-adịghịkwa adị maka ọkwa niile nke ọha mmadụ.
Mmetụta nke Enweghị Ahaghị
Oke oke ahaghị nhata n'obodo maọbụ mpaghara abụghị naanị na ọ na-emetụta akụ na ụba kamakwa ọ na-emetụta mmekọrịta mmadụ na ibe ya na ndọrọ ndọrọ ọchịchị. Ụfọdụ n'ime mmetụta ndị a gụnyere:
– Enweghị Nkwụsi Ike n'Ọha na Eze na Ndọrọndọrọ Ọchịchị: Enweghị nha nhata siri ike nwere ike ịkpalite enweghị afọ ojuju n'etiti mmadụ na ibe ya, nke na-ebute ọgba aghara ma ọ bụ enweghị ntụkwasị obi n'ọchịchị. Nke a nwere ike igbochi uto akụ na ụba ogologo oge.
– Ihe Ndị Na-egbochi Mmepe Akụnụba: Ebe ọ bụ na enweghị nha nhata dị elu, oriri ga-adị n'ìgwè ndị dị elu, na-egbochi mmepe nke ahịa ime obodo nke kwesịrị ịbụ isi ihe na-akpata uto akụ na ụba.
– Mbibi nke Ntụkwasị Obi Ọha: Nnukwu oghere dị n'etiti ndị ọgaranya na ndị ogbenye nwere ike ime ka mmetụta nke ịdị n'otu ọha mmadụ ghara ịdị ike, mebie netwọk mmekọrịta na ntụkwasị obi n'etiti ụmụ amaala.
Mgbalị iji belata ahaghị nhata
Ịdozi ahaghị nhata chọrọ atụmatụ zuru oke na amụma ndị ga-adịgide adịgide. Ụfọdụ mgbalị enwere ike ime gụnyere:
– Mmụta dị mma ma dịkwa ọnụ ala: Ime ka ohere na ịdị mma nke agụmakwụkwọ dịkwuo mma nwere ike inye ohere nhata karịa ma belata ọdịiche ego n'ọdịnihu.
– Mmezi Ụtụ Isi na Amụma Nkesa Mgbanwe: Iwebata usoro ụtụ isi na-aga n'ihu na ịbawanye nnyefe na enyemaka ọha nwere ike inye aka na nkesa ego.
– Ike Akụnụba na Inweta kredit: Ịkwado obere na ọkara azụmaahịa na inye ohere sara mbara maka kredit na isi obodo azụmaahịa nwere ike ibelata ịdabere na akụ na ụba na mmadụ ole na ole.
– Ime Ka Nchekwa Ọha Mmadụ Sikwuo Ike: Usoro nchekwa ọha siri ike nwere ike ichebe ndị na-enweta obere ego site na nsogbu akụ na ụba ma kwado nkwụsi ike ọha.
Mmechi
Ihe atụ Gini bụ ngwa dị mkpa maka ịtụ na ịghọta ahaghị nhata akụ na ụba n'ime obodo ma ọ bụ mpaghara. Site na uru ya na-emetụta amụma akụ na ụba na mmekọrịta mmadụ na ibe ya, nyocha site na iji ihe atụ Gini na-enye nghọta miri emi banyere ọnọdụ nhata n'ime ọha mmadụ. Ọ bụ ezie na ihe ịma aka ndị a siri ike, site na atụmatụ ziri ezi na ntinye aka siri ike na ndọrọ ndọrọ ọchịchị, enwere ike ibelata ahaghị nhata, na-emepụta obodo ziri ezi na nke bara ọgaranya maka mmadụ niile.
