Plato txoj kev thuam txog kev ywj pheej

Plato txoj kev thuam txog kev ywj pheej

Feem ntau kev ywj pheej yog ib txoj kev tswj hwm uas ncaj ncees tshaj plaws vim nws tso cai rau cov pej xeem koom nrog thiab muab kev tswj hwm rau hauv tes ntawm cov pej xeem. Txawm li cas los xij, ua ntej kev txhim kho ntawm kev ywj pheej niaj hnub no, Plato tau thuam lub kaw lus no heev. Hauv nws cov ntawv - tshwj xeeb tshaj yog Politeia (Republic) - Plato tsis yog tsuas yog nug txog qhov ua tau zoo ntawm kev ywj pheej xwb tab sis kuj tau sib cav tias nws muaj cov noob ntawm kev puas tsuaj hauv. Nws qhov kev thuam tau los ntawm kev paub txog keeb kwm ntawm Athens, los ntawm nws qhov kev poob siab rau kev coj ua nom ua tswv uas muaj kev hais lus, thiab los ntawm nws txoj kev ntseeg tias lub xeev yuav tsum tau coj los ntawm cov neeg uas muaj kev txawj ntse tshaj plaws.

Keeb Kwm Txog Kev Tshuaj Xyuas: Kev Paub Txog Athenian Thiab Kev Tuag Ntawm Socrates

Plato nyob hauv lub sijhawm muaj kev kub ntxhov ntawm kev nom kev tswv hauv Athens. Athens yog ib lub tebchaws uas tau tsim tsa kev ywj pheej ncaj qha, qhov chaw uas cov pej xeem (nrog rau qee qhov kev txwv: tsis muaj qhev, tsis muaj poj niam, tsis muaj neeg tsiv teb tsaws chaw) koom nrog kev tsim txoj cai los ntawm kev sib sau ua ke. Txawm li cas los xij, kev ywj pheej ntawm Athens kuj tau ntsib kev poob qis, kev ua tsov ua rog, kev tsis sib haum xeeb ntawm pawg neeg, thiab kev txiav txim siab nom tswv uas feem ntau hloov pauv raws li kev xav ntawm cov pej xeem.

Qhov xwm txheej phem tshaj plaws rau Plato yog kev tua Socrates hauv xyoo 399 BC. Socrates—Plato tus xib fwb—raug txiav txim rau qhov kev foob tias "ua rau cov tub ntxhais hluas puas tsuaj" thiab "tsis hwm cov vajtswv hauv nroog." Rau Plato, Socrates txoj kev tuag tau qhia txog qhov txaus ntshai ntawm kev xav ntawm pej xeem thiab feem ntau txoj kev xav rau txim rau cov neeg txawj ntse yam tsis muaj kev paub txaus. Qhov no tau ua rau nws xaus lus: kev txiav txim siab nom tswv uas cov pej xeem tau ua yooj yim cuam tshuam, ua rau kev ywj pheej tsis ncaj ncees txawm tias nws hais tias ua haujlwm rau lub npe ntawm cov pej xeem.

Kev ywj pheej ua tsoomfwv raws li kev ntshaw, tsis yog kev paub

Ib qho ntawm Plato cov lus thuam tseem ceeb yog tias kev ywj pheej feem ntau muab qhov tseem ceeb rau kev ntshaw dua li kev paub (kev txawj ntse). Hauv The Republic, Plato cais qhov txawv ntawm kev paub tseeb ntawm Qhov Zoo thiab kev xav xwb. Nws tau sib cav tias txoj cai pej xeem muaj cov teeb meem nyuaj: kev ncaj ncees, kev kawm, kev ua tsov ua rog, kev lag luam, thiab kev coj ncaj ncees. Yog tias cov kev txiav txim siab tseem ceeb raug tso rau cov neeg tsis tau kawm - lossis cov neeg tsis tau kawm txaus -, lub xeev yuav raug coj los ntawm cov kev xav tsis ruaj khov.

NYEEM  Kev thuam txog kev xav ntawm feminist

Plato ntseeg tias tus thawj coj zoo tagnrho yuav tsum muaj peev xwm thiab kev coj zoo, tsis yog tsuas yog muaj koob muaj npe xwb. Kev ywj pheej, ntawm qhov tod tes, qhib ntau lub cib fim rau cov neeg uas muaj peev xwm nyiam cov pej xeem. Yog li ntawd, cov thawj coj raug xaiv tsis yog vim lawv muaj peev xwm tswj hwm, tab sis vim lawv muaj peev xwm ua rau pej xeem zoo siab thiab tswj hwm cov kev xav ntawm cov pej xeem.

Kev Tshuaj Xyuas ntawm Rhetoric thiab Demagogy

Plato tsis ntseeg cov lus hais txog kev nom kev tswv. Hauv lub tebchaws uas muaj kev ywj pheej, kev txawj hais lus rau pej xeem tuaj yeem yog qhov tseem ceeb rau kev tau txais lub hwj chim. Qhov teeb meem yog, cov lus hais tsis yog ib txwm muaj qhov tseeb. Nws tuaj yeem siv los txhuam cov lus dag kom lawv zoo li muaj tseeb, lossis los tsim cov cai tsis zoo kom muaj txiaj ntsig.

Hauv lub moj khaum no, Plato pom kev nce ntawm cov neeg sawv cev rau pej xeem—cov neeg uas hais tias lawv sawv cev rau cov pej xeem tab sis qhov tseeb siv lawv rau lub hwj chim ntawm tus kheej. Cov neeg sawv cev rau pej xeem tsis tas yuav yog cov neeg txawj ntse hauv lub xeev; lawv tsuas yog yuav tsum yog "cov tswv ntawm theem" ​​uas muaj peev xwm tsim cov yeeb ncuab sib koom, muag kev cia siab, thiab cog lus tias yuav txaus siab tam sim ntawd. Rau Plato, kev ywj pheej muab thaj av zoo rau hom neeg ua nom ua tswv no, vim tias kev yeej yog txiav txim siab los ntawm kev pom zoo ntawm cov pej xeem, tsis yog los ntawm kev coj ncaj ncees thiab kev txawj ntse.

Kev Ywj Pheej Ntau Dhau thiab Kev Poob ntawm Kev Txiav Txim

Kev ywj pheej feem ntau raug qhuas rau kev txhawb nqa kev ywj pheej. Plato tsis tau tsis lees txais kev ywj pheej ua tus nqi, tab sis nws tau nug txog lub tswv yim ntawm kev ywj pheej tsis muaj kev txwv. Hauv Lub Koom Haum (Phau Ntawv VIII), Plato piav qhia txog kev ywj pheej ua ib txoj cai uas pe hawm kev ywj pheej kom txog thaum nws hloov mus ua kev kub ntxhov. Txhua tus neeg xav ua neej raws li lawv nyiam; cov cai raug suav hais tias cuam tshuam; kev qhuab ntuas raug pom tias yog kev tsim txom.

Thaum kev ywj pheej raug nkag siab tias yog "tau tso cai ua txhua yam," cov tsev kawm ntawv uas tswj kev txiav txim yuav tsis muaj zog. Tib neeg pom tias nws nyuaj rau lees txais cov cai uas tsis zoo, txawm tias tsim nyog los xij. Kev kawm ntawv tuaj yeem poob nws txoj kev coj ua thaum lub hwj chim ntawm kev coj ncaj ncees thiab kev txawj ntse raug nug. Thaum lub sijhawm no, lub tebchaws yuav tsis muaj kev ruaj khov: cov cai hloov pauv raws li qhov sib txawv, kev tsis sib haum xeeb hauv zej zog nce ntxiv, thiab cov txiaj ntsig luv luv yeej dhau qhov kev npaj mus sij hawm ntev.

NYEEM  Realism thiab nominalism hauv metaphysics

Cov Qauv Tsis Nkag Siab: Kev Sib Txawv ntawm Kev Muaj Peev Xwm Tsis Tshua Muaj

Kev ywj pheej kuj txhawb nqa lub hauv paus ntsiab lus ntawm kev sib luag. Plato tau sib cav tias kev sib luag hauv kev hwm tib neeg tsis txhais tau tias kev sib luag hauv kev ua thawj coj. Rau Plato, teeb meem tshwm sim thaum kev ywj pheej sib npaug txhua lub tswv yim zoo li lawv muaj qhov hnyav sib npaug, txawm tias txhua tus neeg txoj kev paub thiab kev zoo sib txawv. Hauv cov teeb meem kev siv tshuab xws li kev tsav nkoj, tib neeg yuav xaiv tus thawj coj kws tshaj lij, tsis yog pov npav rau cov neeg caij tsheb. Txawm li cas los xij, hauv cov teeb meem ntawm lub xeev - uas Plato ntseeg tias nyuaj dua - kev ywj pheej hloov chaw tso kev txiav txim siab rau feem ntau pov npav.

Qhov piv txwv ntawm "lub nkoj ntawm lub xeev," feem ntau yog Plato, piav qhia txog qhov xwm txheej no: yog tias cov neeg caij tsheb tsis paub txog kev tsav nkoj sib tw txiav txim siab qhov kev taw qhia, lub nkoj yuav raug puas tsuaj. Hauv lwm lo lus, kev tswj hwm xav tau kev txawj ntse, tsis yog tsuas yog kev raug cai ntawm tus lej xwb.

Los ntawm Kev Ywj Pheej mus rau Kev Ua Phem: Lub Voj Voog ntawm Kev Poob ntawm Tsoom Fwv

Plato qhov kev thuam nto moo tshaj plaws yog lub tswv yim hais tias kev ywj pheej tuaj yeem poob qis mus rau hauv kev tsim txom. Nws tau sib cav hais tias thaum kev ywj pheej tsis raug tswj hwm, lub zej zog yuav sib faib, kev ntshaw sib tsoo, thiab kev txiav txim yuav qaug zog. Thaum muaj kev kub ntxhov, cov neeg pib ntshaw ib tug "tus cawm seej" uas cog lus tias yuav muaj kev txiav txim thiab kev nyab xeeb. Cov neeg nyiam kev nom kev tswv ces tawm los, tau txais kev txhawb nqa nrog cov lus cog tseg loj, thiab maj mam sib sau ua ke lub hwj chim kom txog thaum lawv dhau los ua cov neeg tsim txom.

Rau Plato, qhov no tsis yog qhov xwm txheej, tab sis yog ib qho qauv. Kev ywj pheej, uas qhuas kev ywj pheej thiab kev sib luag mus rau qhov kawg, tuaj yeem tsim qhov chaw rau kev sib sau ua ke ntawm lub hwj chim uas rhuav tshem kev ywj pheej nws tus kheej. Hauv nws qhov kev xav, kev tsim txom yog "duab ntxoov ntxoo tsaus ntuj" ntawm kev ywj pheej: pib nrog kev lom zem thiab xaus rau kev tsim txom.

Plato Txoj Kev Xaiv: Tsoom Fwv Teb Chaws ntawm Cov Kws Tshawb Fawb

Plato tsis yog tsuas yog thuam xwb; nws tau muab lwm txoj hauv kev: lub xeev zoo tagnrho uas coj los ntawm "tus vaj ntxwv kws txawj ntse." Cov kws txawj ntse, rau Plato, tsis yog cov neeg uas tsuas yog txawj sib cav xwb, tab sis cov neeg uas nyiam kev txawj ntse, tau kawm kom nkag siab txog qhov zoo, thiab muaj peev xwm tswj hwm lawv tus kheej lub siab nyiam. Lawv kav tsis yog rau kev nplua nuj lossis kev nyiam, tab sis rau kev ncaj ncees thiab kev zoo rau pej xeem.

NYEEM  Kev paub thiab kev sib npaug ntawm lub siab

Hauv Plato txoj kev tsim, lub zej zog raug muab faib ua pawg ua haujlwm: cov thawj coj (cov kws txawj xav), cov neeg saib xyuas (cov tub rog / kev ruaj ntseg), thiab cov neeg tsim khoom (cov neeg ua liaj ua teb, cov tub luam, cov neeg ua haujlwm). Kev ncaj ncees tshwm sim thaum txhua pawg ua tiav nws lub luag haujlwm raws li nws lub peev xwm, thiab cov thawj coj kav los ntawm kev xav, tsis yog los ntawm kev xav ntawm cov pej xeem.

Tau kawg, lub tswv yim no feem ntau raug thuam tias yog qhov ua rau cov neeg siab tawv thiab qhib qhov rooj rau kev tswj hwm. Txawm li cas los xij, Plato hais txog ib qho tseem ceeb: tsoomfwv yuav tsum ua raws li kev coj ncaj ncees, kev kawm, thiab kev paub uas tau ua pov thawj.

Qhov tseem ceeb ntawm Plato txoj kev thuam hauv lub caij nyoog niaj hnub no

Kev ywj pheej niaj hnub no txawv ntawm kev ywj pheej hauv Athenian: nws suav nrog kev cai lij choj, kev sib cais ntawm lub hwj chim, kev xaiv tsa sawv cev, kev tiv thaiv cov cai ntawm cov neeg tsawg, kev ywj pheej ntawm xovxwm, thiab kev kuaj xyuas thiab sib npaug. Txawm li cas los xij, Plato qhov kev thuam tseem ceeb ua ib qho kev ceeb toom. Kev nyiam pej xeem, kev dag ntxias cov ntaub ntawv, kev nom kev tswv ntawm tus kheej, kev sib cais, thiab kev tswj hwm kev xav hauv pej xeem qhia tau hais tias kev ywj pheej yeej ib txwm muaj peev xwm raug siv tsis raug.

Plato qhov kev thuam caw peb nug tias: cov neeg xaiv tsa yuav ua li cas thiaj li paub txaus? Peb yuav ua li cas thiaj li tsim kev kawm txog kev nom kev tswv kom pej xeem tsis raug ntxias tau yooj yim? Peb yuav ua li cas thiaj li sib npaug kev ywj pheej nrog lub luag haujlwm? Peb yuav ua li cas thiaj li tiv thaiv kev sib sau ua ke ntawm lub hwj chim uas tshwm sim los ntawm kev kub ntxhov ntawm kev ywj pheej nws tus kheej?

Xaus

Plato qhov kev thuam txog kev ywj pheej yog los ntawm kev txhawj xeeb tias kev ywj pheej yooj yim poob rau hauv txoj cai ntawm feem coob lub tswv yim, kev hais lus, thiab kev ntshaw. Nws tau sib cav hais tias kev ywj pheej tsis muaj kev txwv ua rau muaj kev kub ntxhov, uas kev nkag siab yuam kev txog kev sib luag tsis pom kev muaj peev xwm, thiab tias cov xwm txheej no ua rau muaj kev tsim txom. Txawm hais tias lwm txoj hauv kev "tus vaj ntxwv kws tshawb fawb" nyuaj rau siv hauv lub ntiaj teb niaj hnub no, Plato cov tswv yim tseem ceeb ua qhov kev xav tseem ceeb: kev ywj pheej tsis yog hais txog kev pov npav feem coob xwb, tab sis kuj yog hais txog qhov zoo ntawm kev paub, kev coj zoo, thiab cov tsev kawm ntawv uas tiv thaiv kev ncaj ncees.

Yog tias kev ywj pheej yuav muaj sia nyob, nws yuav tsum muaj ntau tshaj li cov txheej txheem xaiv tsa xwb. Nws yuav tsum tau txhawb nqa los ntawm kev kawm, kev coj ncaj ncees rau pej xeem, kev coj noj coj ua zoo, thiab cov txheej txheem uas tiv thaiv kev dag ntxias ntau tus - ib yam li Plato tau ceeb toom tshaj ob txhiab xyoo dhau los.

Sau ib qho lus tawm tswv yim