Gịnị bụ Iwu Nchekwa nke Mass?
Iwu Nchekwa Mass bụ otu n'ime echiche ndị kacha mkpa na kemistri na fiziki: enweghị ike ịmepụta ma ọ bụ bibie oke, kama ọ bụ naanị mgbanwe ụdị ma ọ bụ bufee site na otu ihe gaa na nke ọzọ. N'ikwu ya n'ụzọ ọzọ, na mmeghachi omume kemịkalụ na-eme na sistemụ mechiri emechi, oke oke tupu mmeghachi omume ahụ ga-aha nhata oke oke zuru oke mgbe mmeghachi omume ahụ gasịrị. Ụkpụrụ a yiri ka ọ dị mfe, mana ihe ọ pụtara dị omimi - site n'otú ndị ọkà mmụta sayensị si ede nha nha kemịkalụ, ruo n'ịgbakọ ihe achọrọ maka ihe, ruo n'ịghọta usoro okike na ụlọ ọrụ mmepụta ihe.
Ịghọta Iwu Nchekwa nke Mass
N'ozuzu, iwu a kwuru na:
> "N'ime mmeghachi omume kemịkalụ, mkpokọta oke nke ihe ndị na-emeghachi omume hà nhata mkpokọta oke nke ngwaahịa mmeghachi omume ahụ, ma ọ bụrụhaala na ọ dịghị oke na-apụ ma ọ bụ na-abanye na sistemụ ahụ."
Nke a pụtara na ọ bụrụ na ị tụọ ihe ndị na-emeghachi omume (ihe ndị dị tupu mmeghachi omume) na ngwaahịa (ihe ndị dị mgbe mmeghachi omume gasịrị), mgbe ahụ ọnụọgụgụ ahụ ga-aha nhata, ma ọ bụrụhaala na a na-agụta ihe niile ma ọ dịghị nke a na-ewepụta n'ime gburugburu ebe obibi.
Ihe atụ dị mfe: ọ bụrụ na i meghachi omume na gram 10 nke ihe A na gram 5 nke ihe B n'ime akpa mechiri emechi wee mepụta ihe C, mgbe ahụ oke ihe C e mepụtara (yana ngwaahịa ndị ọzọ ma ọ bụrụ na ọ dị) ga-abụ gram 15.
Akụkọ Ihe Mere Eme Dị Mkpirikpi: Site na Nnwale Ruo Ụkpụrụ Sayensị
A na-ekwukarị na iwu nchekwa oke ihe sitere n'aka ọkà mmụta sayensị France bụ Antoine Laurent Lavoisier (1743–1794), nke a maara dị ka "Nna nke Kemịstrị nke Oge A." Na narị afọ nke 18, nghọta nke ọkụ na mmeghachi omume kemịkal ka edoghị anya. Ọtụtụ mmadụ kwenyere na mgbe ihe gbara ọkụ, ụfọdụ n'ime "ihe" ya furu efu.
Lavoisier mere nnwale dị nkọ nke na-atụ ihe ndị dị n'ime tupu na mgbe mmeghachi omume gasịrị, karịsịa na sistemu mechiri emechi. O gosiri na n'oge ọkụ, oke anaghị efu; kama, ọ na-ejikọta ya na akụkụ ikuku (nke e mechara mara dị ka oxygen). Nkwubi okwu Lavoisier tọrọ ntọala maka mmalite nke kemistri nke oge a: enwere ike ịghọta ma gbakọọ mmeghachi omume kemịkalụ n'ọnụọgụ.
Gịnị Mere O Ji Yie Ka A Na-akpọ Mass Ndị “Na-apụ n'anya” ná Ndụ Kwa Ụbọchị?
N'ahụmahụ kwa ụbọchị, anyị na-ahụkarị na oke ibu anaghị adị "mgbe niile." Dịka ọmụmaatụ, mgbe a gbara osisi ọkụ, ọ na-adị ka ọ na-ebelata nke ukwuu, na-ahapụ naanị obere ntụ. Ya mere, ebee ka oke ibu fọdụrụ ga-aga?
Azịza ya: A na-agbanwe ọtụtụ ihe ndị e ji ere ọkụ osisi ka ha bụrụ gas dịka carbon dioxide (CO₂), water vapor (H₂O), na gas ndị ọzọ a na-ewepụta n'ikuku. Ọ bụrụ na ọkụ ahụ emee n'ebe mepere emepe ma ị tụọ ntụ ahụ naanị, oke ya ga-adị ka obere. Agbanyeghị, ọ bụrụ na e mee usoro ahụ n'ime akpa mechiri emechi ma jide gas niile ma tụọ ha, oke ahụ dum tupu ọkụ ahụ na mgbe ọ gbasịrị ga-abụ otu.
Ya mere, "oke efu" na-abụkarị n'ihi na a naghị ahụ ngwaahịa mmeghachi omume niile anya ma ọ bụ na a naghị atụ ha niile.
Ihe Nlereanya nke Itinye Iwu Nchekwa nke Mass n'Ọrụ
1. Mmeghachi omume nke mmepụta mmiri
Hydrogen na-emeghachi omume na oxygen iji mepụta mmiri:
2H₂ + O₂ → 2H₂O
Ọ bụrụ na gram anọ nke hydrogen meghachi omume kpamkpam na gram 32 nke oxygen, mgbe ahụ mmiri si na ya pụta ga-abụ gram 36. Oke ya bụ 4 + 32 = 36; ọ dịghị ihe ga-efunahụ.
2. Mmeghachi omume mmiri ozuzo
Mgbe agwakọtara mmiri nitrate ọlaọcha na sodium chloride, ihe na-apụta na ọlaọcha chloride ga-apụta:
AgNO₃(aq) + NaCl(aq) → AgCl(s) + NaNO₃(aq)
Ọ bụrụ na a tụọ usoro ahụ dum (gụnyere ihe ngwọta na ihe mkpuchi ahụ), mkpokọta oke ahụ ka ga-adị otu. Ihe mkpuchi ahụ nke na-etolite abụghị "oke ọhụrụ"; ọ na-esi na njikọta nke ion ndị dịlarị na ngwọta ahụ.
3. Mmeghachi omume na Gas dị na akpa emechiri emechi
Dịka ọmụmaatụ, mmeghachi omume nke mmanya vinega (acetic acid) na soda baking (sodium bicarbonate) na-emepụta gas CO₂:
CH₃COOH + NaHCO₃ → CH₃COONa + H₂O + CO₂
Ọ bụrụ na e mee mmeghachi omume ahụ n'ime beaker mepere emepe, oke nke ihe ngwọta ahụ ga-ebelata n'ihi na a na-ahapụ CO₂ n'ikuku. Agbanyeghị, ọ bụrụ na e mee ya n'ime karama mechiri emechi na balloon iji jide CO₂, oke zuru oke (karama + balloon + ihe dị n'ime ya) ka ga-adị otu.
Mmekọrịta ya na Nha mmeghachi omume kemịkalụ
Iwu nchekwa oke bụ isi ihe mere e ji kwesị ịhazi nha nha kemịkalụ. Mgbe anyị na-ahazi mmeghachi omume, anyị na-ahụ na ọnụọgụ atọm nke ihe ọ bụla dị n'akụkụ mmeghachi omume hà nhata ọnụọgụ atọm dị n'akụkụ ngwaahịa ahụ. Ebe ọ bụ na oke atọm anaghị efu, a na-ahazi atọm ndị ahụ nke ọma.
Dịka ọmụmaatụ, a ga-ede mmeghachi omume maka nhazi mmiri dị ka ndị a:
2H₂ + O₂ → 2H₂O
Ọ bụrụ na e dee ya dịka H₂ + O₂ → H₂O, ọnụọgụ atọm oxygen abụghị otu (2 n'aka ekpe, 1 n'aka nri). Nke a na-emebi nchekwa nke oke na ọkwa atọm.
Iwu Nchekwa Mass Ọ̀ Bụ Eziokwu Mgbe Niile?
N'ihe gbasara kemistri oge gboo na ọnọdụ kwa ụbọchị, iwu nchekwa oke na-arụ ọrụ nke ọma. Agbanyeghị, na fiziki nke oge a, ọkachasị na nhazi nuklia na nke relativistic, echiche a agbatịala.
Na mmeghachi omume nuklia, oke nwere ike ịgbanwe ka ọ bụrụ ike ma ọ bụ megidere ya dịka usoro Einstein si dị:
E=m²
N'ihe gbasara ire ere nuklia ma ọ bụ mmeghachi omume fusion/fission, mkpokọta oke nke ngwaahịa nwere ike ịdị ntakịrị obere karịa oke nke reactants. Ọdịiche a na oke na-apụta dị ka ike ewepụtara. Agbanyeghị, ọ bụrụ na anyị atụle oke + ike n'ozuzu ya, ihe a na-echekwa n'ezie bụ ike zuru oke (nchekwa ike), ebe oke anaghị agbanwe agbanwe mgbe niile.
Agbanyeghị, maka ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ mmeghachi omume kemịkalụ niile nkịtị, mgbanwe dị na oke ibu n'ihi mgbanwe ike dị obere nke na enwere ike ileghara ya anya. Ya mere, na ọkwa praịmarị na nke abụọ nke agụmakwụkwọ, iwu nchekwa oke ka bụ ụkpụrụ bara uru.
Uru na Ọrụ dị na Ndụ na Ụlọ Ọrụ
Iwu nchekwa oke ihe karịrị naanị ozizi akwụkwọ. A na-eji ụkpụrụ a eme ihe n'ọtụtụ ngalaba, gụnyere:
1. Stoichiometry na kemistri: ịgbakọ ọnụọgụ nke ihe mmeghachi omume achọrọ na ngwaahịa ndị e mepụtara.
2. Ụlọ ọrụ kemịkalụ: imepụta usoro mmepụta (dịka ọmụmaatụ fatịlaịza, ọgwụ, plastik) site na iji mgbakọ na mwepụ nha nha.
3. Injinịa gburugburu ebe obibi: ịgbakọ ihe ndị na-emerụ emerụ na-abanye na sistemụ, dịka ọgwụgwọ mmiri mkpofu.
4. Sayensị nri: ịkọ amụma mgbanwe na nhazi nke ihe ndị e ji mee ihe n'oge a na-ekpo ọkụ, na-agbaze, ma ọ bụ na-akpọ nkụ.
5. Ụlọ ahịa ọgwụ: hụ na ọnụọgụ na nhazi nke ngwakọta ọgwụ ahụ kwekọrọ na ọkọlọtọ.
N'ụwa injinia, a na-akpọkarị echiche a nguzozi oke: mkpokọta oke nke na-abanye na sistemụ ahụ hà nhata mkpokọta oke nke na-ahapụ sistemụ ahụ gbakwunyere/wepu ihe echekwara na sistemụ ahụ (dabere ma sistemụ ahụ agbanwee ka oge na-aga).
Mmechi
Iwu Nchekwa nke Mass na-ekwu na a pụghị ịmepụta ma ọ bụ bibie oke ma ọ bụ bibie ya na mmeghachi omume kemịkalụ; ọ na-agbanwe naanị ọdịdị ya ma na-emegharị ya. E gosipụtara ụkpụrụ a site na nnwale nke ọma, karịsịa site n'aka Lavoisier, ọ bụkwa ntọala dị mkpa nke kemistri ọgbara ọhụrụ. Ọ bụ ezie na enwere ike ịgbanwe oke ka ọ bụrụ ike na mmeghachi omume nuklia, iwu a ka ziri ezi nke ukwuu ma baa uru maka mmeghachi omume kemịkalụ kwa ụbọchị.
Site n'ịghọta iwu nchekwa oke, anyị nwere ike ịghọta ihe mere e ji kwesị ịhazi nha nha mmeghachi omume, ebe "oke efu" na-aga n'ezie, na otu kemistri na ụlọ ọrụ si arụ ọrụ mgbakọ mmepụta ziri ezi.
Ọ bụrụ na ịchọrọ, enwere m ike itinye ụdị "asụsụ ụlọ akwụkwọ" nke isiokwu ahụ (ụlọ akwụkwọ sekọndrị/ụlọ akwụkwọ sekọndrị) ma ọ bụ ụdị sayensị nke zuru oke yana ajụjụ na mkparịta ụka atụ.
