Ị hụtụla kandụl? Enwere m olileanya na ị ga-eji ya. Otu ihe na-adọrọ mmasị anyị na-ahụ mgbe kandụl na-ere ọkụ. Ala kandụl na-ere ọkụ na-abụkarị mmiri mmiri mgbe niile na wax agbazere agbaze (n'elu kandụl). Ọnụnọ nke wax agbazere agbaze na kandụl pụtara na kandụl ahụ nwere ike ịgba ọkụ ruo ogologo oge. Gịnị na-eme ka wax agbazere agbaze na-aga elu gaa na kandụl na-ere ọkụ? Anyị nwere ike ịhụ otu ihe ahụ na ọkụ.
Ọtụtụ ihe na-adọrọ mmasị ná ndụ anyị yiri ihe ndị na-eme na kandụl na oriọna mmanụ. Ọ dị ka a ga-asị na mmiri mmiri ahụ nwere ụkwụ, na-ekwe ka ọ gaa n'elu. Ị nwere ike ịkọwa nke a n'ụzọ sayensị? Otu echiche physics nke nwere ike ịkọwa ihe ndị na-eme na kandụl, oriọna mmanụ, na ọtụtụ ihe ndị ọzọ metụtara ya bụ capillarity.
Ike Njikọta na Njikọta
Njikọta bụ ike na-adọrọ adọrọ n'etiti molekul nke otu ihe ahụ, ebe a na-akpọ ike na-adọrọ adọrọ n'etiti molekul nke ihe dị iche iche njikọta. Dịka ọmụmaatụ, ọ bụrụ na anyị awụsa mmiri n'ime iko, njikọta na-eme mgbe molekul mmiri dọtara onwe ha, ebe njikọta na-eme mgbe molekul mmiri na molekul iko dọtara onwe ha.
Nkuku Kpọtụrụ
Tupu anyị amalite ịghọta echiche nke capillarity, anyị ga-ebu ụzọ ghọta otú ike nrapado na njikọ aka si emetụta capillarity. Dịka ọmụmaatụ, tụlee mmiri dị n'ime iko. Mgbe ike njikọ nke molekul mmiri dị ike karịa ike nrapado (ike mara mma dị n'etiti molekul mmiri mmiri na molekul iko), elu mmiri ahụ ga-agbagọ elu. Ihe atụ nke a bụ mgbe mmiri dị n'ime iko. A na-ekwukarị na mmiri na-eme ka elu iko ahụ dị mmiri mmiri. N'aka nke ọzọ, ọ bụrụ na ike nrapado siri ike, elu mmiri ahụ ga-agbagọ ala. Dịka ọmụmaatụ, mgbe mercury dị n'ime iko.
A na-akpọ akụkụ nke usoro ahụ mepụtara akụkụ kọntaktị. Mgbe ike njikọta nke mmiri mmiri ahụ karịrị ike nrapado, akụkụ kọntaktị ahụ na-adịkarị obere karịa 90°.o (foto a). N'aka nke ọzọ, ọ bụrụ na ike njikọta karịrị ike njikọ mmiri mmiri, mgbe ahụ akụkụ kọntaktị e guzobere karịrị 90o (foto b). Ike nrapara na njikọta siri ike n'echiche, mana enwere ike ịtụ akụkụ kọntaktị. Gịnị bụ mmekọrịta ya na capillarity?
Echiche nke Capillarity
Ọ bụrụ na ike njikọta nke mmiri mmiri karịrị ike nrapado, elu mmiri mmiri ahụ ga-agbagọ elu. Mgbe anyị tinyere tube ma ọ bụ paịpụ dị gịrịgịrị (paịpụ nwere obere dayameta karịa akpa ahụ), akụkụ mmiri mmiri dị elu ga-etolite. N'ikwu ya n'ụzọ ọzọ, mmiri mmiri dị n'ime akpa ahụ na-ebili site na kọlụm nke paịpụ ahụ. Nke a bụ n'ihi na ike nrụgide elu zuru oke n'akụkụ mgbidi paịpụ ahụ na-arụ ọrụ elu. Oke elu mmiri mmiri nwere ike iru bụ mgbe ike nrụgide elu ya hà nhata ma ọ bụ hà nhata na ibu mmiri dị na paịpụ ahụ. Ya mere, mmiri mmiri ahụ nwere ike ịrị elu naanị ruo n'ogo ebe ike nrụgide elu ya na-adaba site na ibu mmiri dị na paịpụ ahụ.
N'aka nke ọzọ, ọ bụrụ na ike nrapado karịrị ike njikọta nke mmiri mmiri ahụ, elu mmiri mmiri ahụ ga-agbada ala. Mgbe anyị tinyere tube ma ọ bụ paịpụ dị gịrịgịrị (paịpụ nwere obere dayameta karịa akpa ahụ), akụkụ dị ala nke mmiri mmiri ahụ ga-etolite (lee foto dị n'okpuru).
A maara mmetụta a dị ka mmegharị capillary, ma ọ bụ capillarity, a na-akpọkwa tubes ndị dị gịrịgịrị ndị a tubes capillary. Ọ dị mkpa ịmara na a pụkwara ịkpọ obere arịa ọbara anyị tubes capillary, ebe ọ bụ na mgbasa ọbara n'ime obere arịa ndị a bụkwa n'ihi mmetụta capillary. N'otu aka ahụ, ihe na-eme ka wax ma ọ bụ kerosene gbazee site na wick pụta ìhè. Ọzọkwa, a kwenyere na capillarity na-arụ ọrụ dị mkpa na mmegharị nke mmiri na ihe oriri site na mgbọrọgwụ ruo na akwụkwọ site na obere arịa xylem. Na-enweghị capillarity, elu ala ga-akpọnwụ ozugbo mmiri ozuzo ma ọ bụ ịgba mmiri gasịrị. Mmetụta ọzọ dị mkpa nke capillarity bụ idobe mmiri n'ebe dị n'etiti ihe ndị dị n'ala.
Nha nhata Capillarity
Kedu ka anyị ga-esi chọpụta elu mmiri na-arịgo site na kọlụm tube capillary? Mmiri mmiri ahụ yiri ka ọ na-arị elu na kọlụm ahụ. 
ọkpọkọ capillary nke nwere radius r ruo elu h. Ike nke na-arụ ọrụ n'ịjide mmiri mmiri n'ogo h bụ ihe mejupụtara ike nrụgide elu n'akụkụ kwụ ọtọ: F cos theta.
Elu nke ọkpọkọ capillary ahụ meghere, ya mere a na-etinye nrụgide ikuku n'elu mmiri ahụ. Ogologo nke elu kọntaktị dị n'etiti mmiri mmiri na ọkpọkọ ahụ bụ 2 phi r (gburugburu nke okirikiri ahụ). Ya mere, oke nke akụkụ kwụ ọtọ nke ike nrụgide elu ahụ na-arụ ọrụ n'elu kọntaktị bụ:
Ọ bụrụ na eleghara mgbago elu nke elu mmiri ahụ anya, mgbe ahụ olu mmiri dị na paịpụ ahụ bụ:
Olu nke mmiri mmiri = Mpaghara elu nke paịpụ x Elu nke mmiri mmiri
V = ah
V = (π r 2 ) h
Ọ bụrụ na akụkụ kwụ ọtọ nke Surface Tension Force dị n'ime tube capillary ahụ nha nhata na ibu nke kọlụm mmiri mmiri dị na capillary tube, mgbe ahụ mmiri mmiri ahụ agaghị ebili ọzọ. N'ikwu ya n'ụzọ ọzọ, mmiri mmiri ahụ ga-eru elu kachasị elu ya, mgbe akụkụ kwụ ọtọ nke ike nrụgide elu ahụ na-adaba na ibu nke mmiri mmiri dị n'ịdị elu h. Akụkụ kwụ ọtọ nke ike nrụgide elu bụ:
F = γ 2 π r cos θ
Ka ọ dị ugbu a, ibu nke mmiri mmiri dị na tube capillary bụ:
w = mg
w = ρ V g
w = ρ ( π r 2 awa) g
Mgbe mmiri mmiri ahụ ruru oke kachasị elu ya (h), akụkụ kwụ ọtọ nke ike nrụgide elu ga-aharịrị nhata na ibu nke mmiri mmiri dị na tube capillary. N'ime mgbakọ na mwepụ, e dere ya:
Nke a bụ nha nha anyị na-achọ. Ọ bụrụ na ịchọrọ ikpebi elu nke kọlụm mmiri mmiri, biko jiri nha nha a.
