Ihe Ndị Na-emetụta Ọkwa Mmeghachi Omume
Mmeghachi omume kemịkalụ bụ usoro e ji agbanwe ihe kemịkalụ ka ọ bụrụ otu ma ọ bụ karịa ngwaahịa ọhụrụ. Otu n'ime ihe ndị kacha atọ ụtọ ma dị mkpa n'ịmụ banyere mmeghachi omume kemịkalụ bụ ọnụego mmeghachi omume. Ọnụego mmeghachi omume na-egosi etu mmeghachi omume si eme ngwa ngwa, nghọta nke ihe ndị na-emetụta ya bara uru n'ọtụtụ ngalaba dị iche iche dịka ụlọ ọrụ, ọgwụ, bayoloji, na gburugburu ebe obibi. Isiokwu a ga-atụle nke ọma ihe ndị bụ isi na-emetụta ọnụego mmeghachi omume.
1. Ntinye uche nke ihe ndị na-emeghachi omume
Otu n'ime ihe ndị kacha mkpa na-emetụta ọnụego mmeghachi omume bụ mkpokọta nke ihe mmeghachi omume. Ntinye uche na-ezo aka na ọnụọgụ nke ihe kwa olu otu. N'ozuzu, ka ntinye nke ihe mmeghachi omume na-abawanye, ohere nke ihe mmeghachi omume na-abawanye, na-ebute mmeghachi omume ngwa ngwa.
Dịka ozizi mgbakasị si kwuo, mmeghachi omume kemịkalụ na-eme mgbe ihe ndị na-eme mmeghachi omume na-adakọ na ike zuru oke. Ịba ụba nke ihe ndị na-eme mmeghachi omume pụtara ọtụtụ ihe na olu enyere, na-eme ka ohere nke mgbakasị dịkwuo elu, nke na-eme ka ọnụego mmeghachi omume dịkwuo elu.
Contoh
Dịka ọmụmaatụ, n'ime mmeghachi omume dị n'etiti molekul hydrogen (H₂) na molekul oxygen (O₂) iji mepụta mmiri (H₂O), ịbawanye njupụta nke hydrogen ma ọ bụ oxygen ga-eme ka ọsọ nke mmepụta mmiri dị ngwa.
2. Okpomọkụ
Okpomọkụ bụ ihe ọzọ dị mkpa nke na-emetụta ọnụego mmeghachi omume nke ukwuu. Ka okpomọkụ na-arị elu, ike kinetic nke ihe ndị na-eme mmeghachi omume na-amụbakwa. Nke a na-eme ka ihe ndị ahụ na-agagharị ngwa ngwa ma na-akụkọ ọnụ ugboro ugboro ma na-enwekwu ike.
Mgbe okpomọkụ ahụ mụbara, e nwere ọtụtụ ihe ndị nwere ike karịrị ike mkpali, nke bụ ike kacha nta achọrọ maka mmeghachi omume. Ya mere, ịbawanye okpomọkụ na-eme ka ọsọ mmeghachi omume dịkwuo ngwa ngwa.
Contoh
Nnwale dị mfe gbasara mmeghachi omume dị n'etiti hydrochloric acid (HCl) na magnesium (Mg) na-egosi na ịbawanye okpomọkụ nke ihe ngwọta acid na-eme ka hydrogen gas (H₂) mepụta ngwa ngwa.
3. Nrụgide
Nrụgide na-emetụtakarị ọnụego mmeghachi omume na sistemu gas. Ịbawanye nrụgide na sistemu gas na-ebelata olu, nke na-eme ka mkpokọta gas dịkwuo elu. Nke a yiri mmetụta nke nnukwu mkpokọta na mmeghachi omume mmiri mmiri, na-akpata ọtụtụ nkwekọ n'etiti molekul gas ma na-eme ka ọnụego mmeghachi omume dịkwuo ngwa ngwa.
Contoh
N'iji usoro Haber mee ka ammonia (NH₃) si na nitrogen (N₂) na hydrogen (H₂) pụta, a na-eji nrụgide dị elu eme ka ọsọ mmeghachi omume dịkwuo ngwa ngwa. Nrụgide dị elu na-eme ka molekul gas dịkwuo nso, na-eme ka ọ dịkwuo mfe ịkụkọ ihe.
4. Ihe mkpali
Ihe ndị na-akpali mmeghachi omume kemịkalụ bụ ihe ndị na-eme ka mmeghachi omume kemịkalụ dị ngwa ngwa n'enweghị mgbanwe na-adịgide adịgide na usoro ahụ. Ha na-arụ ọrụ site n'inye ụzọ mmeghachi omume ọzọ yana ike mkpali dị ala. Nke a na-enye ohere ka ihe ndị na-eme mmeghachi omume dịkwuo ike inwe ike zuru oke iji meghachi omume na obere okpomọkụ.
Contoh
Enzymes bụ ihe na-akpali mmepụta ihe ndị dị ndụ nke ọma. Dịka ọmụmaatụ, amylase enzyme na-eme ka starch gbawaa ghọọ shuga n'ọnụ na obere eriri afọ.
5. Mpaghara Elu
Ebe elu nke ihe ndị na-eme ihe ike siri ike na-emetụtakwa ọnụego mmeghachi omume. Ịba ụba nke ihe siri ike na-enye ọtụtụ ebe maka nsụkọta na ihe ndị ọzọ na-eme ihe ike. Ya mere, mmeghachi omume ndị metụtara ihe siri ike ga-aga n'ihu ngwa ngwa ma ọ bụrụ na ihe siri ike dị n'ụdị ntụ ntụ dị nro ma ọ bụ obere ihe karịa ma ọ bụrụ na ọ dị n'ụdị nnukwu iberibe.
Contoh
Ịgba ntụ ntụ magnesium ọkụ dị ngwa karịa ịgba mkpanaka magnesium ọkụ n'ihi na ntụ ntụ ahụ nwere nnukwu ebe elu nke na-eme ka ugboro na oge kọntaktị na oxygen dịkwuo elu.
6. Àgwà nke ihe ndị na-emeghachi omume
Àgwà anụ ahụ na nke kemịkalụ nke ihe ndị na-eme mmeghachi omume n'onwe ha na-arụkwa ọrụ dị mkpa n'ịchọpụta ọnụego mmeghachi omume. Mkpụrụ ndụ dị mfe nwere njikọ na-adịghị ike na-emekarị ngwa ngwa karịa mkpụrụ ndụ dị mgbagwoju anya nwere njikọ siri ike. Ọzọkwa, polarity na nhazi molekul nwekwara ike imetụta ọnụego mmeghachi omume.
Contoh
Mmeghachi omume n'etiti ion dị na mmiri ọgwụ na-adịkarị ngwa ngwa n'ihi na ọkụ eletrik na-akpali mmekọrịta ngwa ngwa. N'ụzọ dị iche, mmeghachi omume dị n'etiti nnukwu molekul dị mgbagwoju anya, dịka ndị dị na njikọ protein, na-adịkarị nwayọ n'ihi na ọtụtụ usoro dị n'etiti na-emetụta.
7. Ihe mgbochi
Ihe mgbochi bụ ihe ndị na-ebelata ma ọ bụ na-egbochi ọsọ nke mmeghachi omume kemịkalụ. Ha na-arụ ọrụ n'ụzọ dị iche iche, dị ka ijikọ na ihe ndị na-eme ka mmeghachi omume ma ọ bụ ihe na-akpali akpali, si otú a na-ebelata ohere nke nkụchi dị irè. A na-ejikarị ihe mgbochi eme ihe n'ụlọ ọrụ iji chịkwaa mmeghachi omume ndị na-adị ngwa ngwa.
Contoh
N'usoro nchekwa nri, ihe nchekwa na-arụ ọrụ dị ka ihe mgbochi nke na-egbochi uto nke nje bacteria na mmeghachi omume mmebi, si otú a na-ebelata mmebi nri.
8. Ihe mgbaze
Ụdị ihe mgbaze eji eme ihe na mmeghachi omume nwekwara ike imetụta ọnụego mmeghachi omume, ọkachasị na mmeghachi omume organic. Ihe mgbaze polar nwere ike inye aka kesaa chajị ma mee ka ion kwụsie ike, ebe ihe mgbaze na-abụghị polar nwere ike ọ gaghị eme ka ọnụego mmeghachi omume dịkwuo elu.
Contoh
Ihe mgbaze dị ka mmiri ma ọ bụ ethanol na-eme ka mmeghachi omume ionic dịkwuo ngwa ngwa karịa ihe mgbaze na-abụghị polar dị ka hexane n'ihi ikike mmiri ma ọ bụ ethanol nwere iji mee ka ion kwụsie ike n'ụzọ electrostatic.
Mmechi
Ịghọta na ịchịkwa ihe ndị na-emetụta ọnụego mmeghachi omume dị mkpa na ọtụtụ ojiji na kemistri na ụlọ ọrụ mmepụta ihe. Site na mmepe ọgwụ ruo na mmepụta nri na ihe onwunwe, nghọta a na-enye ohere maka imeziwanye usoro na imezu ihe achọrọ n'ụzọ dị irè karị na nke dị ọnụ ala. Site n'ịga n'ihu na-eme ka nghọta anyị banyere mmekọrịta dị na mmeghachi omume kemịkalụ dịkwuo omimi, anyị nwere ike ịga n'ihu na-enyocha ụzọ isi jiri ihe ndị a mee ihe maka ọganihu teknụzụ na ọdịmma mmadụ.
