Lus ua ib lub Symbolic System
Lus yog ib qho ntawm tib neeg lub peev xwm tshwj xeeb tshaj plaws. Los ntawm lus, tib neeg tuaj yeem qhia cov tswv yim, tsim kev sib raug zoo hauv zej zog, xa kev paub, thiab txhim kho kab lis kev cai los ntawm ib tiam dhau ib tiam. Txawm li cas los xij, lus tsis yog tsuas yog kev sib sau ua ke ntawm cov lus hais lossis sau. Lus ua haujlwm ua lub cim: ib lub tshuab ntawm cov cim uas sawv cev rau ib yam dab tsi sab nraud, sib koom los ntawm cov tswv cuab ntawm lub zej zog, thiab raug tswj hwm los ntawm qee txoj cai. Kev nkag siab lus ua lub cim pab peb nkag siab tias vim li cas lus thiaj li ua tau zoo, vim li cas nws thiaj li ua rau muaj kev nkag siab yuam kev, thiab vim li cas lus hloov pauv tas li nrog kev sib raug zoo hauv zej zog.
1. Nkag siab txog cov cim thiab lawv txoj kev sib raug zoo rau cov lus
Ib lub cim yog ib yam dab tsi uas sawv cev rau lwm yam. Hauv lub neej txhua hnub, peb paub txog cov cim: lub teeb liab txhais tau tias nres, lub siab txhais tau tias hlub, lossis tus chij txhais tau tias yog lub teb chaws. Cov cim muaj lub ntsiab lus vim tias muaj kev pom zoo hauv zej zog uas ua rau tib neeg nkag siab lawv tib yam nkaus.
Hauv lus, cov cim tseem ceeb yog cov lus (ob qho tib si suab thiab sau). Piv txwv li, cov suab /a-ir/ lossis cov ntawv sau "dej" sawv cev rau lub tswv yim ntawm cov kua dej ntshiab uas peb haus thiab siv txhua hnub. Lo lus nws tus kheej tsis yog dej; nws tsuas yog ib qho cim xwb. Lo lus no hais txog yog lub tswv yim lossis khoom hauv lub ntiaj teb tiag. Qhov no yog lub ntsiab lus ntawm lus ua lub cim: kev sib raug zoo ntawm daim ntawv lus thiab lub ntsiab lus yog sawv cev, tsis yog zoo ib yam.
2. Arbitrary: vim li cas cov cim lus tsis yog "ntuj"
Ib qho ntawm cov yam ntxwv tseem ceeb ntawm cov cim hauv lus yog lawv qhov xwm txheej tsis raws cai. Qhov no txhais tau tias tsis muaj kev sib txuas ntuj tsim, yuav tsum muaj ntawm lub suab thiab lub ntsiab lus tshwj xeeb. Vim li cas cov kua dej uas peb haus thiaj hu ua "cua" hauv Indonesian, "dej" hauv lus Askiv, thiab "eau" hauv lus Fab Kis? Tsis muaj ib qho laj thawj ntuj tsim uas ua rau ib qho yog qhov tseeb dua; lawv txhua tus tshwm sim los ntawm kev pom zoo keeb kwm hauv zej zog ntawm cov neeg hais lus.
Qhov xwm txheej tsis raws cai no muaj ob qho txiaj ntsig loj. Ua ntej, lus tuaj yeem muaj ntau yam. Txhua lub zej zog tuaj yeem tsim nws tus kheej lub cim. Qhov thib ob, lus tuaj yeem hloov pauv: yog tias lub zej zog pom zoo hloov kev siv ib lo lus tshwj xeeb, lub cim ntawd tuaj yeem hloov pauv lub ntsiab lus lossis daim ntawv. Txawm li cas los xij, tsis yog txhua yam ntsiab lus ntawm lus yog tsis raws cai kiag li. Kuj tseem muaj cov ntsiab lus cim (zoo li) lossis onomatopoeic, xws li "cuckoo," "meong," lossis "kring," txawm hais tias cov no tseem raug cuam tshuam los ntawm cov kev lis kev cai ntawm txhua hom lus.
3. Lus ua ib lub kaw lus: muaj cov cai thiab kev sib raug zoo ntawm cov ntsiab lus
Cov lus hu ua ib lub tshuab cim vim nws cov cim tsis sawv ib leeg. Lawv muaj cov qauv thiab cov cai uas tswj hwm seb cov cim tau teeb tsa li cas los tsim lub ntsiab lus. Cov cai no npog ntau theem.
Thawj qhov yog phonology, lub suab ntawm ib hom lus. Piv txwv li, hauv Indonesian, lub suab /ng/ tuaj yeem tshwm sim thaum kawg ntawm cov lus zoo li "kambing," thaum nyob rau hauv lwm hom lus muaj ntau yam kev txwv. Cov suab tsis yog tsuas yog suab xwb; lawv yog cov cim uas sib txawv lub ntsiab lus. "Batu" muaj lub ntsiab lus sib txawv ntawm "baku" vim muaj ib qho suab sib txawv.
Qhov thib ob yog morphology, uas yog li cas cov lus tau tsim. Indonesian siv cov lus txuas los tsim cov ntsiab lus tshiab, xws li "tulis" dhau los ua "menulis," "tulisan," lossis "penulisan." Cov lus txuas yog cov cim ntxiv uas muab cov ntaub ntawv, piv txwv li, txog tus neeg ua yeeb yam, txheej txheem, lossis qhov tshwm sim.
Qhov thib peb yog cov qauv lus, cov cai rau kev teeb tsa cov lus ua kab lus. "Kuv noj mov" txawv ntawm "Rice noj kuv" vim tias qhov kev txiav txim cuam tshuam rau lub ntsiab lus. Cov qauv lus tso cai rau cov cim me me (cov lus) los tsim cov cim loj dua (kab lus) nrog lub ntsiab lus nyuaj dua.
Qhov thib plaub yog semantics (lub ntsiab lus) thiab pragmatics (lub ntsiab lus hauv cov ntsiab lus). Semantically, ib kab lus yuav meej, tab sis pragmatically, nws tuaj yeem muaj lub ntsiab lus sib txawv. Cov kab lus "Nws kub heev nyob hauv no" tsuas yog cov ntaub ntawv, lossis nws tuaj yeem yog kev thov tsis ncaj qha kom qhib lub qhov rais.
4. Lub ntsiab lus tshwm sim los ntawm kev sib raug zoo hauv zej zog thiab cov kab lis kev cai.
Vim tias lus yog ib lub tshuab uas muaj cov cim sib xws, lub ntsiab lus yog txuas nrog cov kev cai hauv zej zog. Cov lus "koj" thiab "koj li" ob leeg hais txog tus neeg koj tab tom tham nrog, tab sis lawv lub ntsiab lus hauv zej zog txawv: "koj" zoo li raug cai thiab muaj kev coj zoo dua. Hauv thaj chaw lossis zej zog sib txawv, kev xaiv lo lus tuaj yeem qhia txog kev sib ze, txoj cai, lossis txawm tias tus cwj pwm.
Tsis tas li ntawd xwb, cov lus yog tsim los ntawm kab lis kev cai. Ntau lub cim lus hais txog kev sib raug zoo ntawm lub zej zog. Piv txwv li, cov lus hais txog kev sib raug zoo hauv Indonesian (tsis meej, phauj, tij laug, kwv tij yau) qhia txog qhov tseem ceeb ntawm kev sib raug zoo hauv tsev neeg. Hauv lwm cov ntsiab lus, ib hom lus yuav muaj cov lus nplua nuj tshwj xeeb hauv cov teb tshwj xeeb, xws li kev ua liaj ua teb, kev caij nkoj, lossis cov lus siv thev naus laus zis, uas tau tsim los rau cov kev xav tau ntawm nws cov neeg hais lus.
5. Cov cim lus thiab tej zaum yuav muaj kev nkag siab yuam kev
Vim tias cov cim lus yog qhov tsis raws cai thiab nyob ntawm kev lig kev cai, kev nkag siab yuam kev tuaj yeem tshwm sim yooj yim yog tias cov kev lig kev cai tsis sib xws lossis cov ntsiab lus txawv. Ib lo lus tuaj yeem muaj ntau dua ib lub ntsiab lus (polysemy). Lo lus "taub hau" tuaj yeem txhais tau tias yog ib feem ntawm lub cev, tus thawj coj ("tus thawj coj"), lossis pem hauv ntej ntawm ib yam dab tsi ("lub taub hau ntawm tsab ntawv"). Yog tsis muaj cov ntsiab lus, lub cim tuaj yeem tsis meej.
Kev nkag siab yuam kev kuj tshwm sim los ntawm qhov sib txawv ntawm keeb kwm yav dhau los hauv zej zog thiab kev paub dhau los. Ib kab lus uas suav tias yog ib txwm muaj hauv ib pawg neeg yuav raug suav tias yog lus tsis zoo lossis tsis zoo hauv lwm pawg. Hauv kev sib txuas lus digital, qhov teeb meem no nyuaj dua los ntawm qhov tsis pom ntawm lub suab thiab kev qhia lub ntsej muag. Yog li ntawd, tib neeg feem ntau ntxiv cov cim qhia, kev xaiv cov lus tshwj xeeb, lossis txawm tias cov ntawv nplaum los pab qhia qhov sib txawv. Qhov no qhia tau hais tias cov cim lus tsis yog qhia cov ntaub ntawv xwb tab sis kuj qhia txog kev xav, kev xav, thiab kev sib raug zoo.
6. Lus ua ib lub cim tsim khoom thiab muaj tswv yim
Qhov zoo ntawm lus ua ib lub cim qhia yog nws qhov xwm txheej tsim tau. Tib neeg tuaj yeem tsim cov kab lus tshiab uas tsis tau muaj leej twg hais dua li, tab sis lawv tseem nkag siab. Peb tuaj yeem hais tias, "Tag kis kuv yuav nyeem phau ntawv uas kuv nyuam qhuav yuav ntawm lub khw ze kuv lub tsev," thiab lwm tus yuav nkag siab vim peb sib koom tib lub cim thiab cov cai.
Qhov kev tsim khoom no ua rau muaj kev tsim kho tshiab: paj huam, dab neeg, kev lom zem, cov lus hais, thiab cov lus piv txwv. Cov lus piv txwv nws tus kheej yog pov thawj tias lus hla dhau lub ntsiab lus tiag tiag. Cov lus "lub sijhawm yog nyiaj txiag" tsis tau txhais hais tias lub sijhawm yog nyiaj txiag tiag tiag, tab sis yog lub cim qhia tias lub sijhawm muaj nqis thiab yuav tsum siv kom zoo.
7. Kev hloov pauv lus: cov cim yeej ib txwm txav mus los
Ua ib lub zej zog, cov lus yeej hloov pauv tas li. Lub ntsiab lus ntawm cov lus tuaj yeem hloov pauv. Lo lus "viral," uas ib zaug cuam tshuam nrog biology, tam sim no feem ntau siv rau cov ntsiab lus uas kis tau dav hauv internet. Cov lus tshiab tshwm sim, cov qub ploj mus, thiab cov qauv lus hloov pauv raws li thev naus laus zis thiab kev sib txuas lus.
Cov kev hloov pauv no qhia tau tias cov cim lus nyob hauv zej zog. Thaum lub neej hloov pauv, cov lus hloov kho kom tseem tuaj yeem sawv cev rau qhov tseeb tshiab. Cov lus zoo li "upload," "game," "selfie," lossis "daring" yog cov piv txwv ntawm cov lus siv zog los tsim cov cim tshiab kom tau raws li qhov xav tau ntawm lub sijhawm.
Kev kaw
Kev saib cov lus ua ib lub cim qhia peb kom nkag siab tias cov lus yog qhov tshwm sim ntawm cov kev cai sib raug zoo hauv zej zog. Cov lus thiab cov kab lus tsis yog cov suab lossis cov ntawv xwb, tab sis yog cov cim uas sawv cev rau cov tswv yim, cov khoom, kev xav, thiab kev sib raug zoo ntawm tib neeg. Cov lus ua haujlwm vim nws muaj cov cai, vim nws tau sib koom, thiab vim nws ib txwm siv hauv ib qho kev coj noj coj ua tshwj xeeb. Tib lub sijhawm, lub cim ntawm cov lus ua rau nws hloov pauv tau yooj yim, muaj tswv yim, thiab hloov pauv tas li. Los ntawm kev nkag siab txog qhov ntsuas cim no, peb tuaj yeem sib txuas lus zoo dua, nkag siab zoo dua rau cov ntsiab lus, thiab nkag siab zoo dua txog kev sib txawv ntawm cov lus raws li kev cuam tshuam ntawm tib neeg ntau haiv neeg nws tus kheej.