Lub tswv yim ntawm kev ntseeg hauv kev xav

Lub Tswv Yim ntawm Kev Ntseeg hauv Kev Xav

Kev ntseeg yog ib qho ntawm cov xwm txheej qub tshaj plaws thiab muaj feem cuam tshuam tshaj plaws hauv keeb kwm tib neeg. Nws tshwm sim hauv kev ntseeg, kev ua koob tsheej, cov tsev kawm ntawv, thiab txawm tias kev paub txog sab ntsuj plig uas nyuaj piav qhia hauv cov lus txhua hnub. Hauv lub neej kev sib raug zoo, kev ntseeg tuaj yeem yog qhov chaw ntawm kev coj ncaj ncees , kev sib koom ua ke, thiab lub zog tsav tsheb rau kev hloov pauv. Txawm li cas los xij, kev ntseeg kuj tseem tuaj yeem tsa cov lus nug tseem ceeb: lub hauv paus rau kev ntseeg yog dab tsi? Peb nkag siab Vajtswv, kev tshwm sim, thiab kev paub txog sab ntsuj plig li cas? Qhov no yog qhov uas kev xav los ua si. Kev xav tsis hloov kev ntseeg, tab sis nrhiav kev nkag siab, sim, thiab piav qhia txog cov ntsiab lus ntawm kev ntseeg los ntawm kev xav thiab kev sib cav.

1. Lub ntsiab lus ntawm "Kev ntseeg" los ntawm kev xav txog kev xav yog dab tsi?

Hauv kev xav txog lub neej, kev ntseeg tsis yog tsuas yog nkag siab tias yog kev sib sau ua ke ntawm kev ua koob tsheej lossis kev cai ntawm kev coj ncaj ncees xwb, tab sis kuj yog ib lub ntsiab lus uas teb cov lus nug tseem ceeb tshaj plaws: tib neeg tuaj qhov twg, lub hom phiaj ntawm lub neej yog dab tsi , thiab tib neeg yuav tsum ua neej li cas. Yog li ntawd, kev xav txog lub neej feem ntau tham txog kev ntseeg los ntawm ntau qhov ntsuas: (1) qhov ntsuas metaphysical - txog qhov tseeb siab tshaj plaws (Vajtswv, qhov tsis muaj qhov kawg); (2) qhov ntsuas epistemological - txog cov peev txheej ntawm kev paub txog kev ntseeg (kev tshwm sim, kev xav, kev paub dhau los); (3) qhov ntsuas kev coj ncaj ncees - txog cov nqi thiab kev ua; thiab (4) qhov ntsuas existential - txog lub ntsiab lus, kev txom nyem, kev cia siab, thiab kev cawm seej.

Cov kws tshawb fawb kuj sib txawv ntawm "kev ntseeg ua ib lub koom haum" (kev qhia ntawm nom tswv, kev cai lij choj, cov koom haum) thiab "kev ntseeg ua ib qho kev paub dhau los" (kev xav tsis thoob, kev mloog lus, lossis kev ntsib sab hauv). Qhov kev sib txawv no tseem ceeb vim tias kev thuam kev xav qee zaum yog hais txog kev coj ua ntawm lub koom haum, tsis yog lub hauv paus ntawm kev paub txog kev ntseeg. Hauv lwm lo lus, kev tshawb fawb sim tshuaj xyuas: qhov uas hu ua "kev ntseeg" puas yog kev ntseeg, kev ua, kev paub dhau los, lossis kev sib xyaw ua ke ntawm peb yam no?

2. Kev Xav Txog Kev Ntseeg: Ib Qho Chaw Rau Kev Sib Tham Ntawm Kev Ntseeg Thiab Kev Xav

Ib ceg ntawm kev xav uas tshuaj xyuas kev ntseeg hu ua kev xav ntawm kev ntseeg. Nws lub hom phiaj tsis yog txiav txim siab seb kev ntseeg twg yog qhov tseeb, tab sis yog tshuaj xyuas cov ntsiab lus, kev sib cav, thiab cov txiaj ntsig ntawm kev ntseeg. Kev xav ntawm kev ntseeg feem ntau teb cov lus nug xws li: puas muaj pov thawj tias Vajtswv muaj sia nyob? Vajtswv txoj kev sib raug zoo nrog lub ntiaj teb yog dab tsi? Puas muaj txuj ci tseem ceeb? Yuav piav qhia qhov teeb meem ntawm kev phem li cas hauv kev ntseeg Vajtswv? Puas muaj lus hais txog Vajtswv muaj txiaj ntsig?

Hauv kev lig kev cai ntawm sab hnub poob, kev sib tham ntawm kev ntseeg thiab kev xav tau muaj txij li thaum ub los txog rau niaj hnub no. Piv txwv li, Plato thiab Aristotle tau tsim txoj hauv kev rau kev sib tham txog "Zoo" lossis "Tsis txav mus los," uas tau tshoov siab rau kev kawm txog kev ntseeg. Hauv kev lig kev cai Islamic, cov kws tshawb fawb xws li al-Farabi, Ibn Sina, thiab Ibn Rushd tau tsim kev sib xyaw ntawm kev tshwm sim thiab kev xav. Lawv lub hom phiaj tsis yog kom rhuav tshem kev ntseeg, tab sis yog los tsim kom muaj lub moj khaum piav qhia txog kev dawb huv, kev qhia Vajtswv txoj lus, thiab kev coj ncaj ncees.

3. Lub Tswv Yim Txog Vajtswv : Kev Ntseeg Vajtswv, Kev Ntseeg Deism, thiab Kev Ntseeg Pantheism

Ib qho ntawm cov ntsiab lus tseem ceeb hauv lub tswv yim ntawm kev ntseeg hauv kev xav yog lub tswv yim ntawm Vajtswv. Hauv kev ntseeg Vajtswv, Vajtswv raug nkag siab tias yog tus neeg siab tshaj plaws uas tsim, txhawb nqa, thiab koom nrog hauv keeb kwm tib neeg. Qhov no yog qhov tshwm sim ntau hauv cov kev ntseeg Abrahamic. Hauv kev ntseeg deism, Vajtswv raug lees paub tias yog tus tsim, tab sis tom qab tsim lub ntiaj teb, Nws tsis cuam tshuam ntxiv lawm; lub ntiaj teb ua haujlwm raws li cov cai ntuj . Deism tau tshwm sim muaj zog thaum lub sijhawm Enlightenment, thaum cov neeg xav hais txog kev xav thiab kev txiav txim ntawm xwm.

Tseem muaj pantheism, uas pom Vajtswv zoo ib yam li lub ntiaj teb lossis muaj nyob hauv nws tag nrho. Tsis zoo li theism, uas hais txog Vajtswv qhov kev hla dhau, pantheism hais txog immanence. Lwm cov variants, xws li panentheism, sim sib haum xeeb ob qho tib si: lub ntiaj teb muaj "hauv" Vajtswv, tab sis Vajtswv tseem loj dua lub ntiaj teb.

Cov tswv yim sib txawv no cuam tshuam rau txoj kev nkag siab ntawm kev ntseeg. Kev ntseeg Vajtswv feem ntau hais txog kev thov Vajtswv, tej txuj ci tseem ceeb, thiab kev sib raug zoo nrog Vajtswv. Kev ntseeg Vajtswv hais txog kev coj ncaj ncees thiab kev txiav txim ntawm lub ntiaj teb. Kev ntseeg Vajtswv feem ntau txhawb nqa tus cwj pwm ntawm sab ntsuj plig ze rau xwm thiab kev sib koom ua ke ntawm lub neej.

4. Cov Lus Sib Cav Txog Kev Muaj Vajtswv

Cov kev ntseeg qub qub tau tsim ntau yam kev sib cav txog qhov muaj Vajtswv. Kev sib cav txog ontological (Anselm's) hais tias Vajtswv, ua tus "zoo tshaj plaws uas xav tau," yuav tsum muaj, vim tias kev muaj nyob raug suav hais tias zoo tshaj plaws dua li lub tswv yim xwb. Kev sib cav txog cosmological (Aquinas's) pib nrog qhov tseeb tias muaj kev txav mus los, ua rau muaj, lossis xwm txheej hauv ntiaj teb, tom qab ntawd xaus nrog qhov tsim nyog ntawm thawj qhov ua rau lossis tsim nyog. Lub caij no, kev sib cav txog teleological taw qhia rau kev txiav txim thiab lub hom phiaj hauv xwm, uas xav tias taw qhia rau tus tsim qauv ntse.

Nyob rau lub caij niaj hnub no, qhov kev sib cav no tau raug thuam. Piv txwv li, Immanuel Kant tau sib cav tias kev muaj nyob tsis tuaj yeem raug kho raws li ib yam khoom uas ntxiv rau lub tswv yim; yog li, qhov kev sib cav ontological yog teeb meem. Txawm li cas los xij, Kant kuj ntseeg tias kev ntseeg muaj lub luag haujlwm hauv lub ntiaj teb kev coj ncaj ncees: cov tswv yim ntawm Vajtswv, kev ywj pheej, thiab kev tsis txawj tuag pab txhawb nqa lub neej kev coj ncaj ncees. Qhov kev sib cav no qhia tau hais tias kev xav tsis muab ib lo lus teb, tab sis ua rau txoj kev ntseeg tau raug soj ntsuam zoo.

5. Qhov Teeb Meem ntawm Kev Phem thiab Kev Txom Nyem

Ib qho kev thuam hnyav tshaj plaws ntawm kev ntseeg Vajtswv yog qhov teeb meem ntawm kev phem: yog tias Vajtswv muaj hwj chim loj kawg nkaus thiab muaj kev hlub tshua, vim li cas kev phem thiab kev txom nyem thiaj li muaj? Cov kev xav tau teb nrog ntau txoj hauv kev. Cov kev ntseeg qub hais tias kev phem tshwm sim los ntawm tib neeg txoj kev ywj pheej; yog tsis muaj kev ywj pheej, yuav tsis muaj kev hlub lossis kev coj ncaj ncees tiag tiag. Lwm txoj hauv kev pom kev txom nyem ua txoj hauv kev los tsim tus ntsuj plig, qhov chaw uas tib neeg loj hlob los ntawm kev sib tw. Kuj tseem muaj kev xav tias tsis yog txhua yam laj thawj ntawm Vajtswv tuaj yeem nkag siab los ntawm tib neeg lub zeem muag txwv.

Txawm hais tias qhov kev sib tham no tsis txaus siab tag nrho los, qhov kev sib tham no qhia tau tias kev xav txog kev sim seb kev ntseeg sab hauv puas sib xws. Kev ntseeg tsis yog tsuas yog raug suav hais tias yog kev lig kev cai xwb, tab sis kuj suav hais tias yog nws lub hwj chim piav qhia txog qhov tseeb ntawm tib neeg.

6. Kev Tshwm Sim, Kev Ntseeg, thiab Kev Paub

Lub tswv yim ntawm kev ntseeg kuj tseem cuam tshuam rau cov lus nug txog kev paub txog: tib neeg paub txog kev ntseeg li cas? Hauv kev lig kev cai ntawm kev ntseeg, kev tshwm sim yog qhov tseem ceeb. Tab sis kev xav nug: yuav ua li cas thiaj paub qhov txawv ntawm kev tshwm sim ntawm tib neeg txhais lus? Kev xav txiav txim siab txog qhov kev thov ntawm kev tshwm sim li cas? Qhov no yog qhov kev sib cav sib ceg tshwm sim ntawm kev xav, uas hais txog kev xav, kev paub dhau los, uas hais txog kev paub dhau los, thiab kev ntseeg siab, uas hais txog kev ntseeg ua lub hauv paus tseem ceeb.

Muaj ib txhia neeg xav niaj hnub nim no hais txog kev ntseeg ua ib hom kev paub tshwj xeeb—tsis yog tsuas yog cov ntaub ntawv xav xwb, tab sis yog ib qho kev paub uas muaj lub ntsiab lus tob. Piv txwv li, William James tau tham txog ntau yam kev paub txog kev ntseeg thiab lawv qhov cuam tshuam rau lub neej. Txawm li cas los xij, kev thuam kuj tau tshwm sim: kev paub txog tus kheej tuaj yeem sib txawv thiab tsis yog ib txwm muaj peev xwm txheeb xyuas tau rau pej xeem. Kev xav tau tom qab ntawd tau tsim cov hau kev los ntsuas cov kev paub no los ntawm lawv qhov sib xws, kev cuam tshuam txog kev ncaj ncees, thiab kev sib raug zoo nrog tib neeg tag nrho.

7. Hom Lus ntawm Kev Ntseeg: Cov Cim, Cov Lus Piv Txwv, thiab Cov Lus Paub Tsis Meej

Cov lus kev ntseeg feem ntau hais txog Vajtswv hauv tib neeg cov lus: "hnov txhua yam," "npau taws," "hlub." Kev txawj ntse nug seb cov lus no puas yog lus tiag tiag lossis lus piv txwv. Qee tus kws tshawb fawb thiab kws txawj ntse hu nws ua piv txwv: cov lus tsis sib xws nrog tib neeg lub ntsiab lus, tab sis lawv kuj tsis yog khoob. Los ntawm kev piv txwv, tib neeg tuaj yeem hais txog Vajtswv yam tsis muaj kev sib npaug ntawm Vajtswv nrog cov tsiaj txhu.

Tseem muaj ib txoj kev siv lub cim, uas ntseeg tias cov lus kev ntseeg taw qhia rau qhov tseeb dhau ntawm lub tswv yim . Cov cim tsis yog tsuas yog kho kom zoo nkauj xwb; lawv coj tib neeg mus rau kev nkag siab txog kev muaj nyob. Yog li ntawd, kev ntseeg tsis tuaj yeem raug muab tso ua ke rau hauv cov lus pom zoo ntawm kev tshawb fawb, tab sis nws tseem tuaj yeem muaj lub ntsiab lus rau lub neej.

8. Kev Ntseeg, Kev Cai, thiab Kev Nyob Ua Ke

Thaum kawg, kev xav txog kev ntseeg tsis yog tsuas yog ib qho teeb meem ntawm metaphysics xwb, tab sis kuj yog ib qho teeb meem ntawm kev xyaum. Kev ntseeg tsim cov kev coj ncaj ncees, txoj cai, thiab tib neeg ua li cas rau ib leeg. Kev xav txog kev ntseeg nug: kev coj ncaj ncees puas yuav tsum vam khom kev ntseeg? Ib txhia sib cav tias kev coj ncaj ncees tuaj yeem muaj lub hauv paus zoo (piv txwv li, Kantian ethics), thaum lwm tus pom kev ntseeg ua lub hauv paus rau kev txhawb siab thiab lub qab ntuj dav dua ntawm lub ntsiab lus.

Hauv cov zej zog uas muaj ntau haiv neeg sib koom ua ke, kev txawj ntse kuj pab txhawb kev sib tham ntawm ntau haiv neeg: tsis yog los ntawm kev tshem tawm qhov sib txawv, tab sis los ntawm kev nrhiav lub hauv paus rau kev nyob ua ke - xws li kev kam rau siab, kev ncaj ncees, thiab kev hwm tib neeg lub meej mom. Nrog nws txoj kev xav tseem ceeb, kev txawj ntse tiv thaiv kev ntseeg kom tsis txhob poob mus rau hauv kev ntseeg tus kheej, thaum tseem tiv thaiv kev tsis ntseeg uas ua rau tib neeg tsis xav tau lub ntsiab lus.

Kev kaw

Lub tswv yim ntawm kev ntseeg hauv kev xav yog kev sim nkag siab txog kev ntseeg kom tob: tshuaj xyuas cov lus sib cav txog Vajtswv, xav txog cov hauv paus ntawm kev paub txog kev ntseeg, tshuaj xyuas cov lus kev ntseeg, thiab nkag siab txog lub luag haujlwm ntawm kev ntseeg hauv kev coj ncaj ncees thiab lub neej hauv zej zog. Kev xav tsis yog ib txwm sib haum nrog kev ntseeg ntawm lub koom haum, tab sis nws muab qhov chaw rau kev xav kom kev ntseeg tsis yog tsuas yog ib qho kev lig kev cai xwb tab sis dhau los ua kev paub txog kev paub thiab lub luag haujlwm. Thaum kawg, kev sib ntsib ntawm kev ntseeg thiab kev xav qhib lub sijhawm rau kev sib tham ntawm kev ntseeg thiab kev xav: tib neeg txoj kev sim nkag siab txog qhov tseeb thaum tib lub sijhawm nkag siab nws tus kheej.

Sau ib qho lus tawm tswv yim