Immanuel Kant txoj kev pab txhawb rau kev xav
Immanuel Kant, ib tug kws tshawb fawb tseem ceeb ntawm lub xyoo pua 18th Enlightenment, yog ib tug neeg uas tau cuam tshuam thiab tsim lub hauv paus ntawm kev xav txog kev xav ntawm sab hnub poob niaj hnub no. Nws cov kev xav hloov pauv thiab kev ua haujlwm tob tob tau tso ib qho kev xav mus tas li rau ntau tiam neeg ntawm cov kws tshawb fawb thiab cov neeg xav uas ua raws li nws. Kev tshuaj xyuas Immanuel Kant cov kev pab rau kev tshawb fawb tsis yog tsuas yog muab kev nkag siab txog nws txoj kev xav xwb tab sis kuj nkag siab txog nws txoj kev xav tau hloov pauv ntau yam ntawm lub neej niaj hnub no, los ntawm kev coj ncaj ncees mus rau kev paub txog thiab kev zoo nkauj.
Lub Neej thiab Tej Haujlwm ntawm Immanuel Kant
Yug rau lub Plaub Hlis 22, 1724, hauv Königsberg, Prussia, Immanuel Kant loj hlob hauv ib puag ncig uas muaj kev ntseeg thiab kev kawm ntau. Nws kawm ntawv hauv University of Königsberg, qhov chaw uas tom qab ntawd nws tau los ua ib tug xibfwb thiab qhia ntawv thoob plaws nws txoj haujlwm. Nws cov haujlwm tseem ceeb, "Critique of Pure Reason," luam tawm xyoo 1781, tau raug lees paub tias yog ib qho ntawm cov haujlwm tseem ceeb thiab muaj feem cuam tshuam tshaj plaws hauv keeb kwm ntawm kev xav ntawm sab hnub poob. Lwm cov haujlwm suav nrog "Critique of Practical Reason" thiab "Critique of Judgment."
Lub Tswv Yim Zoo Tshaj Plaws
Kant txoj kev pab tseem ceeb rau kev kawm txog lub ntiaj teb, lossis txoj kev xav ntawm kev paub, yog nws txoj kev loj hlob ntawm lub tswv yim ntawm "transcendental." Hauv "Critique of Pure Reason," Kant tau cais qhov txawv ntawm kev paub txog kev paub, uas yog los ntawm kev paub txog kev xav, thiab kev paub txog kev xav, uas muaj cov ntsiab cai ua ntej (tsis suav nrog kev paub dhau los). Nws tau sib cav tias kev paub txog kev xav ib leeg tsis txaus los tsim kev paub; tib neeg lub siab muab cov qauv thiab cov ntsiab cai rau qhov kev paub ntawd.
Kant txoj kev xav txog qhov kawg tau hloov pauv txoj kev nkag siab ib txwm muaj txog kev sib raug zoo ntawm cov ntsiab lus thiab cov khoom. Ua ntej Kant, ntau tus kws tshawb fawb tau sib cav tias kev paub yog kev sib raug zoo ntawm lub siab thiab qhov tseeb sab nraud. Kant tau hais tias kev sawv cev ntawm lub hlwb tsis yog tsuas yog qhia txog lub ntiaj teb sab nraud xwb tab sis kuj raug tsim los ntawm cov qauv thiab pawg ntawm peb tus kheej lub siab. Yog li, peb yeej tsis paub "yam khoom-hauv-nws tus kheej" ncaj qha, tab sis los ntawm txoj kev uas peb teeb tsa peb qhov kev paub.
Categorical Imperative thiab Morality
Hauv kev kawm txog kev coj ncaj ncees, Kant paub txog nws cov kev pab rau Categorical Imperative, uas yog qhov tseem ceeb rau nws txoj kev xav txog kev coj ncaj ncees. Hauv "Groundwork of the Metaphysics of Morals," Kant tau hais tias lub hauv paus ntsiab lus ntawm kev coj ncaj ncees yog tias nws yuav tsum yog lub hauv paus ntsiab lus thoob ntiaj teb uas siv tau rau txhua tus.
Tus Categorical Imperative hais tias "Ua raws li cov cai uas koj tuaj yeem ua rau tib lub sijhawm ua cov kev cai lij choj thoob ntiaj teb." Qhov no txhais tau tias ua ntej ib tus neeg ua ib qho kev nqis tes ua, lawv yuav tsum xav txog seb qhov kev nqis tes ua ntawd puas yog kev coj ncaj ncees yog tias pom tias yog lub hauv paus ntsiab lus uas tuaj yeem siv rau txhua tus neeg hauv tib qho xwm txheej.
Kant txoj kev xav txog kev coj ncaj ncees hais txog kev ywj pheej thiab kev hwm tib neeg ua lub hom phiaj rau lawv tus kheej, tsis yog tsuas yog ua txoj hauv kev rau lwm tus xwb. Qhov no txhais tau tias kev hwm tib neeg lub meej mom thiab kev hwm txhua tus neeg. Cov ntsiab cai no tau muaj feem cuam tshuam loj heev rau kev txhim kho lub tswv yim ntawm tib neeg txoj cai.
Kev Zoo Nkauj thiab Kev Tshuaj Xyuas Txog Kev Xav
Hauv phau ntawv "Critique of Judgment," Kant nthuav nws txoj kev xav mus rau hauv lub ntiaj teb ntawm kev zoo nkauj thiab kev sib txuas lus. Nws tshawb nrhiav seb peb txiav txim siab li cas txog kev kos duab thiab kev zoo nkauj thiab peb nrhiav tau lub ntsiab lus li cas hauv xwm.
Ib qho ntawm Kant lub tswv yim tseem ceeb hauv kev zoo nkauj yog qhov sib txawv ntawm kev zoo nkauj uas vam khom thiab kev zoo nkauj dawb. Kev zoo nkauj dawb yog peb qhov kev teb sai rau kev zoo nkauj yam tsis muaj lub tswv yim lossis lub hom phiaj tshwj xeeb. Qhov sib txawv, kev zoo nkauj uas vam khom txuas kev zoo nkauj rau ib qho kev ua haujlwm tshwj xeeb lossis kev sawv cev.
Kant kuj tau qhia txog lub tswv yim ntawm "sublime," ib qho kev paub txog kev xav tsis thoob uas muaj ob qho kev teb ntawm kev xav tsis thoob thiab kev ntshai thaum ntsib ib yam dab tsi loj heev lossis muaj zog, xws li ib qho xwm txheej ntuj tsim muaj zog. Qhov no ua rau kev tshuaj xyuas ntawm tib neeg txoj kev xav thiab kev paub teb rau qhov zoo nkauj ntawm xwm.
Kev Cuam Tshuam thiab Kev Cai Lij Choj
Kant txoj kev xav tau muaj kev cuam tshuam loj heev rau ntau ceg ntawm kev xav, suav nrog kev kawm txog kev paub, kev coj ncaj ncees, kev zoo nkauj, thiab txawm tias kev nom kev tswv. Piv txwv li, cov kws tshawb fawb Friedrich Nietzsche, Karl Marx, thiab G.W.F. Hegel txhua tus tau raug cuam tshuam los ntawm Kant txoj kev xav, txawm hais tias lawv tau tsim lawv mus rau hauv cov kev taw qhia tshiab.
Hauv kev xav niaj hnub no, Kantianism tseem muaj sia nyob los ntawm ntau yam kev txhais lus thiab kev thuam. Neo-Kantianism tau vam meej nyob rau xyoo pua 19th thiab thaum ntxov 20th, nrog cov neeg xav xws li Heinrich Rickert thiab Ernst Cassirer sim hloov kho thiab txhim kho Kant cov kev xav. Ntxiv mus, tus kws tshawb fawb John Rawls txoj kev xav ntawm kev ncaj ncees hauv "A Theory of Justice" raug cuam tshuam los ntawm Kantian cov ntsiab cai kev coj ncaj ncees.
Kev thuam ntawm Kant
Txawm hais tias Kant tau txais kev hwm heev, nws txoj kev xav kuj tau txais kev thuam hnyav. Karl Marx thuam Kant rau nws txoj kev tsis quav ntsej txog cov khoom siv thiab cov xwm txheej hauv zej zog. Nietzsche tsis lees txais cov yam ntxwv ntawm Kantian kev coj ncaj ncees, uas nws xav tias txwv tsis pub muaj peev xwm ntawm tus kheej. Thiab txawm tias nyob rau hauv lub ntiaj teb ntawm kev paub txog lub ntiaj teb, cov neeg thuam tau nug seb qhov kev kawm puas tuaj yeem paub los ntawm yam khoom-hauv-nws tus kheej.
Xaus
Cov kev pab txhawb rau kev xav ntawm Immanuel Kant yog lub hauv paus tseem ceeb thiab muaj feem cuam tshuam loj heev rau kev txhim kho ntau ceg ntawm kev xav tom qab. Nws cov haujlwm tau tawm tsam kev nkag siab ib txwm muaj thiab cuam tshuam rau ntau tus neeg xav tom qab, ob leeg cov neeg uas pom zoo thiab cov neeg uas thuam nws.
Txij li ntawm kev kawm txog kev txawj ntse mus rau kev xav txog kev ncaj ncees raws li Categorical Imperative thiab kev nkag siab tob txog kev zoo nkauj, Kant tau ua tiav kev hloov kho ntau yam kev nkag siab yooj yim txog tib neeg, lub ntiaj teb, thiab lawv txoj kev sib raug zoo. Yog li ntawd, kev txaus siab rau Kant txoj kev xav thiab kev koom tes hauv kev xav yog kev txaus siab rau txoj kev taug kev ntev ntawm tib neeg mus rau kev nkag siab tob dua thiab nyuaj dua ntawm nws tus kheej lub neej thiab lub ntiaj teb.