Anthropology Pab Tau Li Cas Hauv Kev Nkag Siab Txog Lub Zej Zog
Kev kawm txog tib neeg yog kev kawm txog tib neeg hauv ntau yam, txij li kab lis kev cai thiab lus mus rau kev hloov pauv ntawm lub cev, mus rau kev sib raug zoo hauv zej zog thiab kev lag luam. Raws li kev kawm txuj ci, kev kawm txog tib neeg muaj kev kawm tshwj xeeb thiab kev sib koom ua ke, lub hom phiaj yog nkag siab txog qhov nyuaj ntawm tib neeg lub neej. Hauv tsab xov xwm no, peb yuav tshawb nrhiav seb kev kawm txog tib neeg pab txhawb rau kev nkag siab txog zej zog li cas, qhia txog qee txoj hauv kev thiab lub tswv yim tseem ceeb siv hauv kev kawm txuj ci no.
Kev Kawm Txog Holistic thiab Kev Kawm Sib Koom Tes
Ib txoj kev kawm txog tib neeg txhais tau tias cov kws tshawb fawb txog tib neeg tsis yog tsuas yog tsom mus rau ib qho ntawm tib neeg lub neej xwb, tab sis kuj tsom mus rau ntau yam sib txuas. Piv txwv li, kom nkag siab txog ib pawg neeg tus cwj pwm hauv kev noj qab haus huv, tus kws tshawb fawb txog kev kho mob yuav xav txog cov yam xws li keeb kwm, kev lag luam, kev ntseeg, thiab ib puag ncig lub cev.
Ib txoj kev kawm txog ntau yam kev kawm kuj tso cai rau kev kawm txog tib neeg los qiv cov txheej txheem thiab lub tswv yim los ntawm ntau yam kev kawm, xws li biology, archaeology, linguistics, sociology, thiab psychology. Qhov no ua rau kev tshuaj xyuas nplua nuj thiab ua rau muaj kev nkag siab ntau ntxiv txog lub zej zog.
Ib qho ntawm cov txheej txheem tseem ceeb tshaj plaws hauv kev kawm txog tib neeg yog kev kawm txog haiv neeg, uas suav nrog kev soj ntsuam hauv thaj chaw thiab kev koom nrog hauv lub neej txhua hnub ntawm pawg neeg uas tau kawm. Los ntawm kev kawm txog haiv neeg, cov kws tshawb fawb txog tib neeg tuaj yeem nkag siab txog kev coj noj coj ua, kev coj noj coj ua, thiab kev coj noj coj ua hauv zej zog los ntawm lub zeem muag sab hauv . Txoj kev no muaj txiaj ntsig zoo hauv kev ntes cov kev sib txawv ntawm kev sib cuam tshuam hauv zej zog thiab kab lis kev cai uas cov txheej txheem tshawb fawb ntau dua yuav tsis pom.
Piv txwv li, Clifford Geertz, ib tug kws tshawb fawb txog neeg nto moo, tau siv kev kawm txog haiv neeg los nkag siab txog kab lis kev cai Balinese los ntawm nws txoj kev kawm txog kev sib ntaus qaib. Los ntawm kev soj ntsuam thiab kev koom tes ncaj qha, Geertz tau tshawb pom lub ntsiab lus ntawm kev sib ntaus qaib hauv zej zog Balinese dav dua.
Kev Kawm Txog Kab Lis Kev Cai
Kev kawm txog lus hauv tib neeg kawm txog seb lus cuam tshuam thiab cuam tshuam li cas los ntawm lub neej hauv zej zog thiab kab lis kev cai. Lus tsis yog tsuas yog ib txoj hauv kev sib txuas lus xwb tab sis kuj qhia txog lub zej zog lub zeem muag rau lub ntiaj teb. Los ntawm kev kawm txog cov qauv lus, cov qauv sau ntawv, thiab kev siv lus hauv cov ntsiab lus hauv zej zog, cov kws tshawb fawb txog lus hauv tib neeg tuaj yeem tshawb pom ntau yam ntawm kev txheeb xyuas pawg neeg, lub zog, thiab kev hloov pauv hauv zej zog.
Piv txwv li, Edward Sapir thiab Benjamin Lee Whorf txoj kev tshawb fawb txog Sapir-Whorf lub tswv yim qhia tau hais tias lus muaj peev xwm cuam tshuam rau peb txoj kev xav thiab nkag siab lub ntiaj teb. Cov lus Inuit, uas muaj ntau lo lus rau daus, piv txwv li, qhia txog ntau yam ntawm cov xwm txheej daus uas tseem ceeb hauv lawv lub neej txhua hnub.
Kev Kawm Txog Lub Neej thiab Lub Neej
Kev kawm txog tib neeg lub cev (lossis lub cev) tsom mus rau cov yam ntxwv ntawm tib neeg thiab lawv txoj kev hloov pauv thiab kev hloov pauv mus rau lawv ib puag ncig. Los ntawm kev kawm txog cov pob zeb, cov kab mob, thiab cov noob caj noob ces, cov kws tshawb fawb txog tib neeg lub cev tuaj yeem muab kev nkag siab txog keeb kwm kev hloov pauv ntawm tib neeg, kev noj qab haus huv ntawm cov pej xeem, thiab kev hloov pauv mus rau cov xwm txheej ib puag ncig tshwj xeeb.
Kev tshawb fawb hauv kev kawm txog tsiaj txhu thiab kab lis kev cai feem ntau tshawb nrhiav kev sib raug zoo ntawm biology thiab kab lis kev cai. Piv txwv li, kev kawm txog kev tswj hwm kev ntxhov siab ntawm ntau haiv neeg thiab nws cuam tshuam li cas rau kev noj qab haus huv ntawm lub cev tuaj yeem qhia txog kev sib raug zoo ntawm ib puag ncig hauv zej zog thiab kev noj qab haus huv.
Kev Tshawb Fawb Txog Keeb Kwm
Ua ib ceg ntawm kev kawm txog tib neeg, kev tshawb nrhiav txog keeb kwm yav dhau los pab nkag siab txog cov zej zog los ntawm kev kawm txog cov khoom seem ntawm yav dhau los. Los ntawm kev khawb cov khoom qub, cov qauv tsev, thiab cov khoom siv hauv ib puag ncig, cov kws tshawb nrhiav txog keeb kwm yav dhau los tuaj yeem tsim kho dua tshiab lub neej txhua hnub, thev naus laus zis, thiab kev teeb tsa hauv zej zog ntawm cov pej xeem uas ploj mus ntev.
Piv txwv li, kev tshawb nrhiav txog kev vam meej ntawm Maya hauv Mesoamerica los ntawm kev khawb av txog keeb kwm yav dhau los tau qhia cov ntaub ntawv tseem ceeb txog nws txoj kev ua liaj ua teb, daim ntawv qhia hnub, kev ntseeg, thiab cov laj thawj rau nws txoj kev puas tsuaj. Kev tshawb nrhiav txog keeb kwm yav dhau los niaj hnub no kuj siv cov thev naus laus zis siab heev xws li kev suav hnub nyoog radiocarbon, kev tshawb nrhiav deb, thiab kev tshuaj xyuas DNA thaum ub kom tau txais cov ntaub ntawv tseeb thiab ntxaws ntxaws dua.
Kev Kawm Txog Tib Neeg Txog Kev Lag Luam
Kev kawm txog tib neeg kev lag luam kawm txog seb cov zej zog npaj cov khoom tsim, kev faib khoom, thiab kev siv cov khoom thiab cov kev pabcuam li cas. Thaum nkag siab txog kev lag luam ntawm lub zej zog, cov kws tshawb fawb txog tib neeg kev lag luam tsis yog tsuas yog tsom mus rau cov txheej txheem kev ua lag luam xwb tab sis kuj tsom mus rau cov qauv hauv zej zog, cov kab lis kev cai, thiab cov txheej txheem kev ntseeg uas tsim cov cwj pwm kev lag luam.
Piv txwv li, Marcel Mauss, hauv nws phau ntawv "The Gift," tham txog kev muab khoom plig thoob plaws ntau haiv neeg tsis yog tsuas yog kev lag luam xwb tab sis kuj yog cov cuab yeej tseem ceeb rau kev tsim thiab tswj kev sib raug zoo hauv zej zog. Cov kev tshawb fawb no pab peb nkag siab tias kev lag luam tsis tuaj yeem sib cais los ntawm cov ntsiab lus dav dav ntawm kev sib raug zoo thiab kab lis kev cai.
Cov Teeb Meem Niaj Hnub thiab Cov Kev Siv ntawm Anthropology
Kev kawm txog tib neeg kuj tseem ceeb heev rau kev nkag siab thiab daws cov teeb meem nyuaj niaj hnub no xws li kev sib txuas lus thoob ntiaj teb, kev tsiv teb tsaws chaw, kev hloov pauv huab cua, kev noj qab haus huv thoob ntiaj teb, thiab kev ncaj ncees hauv zej zog. Nrog nws txoj kev nkag siab tag nrho, kev kawm txog tib neeg muab kev xav tshwj xeeb uas tuaj yeem pab txhawb rau kev tsim cai thiab kev daws teeb meem.
Piv txwv li, nyob rau hauv cov ntsiab lus ntawm kev tsiv teb tsaws chaw, cov kws tshawb fawb txog tib neeg tuaj yeem pab tsim cov kev pab cuam kev koom ua ke uas tsis yog tsuas yog tsom mus rau cov teeb meem kev lag luam xwb tab sis kuj tseem tsom mus rau cov teeb meem kev sib raug zoo thiab kab lis kev cai. Lawv tuaj yeem ua kev tshawb fawb hauv thaj chaw kom nkag siab txog cov teeb meem uas cov zej zog tsiv teb tsaws chaw ntsib thiab yuav ua li cas cov cai tuaj yeem hloov kho kom tau raws li lawv cov kev xav tau zoo dua.
Tsis tas li ntawd xwb, cov kws tshawb fawb txog tib neeg feem ntau ua haujlwm koom tes nrog cov koom haum tsis yog tsoomfwv (NGOs), tsoomfwv, thiab cov koom haum thoob ntiaj teb los daws cov teeb meem xws li kev txom nyem, kev tsis sib luag, thiab kev txuag kab lis kev cai. Piv txwv li, kws tshawb fawb txog kab lis kev cai Ruth Benedict tau ua haujlwm nrog tsoomfwv Meskas thaum Tsov Rog Thoob Ntiaj Teb Zaum Ob los nkag siab txog kab lis kev cai Nyiv Pooj thiab tsim cov tswv yim zoo dua rau kev sib raug zoo thiab kev thaj yeeb.
Xaus
Kev kawm txog tib neeg, nrog nws txoj kev kawm txog txhua yam thiab kev kawm txog ntau yam, ua lub luag haujlwm tseem ceeb hauv kev pab peb nkag siab txog lub zej zog . Cov txheej txheem tshawb fawb xws li kev kawm txog haiv neeg, kev kawm txog lus, kev tshuaj xyuas txog keeb kwm yav dhau los, thiab kev kawm txog tsiaj txhu muab kev nkag siab tob txog ntau yam ntawm tib neeg lub neej. Kev siv kev paub txog tib neeg rau cov teeb meem niaj hnub no kuj qhia txog qhov txiaj ntsig ntawm kev kawm no hauv kev tsim lub ntiaj teb uas ncaj ncees thiab ruaj khov dua.
Los ntawm kev nkag siab txog tib neeg nyob li cas, sib cuam tshuam li cas, thiab tsim lawv cov zej zog li cas, peb tuaj yeem tau txais kev nkag siab ntau ntxiv txog tib neeg txoj kev paub thiab peb tuaj yeem ua haujlwm ua ke li cas los daws cov teeb meem uas cov zej zog thoob plaws ntiaj teb tab tom ntsib.