Kev Sib Raug Zoo ntawm Anthropology thiab Kev Tshawb Fawb Txog Kev Ncaj Ncees
Kev kawm txog tib neeg yog ib qho kev tshawb fawb uas kawm txog tib neeg tag nrho—los ntawm kev coj noj coj ua, kev sib raug zoo, kev ua neej, thiab keeb kwm. Vim tias nws cov hom phiaj kawm yog tib neeg thiab lawv cov zej zog, kev kawm txog tib neeg tsis tuaj yeem sib cais ntawm cov lus nug txog kev coj ncaj ncees: cov kws tshawb fawb sib cuag li cas nrog cov neeg koom nrog, cov ntaub ntawv raug sau li cas, leej twg tau txais txiaj ntsig, leej twg muaj kev pheej hmoo ntawm kev raug mob, thiab cov txiaj ntsig tshawb fawb raug tshaj tawm li cas. Qhov no yog qhov uas kev tshawb fawb txog kev coj ncaj ncees los ua si. Kev tshawb fawb txog kev coj ncaj ncees yog ib pawg ntawm cov ntsiab cai kev coj ncaj ncees thiab cov lus qhia kev tshaj lij uas tswj hwm cov kws tshawb fawb cov kev ua kom kev tshawb fawb raug ua tiav, hwm tib neeg lub meej mom, thiab tsis ua rau muaj kev cuam tshuam tsis zoo. Kev sib raug zoo ntawm kev kawm txog tib neeg thiab kev tshawb fawb txog kev coj ncaj ncees yog ze heev vim tias kev kawm txog tib neeg cov txheej txheem sib txawv—xws li kev kawm txog haiv neeg thiab kev soj ntsuam ntawm cov neeg koom nrog—coj cov kws tshawb fawb ncaj qha mus rau hauv lub neej hauv zej zog uas lawv kawm.
Anthropology ua ib txoj kev tshawb fawb uas "nyob ze" rau tib neeg
Tsis zoo li kev tshawb fawb uas ua tiav hauv chav kuaj lossis siv cov ntaub ntawv theem ob, kev tshawb fawb txog tib neeg feem ntau xav tau kev sib ze ntawm cov kws tshawb fawb thiab cov zej zog. Hauv kev ua haujlwm hauv thaj teb, cov kws tshawb fawb txog tib neeg tuaj yeem siv sijhawm ntau lub hlis lossis txawm tias ntau xyoo nrog cov zej zog, koom nrog cov haujlwm txhua hnub, saib xyuas kev sib raug zoo, thiab tsim kev sib raug zoo ntawm tus kheej. Qhov kev sib ze no ua rau muaj kev paub ntau, tab sis nws kuj ua rau muaj teeb meem kev coj ncaj ncees. Piv txwv li, thaum twg cov kws tshawb fawb tuaj yeem sau cov kev sib tham tsis raws cai? Txhua tus neeg puas nkag siab tias lawv cov kev sib cuam tshuam yog ib feem ntawm kev tshawb fawb? Cov kws tshawb fawb yuav ua li cas kom ntseeg tau tias lawv qhov muaj nyob tsis hloov pauv tus cwj pwm hauv zej zog lossis ua rau muaj kev tsis sib haum xeeb sab hauv?
Yog li ntawd, kev tshawb fawb txog kev ncaj ncees hauv kev kawm txog tib neeg tsis yog tsuas yog kev ua haujlwm ntawm kev tswj hwm xwb, tab sis yog lub hauv paus uas txiav txim siab qhov raug cai ntawm cov txheej txheem tshawb fawb. Yog tsis muaj kev ncaj ncees, kev tshawb fawb muaj kev pheej hmoo los ua ib hom kev siv tsis raug: coj cov ntaub ntawv thiab cov dab neeg hauv lub neej los ntawm lwm tus yam tsis tau kev tso cai lossis kev xav txog cov txiaj ntsig hauv zej zog.
Cov Ntsiab Cai ntawm Kev Tshawb Fawb Txog Kev Ncaj Ncees hauv Kev Kawm Txog Tib Neeg
Hauv kev xyaum ua, kev coj ncaj ncees ntawm kev tshawb fawb yog muaj nyob rau hauv ntau lub hauv paus ntsiab lus dav dav uas kuj tau txais yuav dav hauv kev tshawb fawb hauv zej zog: kev hwm rau kev ywj pheej, kev tsis ua phem, kev ua siab zoo, thiab kev ncaj ncees. Hauv cov ntsiab lus ntawm kev kawm txog tib neeg, cov hauv paus ntsiab lus no muaj kev txhais lus tshwj xeeb.
Ua ntej, kev hwm rau kev ywj pheej yog cuam tshuam nrog kev pom zoo paub. Cov kws tshawb fawb yuav tsum piav qhia txog lub hom phiaj tshawb fawb, cov txheej txheem, kev pheej hmoo, cov txiaj ntsig, thiab yuav siv cov ntaub ntawv li cas. Qhov kev sib tw yog tias hauv qee lub zej zog, lub tswv yim ntawm "kev pom zoo" tsis yog ib tus neeg ib txwm muaj. Qee lub zej zog muab qhov tseem ceeb rau kev pom zoo ua ke los ntawm cov thawj coj ib txwm muaj, cov thawj coj kev ntseeg, lossis cov qauv kev coj noj coj ua hauv zos. Ntawm no, kev kawm txog tib neeg qhia txog kev nkag siab txog kab lis kev cai: cov kws tshawb fawb yuav tsum hloov kho txoj kev tau txais kev pom zoo yam tsis ua txhaum cov cai ntawm cov tswv cuab hauv zej zog.
Qhov thib ob, tsis ua phem txhais tau tias cov kws tshawb fawb yuav tsum txo qhov kev puas tsuaj uas yuav tshwm sim—txawm tias lub cev, kev puas siab puas ntsws, kev sib raug zoo, lossis kev lag luam. Hauv kev kawm txog tib neeg, kev puas tsuaj hauv zej zog feem ntau pom tseeb tshaj plaws. Piv txwv li, kev nthuav tawm kev tsis sib haum xeeb sab hauv, kev nom kev tswv, lossis kev coj noj coj ua uas raug ntxub ntxaug tuaj yeem ua rau muaj kev ntxub ntxaug thiab ua rau qee pawg neeg tsis zoo. Txawm tias cov ntawv tshaj tawm txog kev tshawb fawb kuj tuaj yeem muaj kev cuam tshuam, tshwj xeeb tshaj yog tias lub zej zog uas tab tom kawm tuaj yeem txheeb xyuas tau yooj yim.
Qhov thib peb, ua qhov zoo txhais tau tias kev tshawb fawb yuav tsum muab cov txiaj ntsig, tsawg kawg tsis yog rau tus kws tshawb fawb xwb. Cov txiaj ntsig tsis tas yuav tsum yog cov khoom siv, tab sis tuaj yeem suav nrog cov ntaub ntawv ntawm kev paub hauv zos, cov lus pom zoo txoj cai uas pab tau zej zog, lossis kev txhim kho peev xwm los ntawm kev cob qhia. Txawm li cas los xij, lub hauv paus ntsiab lus no kuj xav tau kev ceev faj kom ntseeg tau tias tus kws tshawb fawb txoj kev xav txog "txiaj ntsig" tsis yog qhov laj thawj rau kev thawb ib qho kev npaj tshwj xeeb.
Qhov thib plaub, kev ncaj ncees hais tias lub nra hnyav thiab cov txiaj ntsig ntawm kev tshawb fawb yuav tsum tau sib koom ua ke ncaj ncees. Hauv kev kawm txog tib neeg, qhov teeb meem ntawm kev ncaj ncees tshwm sim thaum cov kws tshawb fawb los ntawm cov tsev kawm ntawv muaj zog kawm txog cov zej zog uas tsis muaj zog, thiab cov kev paub tshwm sim tsim cov txiaj ntsig kev kawm, nyiaj txiag, lossis lub koob npe nrov uas tsis rov qab los rau hauv zej zog. Kev ncaj ncees xav tau kev sib pauv thiab kev lees paub zoo.
Cov txheej txheem Ethnographic thiab kev teeb meem kev coj ncaj ncees
Kev kawm txog haiv neeg yog ib qho cim ntawm kev kawm txog tib neeg: ib txoj hauv kev nkag siab txog kab lis kev cai los ntawm lub zeem muag sab hauv los ntawm kev koom tes ncaj qha. Txoj kev no suav nrog kev soj ntsuam los ntawm cov neeg koom nrog, kev xam phaj tob tob, thiab kev sau cov kev paub txhua hnub. Vim tias kev kawm txog haiv neeg nkag mus rau hauv lub neej ntiag tug ntawm lub neej hauv zej zog ua rau kev coj ncaj ncees nyuaj zuj zus.
Muaj ib qho teeb meem uas feem ntau ntsib yog qhov ciam teb ntawm lub luag haujlwm ntawm tus kws tshawb fawb thiab kev sib raug zoo ntawm tus kheej. Hauv daim teb no, cov kws tshawb fawb tuaj yeem ua phooj ywg, "tsev neeg tos txais," lossis cov neeg ntseeg siab ntawm cov neeg qhia. Cov kev sib raug zoo no tuaj yeem txhim kho qhov zoo ntawm cov ntaub ntawv, tab sis lawv kuj tuaj yeem tsim kev tsis sib npaug ntawm lub hwj chim: cov neeg qhia yuav xav tias yuav tsum pab tus kws tshawb fawb, lossis tus kws tshawb fawb yuav siv lawv qhov kev sib raug zoo kom tau txais cov ntaub ntawv rhiab heev.
Muaj teeb meem ntxiv txog kev ceev ntiag tug thiab kev tsis qhia npe. Cov kws tshawb fawb txog tib neeg feem ntau kawm txog cov zej zog me me, yog li txawm tias cov npe raug zais cia, cov ntsiab lus ntawm cov dab neeg, qhov chaw, lossis cov xwm txheej tuaj yeem qhia tus kheej ntawm cov neeg koom nrog. Yog li ntawd, kev coj ncaj ncees xav tau ntau dua li kev hloov npe xwb; cov tswv yim xws li kev zais qee cov ntsiab lus, kev sib xyaw ua ke (sib xyaw), lossis kev sib tham nrog cov neeg koom nrog txog qib kev qhia tawm nyab xeeb yog qhov tsim nyog.
Kuj tseem muaj cov teeb meem rau kev soj ntsuam hauv cov chaw pej xeem. Hauv qee qhov xwm txheej, cov kws tshawb fawb yuav xav tias cov haujlwm hauv cov chaw pej xeem tuaj yeem soj ntsuam yam tsis tau kev tso cai tshwj xeeb. Txawm li cas los xij, txoj hauv kev coj ncaj ncees nug: cov neeg koom nrog puas muaj kev cia siab tsim nyog ntawm kev ceev ntiag tug? Puas muaj kev pheej hmoo ntawm lawv tus cwj pwm raug tshaj tawm? Anthropology txhawb kom muaj kev xav txog cov ntsiab lus, tsis yog ua raws li cov cai txheem.
Kev coj ncaj ncees, lub hwj chim, thiab keeb kwm ntawm anthropology
Kev sib raug zoo ntawm kev kawm txog tib neeg thiab kev tshawb fawb txog kev ncaj ncees kuj tsis sib cais los ntawm keeb kwm ntawm kev qhuab qhia. Kev kawm txog tib neeg tau raug thuam rau nws txoj kev sib raug zoo nrog kev tswj hwm, qhov twg kev tshawb fawb txog cov zej zog uas tau tswj hwm tau siv rau kev tswj hwm thiab kev tswj hwm. Qhov kev thuam no txhawb nqa qhov kev paub tias kev paub yeej tsis yog qhov nruab nrab; kev tshawb fawb yeej ib txwm nyob hauv cov tes hauj lwm ntawm lub hwj chim. Yog li ntawd, kev kawm txog tib neeg niaj hnub no hais txog kev ncaj ncees ua ib qho kev siv zog los rhuav tshem kev sib raug zoo ntawm lub hwj chim thiab zam kev rov ua dua ntawm kev coj ua phem.
Nyob rau hauv lub sijhawm niaj hnub no, cov teeb meem ntawm lub hwj chim tshwm sim hauv leej twg txhais cov teeb meem kev tshawb fawb, leej twg tuav cov ntaub ntawv, thiab leej twg txiav txim siab qhov kawg ntawm zaj dab neeg. Kev ncaj ncees ntawm kev tshawb fawb txhawb kom muaj cov qauv koom tes ntau dua - piv txwv li, kev koom nrog cov zej zog hauv kev tsim cov lus nug tshawb fawb, kev lees paub cov ntsiab lus ua ke, lossis tso cai rau qhov chaw rau cov suab hauv zos hauv cov ntawv tshaj tawm.
Kev coj ncaj ncees ntawm kev tshaj tawm thiab kev muaj cov ntaub ntawv
Kev tshawb fawb txog kev coj ncaj ncees tsis xaus thaum ua tiav kev tshawb fawb hauv thaj chaw. Cov theem kev tshuaj xyuas thiab kev tshaj tawm kuj muaj cov txiaj ntsig zoo. Ua ntej, cov kws tshawb fawb yuav tsum xav txog qhov cuam tshuam ntawm kev tshaj tawm: puas yog kev sau ntawv ua rau muaj kev ntxub ntxaug, kev tsis sib haum xeeb, lossis kev cuam tshuam uas ua rau lub zej zog puas tsuaj? Qhov thib ob, muaj qhov teeb meem ntawm kev muaj cov ntaub ntawv: puas yuav tsum khaws cov ntaub ntawv xam phaj, cov duab, thiab cov ntawv sau hauv thaj chaw mus tas li? Leej twg yuav tsum muaj kev nkag mus rau lawv? Hauv lub hnub nyoog digital, kev khaws cia huab, kev khaws cia qhib, thiab kev siv cov ntaub ntawv rau kev tshawb fawb ntxiv xav tau kev pom zoo meej.
Ntxiv mus, cov kws tshawb fawb txog tib neeg feem ntau ntsib cov lus nug: cov neeg koom nrog puas muaj cai nyeem cov qauv ntawm lawv cov haujlwm lossis thov kom tshem tawm qee ntu? Kev coj ua zoo uas loj hlob tuaj yog "kev kuaj xyuas cov tswv cuab," lossis cov lus tawm tswv yim ntawm cov neeg koom nrog, txawm hais tias qhov no tseem yuav tsum tau sib npaug nrog kev ncaj ncees ntawm kev tshawb fawb thiab kev tiv thaiv lwm tus neeg qhia.
Kev tshawb fawb txog kev coj ncaj ncees hauv lub sijhawm digital thiab social media
Kev txhim kho thev naus laus zis tau nthuav dav thaj chaw ntawm kev kawm txog tib neeg mus rau hauv cov chaw digital: cov rooj sib tham hauv online, cov zej zog ua si, cov platform social media, thiab cov pab pawg sib tham. Ntawm no, cov ciam teb ntawm pej xeem thiab ntiag tug tsis meej pem zuj zus. Cov ntaub ntawv yuav muaj "qhib," tab sis cov neeg siv tsis tas li xav tias lawv cov ntawv tshaj tawm yuav raug tshuaj xyuas rau kev tshawb fawb. Kev coj ncaj ncees ntawm kev tshawb fawb xav kom cov kws tshawb fawb ntsuas qhov kev cia siab ntawm kev ceev ntiag tug, nrhiav kev tso cai thaum tsim nyog, thiab tiv thaiv cov cim digital uas yooj yim taug qab.
Tsis tas li ntawd xwb, kev tshawb fawb hauv online ua rau muaj kev pheej hmoo ntawm kev sau tsis raug, kev hais lus tsis raug, thiab kev txhais lus tsis raws li lub ntsiab lus. Kev kawm txog tib neeg, nrog nws txoj kev kawm tag nrho, tuaj yeem pab cov kws tshawb fawb nkag siab txog lub ntsiab lus ntawm kev coj cwj pwm hauv online, thaum kev coj ncaj ncees ua kom ntseeg tau tias kev nkag siab zoo li no tsis ua rau cov tib neeg lossis cov pab pawg raug mob.
Kev kaw
Kev sib raug zoo ntawm kev kawm txog tib neeg thiab kev tshawb fawb txog kev ncaj ncees yog qhov tseem ceeb thiab sib txhawb zog. Kev kawm txog tib neeg, nrog nws txoj kev tsom mus rau tib neeg lub neej thiab kab lis kev cai, xav tau kev nkag siab zoo txog kev coj ncaj ncees, vim tias cov kws tshawb fawb tsis yog tsuas yog saib xwb tab sis kuj tsim kev sib raug zoo, nkag mus rau hauv qhov chaw nyob ntawm lwm tus, thiab tsim cov dab neeg txog lawv. Lub caij no, kev tshawb fawb txog kev ncaj ncees muab lub tswv yim rau kev sau cov ntaub ntawv, kev tshuaj xyuas, thiab kev tshaj tawm uas hwm tib neeg lub meej mom, txo qis kev pheej hmoo, thiab muab qhov tseem ceeb rau kev ncaj ncees. Hauv lub ntiaj teb uas nyuaj zuj zus - txawm tias yog vim muaj kev tsis sib luag hauv zej zog, keeb kwm colonial, lossis thev naus laus zis digital - kev kawm txog tib neeg muaj zog yog kev ncaj ncees: kev xav, lub luag haujlwm, thiab cog lus rau tib neeg.