Kev Cai Lij Choj thiab Kev Siv Txoj Cai
Kev kawm txog tib neeg raws li txoj cai yog ib ceg ntawm kev kawm txog tib neeg uas kawm txog kev cai lij choj ua ib qho teeb meem hauv zej zog thiab kab lis kev cai. Nws tsis yog tsuas yog saib txoj cai ua ib pawg ntawm cov qauv sau uas lub xeev tsim, tab sis yog ib lub kaw lus ntawm lub ntsiab lus, tus nqi, thiab kev coj ua uas muaj nyob hauv zej zog. Hauv cov ntsiab lus ntawm kev txhawb nqa kev ncaj ncees, kev kawm txog tib neeg raws li txoj cai muab ib qho kev xav tseem ceeb: kev ncaj ncees tsis yog ib txwm nkag siab tib yam los ntawm txhua lub zej zog, thiab kev ua haujlwm ntawm txoj cai raug cuam tshuam los ntawm pawg neeg cov qauv hauv zej zog , kev sib raug zoo ntawm lub hwj chim, kev lig kev cai, thiab kev paub dhau los. Yog li, kev nkag siab txog kev txhawb nqa kev ncaj ncees los ntawm lub lens ntawm kev kawm txog tib neeg raws li txoj cai pab peb pom tias cov teeb meem raws li txoj cai feem ntau mus dhau qhov "yog thiab tsis yog" ntawm cov ntawv raws li txoj cai; lawv sib txuas nrog tib neeg lub neej.
Kev cai lij choj ua ib yam khoom muaj kab lis kev cai
Los ntawm kev xam pom ntawm tib neeg, kab lis kev cai yog tag nrho ntawm txoj kev ua neej uas tau kawm thiab tau txais los ntawm kev qub txeeg qub teg, suav nrog cov nqi, cov cim, cov cai, thiab cov kev lis kev cai. Txoj cai—ob qho tib si sau thiab tsis sau—yog yug los ntawm cov kab lis kev cai no. Yog li ntawd, kev cai lij choj ntawm tib neeg tsom mus rau txoj cai nyob, uas yog cov qauv thiab cov txheej txheem kev tswj hwm uas lub zej zog siv rau hauv nws lub neej txhua hnub. Hauv ntau lub zej zog, kev tsis sib haum xeeb tsis tas li daws tau los ntawm kev txiav txim plaub ntug; es tsis txhob, lawv raug daws los ntawm kev sib tham hauv tsev neeg, cov koom haum ib txwm muaj, cov thawj coj kev ntseeg, lossis cov txheej txheem kev thaj yeeb raws li kev pom zoo.
Qhov kev nkag siab no tawm tsam qhov kev xav tias lub xeev yog tib lub hauv paus ntawm txoj cai. Hauv lub tebchaws uas muaj ntau haiv neeg zoo li Indonesia, ntau yam kev cai lij choj sib koom ua ke: txoj cai lij choj ntawm lub xeev, txoj cai lij choj kev lig kev cai , txoj cai kev ntseeg, thiab cov cai hauv zos. Kev kawm txog tib neeg raws li txoj cai kawm txog seb cov txheej txheem no sib cuam tshuam, sib tw, thiab sib tham li cas. Qhov no qhia tau hais tias kev txhawb nqa kev ncaj ncees tsis yog tsuas yog kev siv cov cai lij choj xwb, tab sis yog ib qho txheej txheem nyuaj hauv zej zog.
Kev Cai Lij Choj Ntau Haiv Neeg thiab Cov Kev Cov Nyom ntawm Kev Txhawb Nqa Kev Ncaj Ncees
Ib lub tswv yim tseem ceeb hauv kev kawm txog tib neeg raws li kev cai lij choj yog kev sib koom ua ke ntawm ntau haiv neeg raws li kev cai lij choj, uas yog qhov muaj ntau dua ib lub tsev kawm ntawv raws li kev cai lij choj hauv ib qho chaw hauv zej zog. Kev sib koom ua ke ntawm ntau haiv neeg tuaj yeem ua rau muaj kev daws teeb meem ntau dua, tab sis nws kuj tseem tuaj yeem tsim kev kub ntxhov. Piv txwv li, kev txiav txim siab los ntawm cov tsev kawm ntawv ib txwm muaj uas hais txog kev kho dua tshiab hauv zej zog qee zaum txawv ntawm txoj cai lij choj txhaum cai ntawm lub xeev, uas hais txog kev rau txim rau tus neeg ua txhaum cai. Thaum cov tub ceev xwm siv cov txheej txheem raug cai yam tsis nkag siab txog cov ntsiab lus hauv zej zog, kev txiav txim siab tuaj yeem raug pom tias tsis ncaj ncees los ntawm cov zej zog hauv zos, txawm tias raug cai "raug cai."
Ntawm qhov tod tes, kev cai lij choj ntau haiv neeg kuj tseem tuaj yeem qhib qhov chaw rau kev sib cav txog cov cai ntawm tus kheej. Qee cov txheej txheem kev cai lij choj yuav ua tau zoo hauv kev tswj hwm kev sib haum xeeb, tab sis lawv tuaj yeem tsis quav ntsej txog kev tiv thaiv cov pab pawg neeg tsis muaj zog - xws li poj niam, menyuam yaus, lossis qee cov neeg tsawg - yog tias cov txiaj ntsig tseem ceeb yog yawg koob lossis tshwj xeeb. Kev cai lij choj anthropology tsis romanticize kev cai; hloov chaw, nws tshuaj xyuas qhov tseem ceeb ntawm cov qauv hauv zos ua haujlwm li cas, leej twg tau txais txiaj ntsig, leej twg raug mob, thiab kev sib raug zoo ntawm lub hwj chim cuam tshuam li cas rau "kev ncaj ncees."
Kev Ncaj Ncees: Nruab Nrab ntawm Kev Cai thiab Kev Muaj Tseeb
Hauv cov txheej txheem kev cai lij choj niaj hnub no, kev ncaj ncees feem ntau cuam tshuam nrog cov txheej txheem: pov thawj, cov neeg ua tim khawv, cov lus tim khawv ntawm cov kws tshaj lij, thiab kev txiav txim plaub ntug uas ua raws li cov cai. Qhov no hu ua kev ncaj ncees txheej txheem - ncaj ncees vim tias cov txheej txheem ua raws li cov cai. Txawm li cas los xij, zej zog feem ntau txiav txim siab txog kev ncaj ncees los ntawm lub ntsiab lus tseem ceeb: seb qhov tshwm sim puas pom tias ncaj ncees, kho qhov kev puas tsuaj, thiab txhim kho kev txiav txim hauv zej zog. Kev tshawb fawb txog kev cai lij choj qhia tau hais tias qhov sib txawv ntawm ob qho no feem ntau yog qhov ua rau pej xeem tsis txaus siab rau cov tsev kawm ntawv kev cai lij choj.
Piv txwv li, thaum muaj kev tsis sib haum xeeb txog av, cov neeg nyob hauv zej zog yuav xav tias lawv tau txais av raws li txoj cai lij choj, ciam teb ntuj, lossis kev nco txog ua ke. Txawm li cas los xij, thaum ntsib nrog cov ntawv pov thawj lossis daim ntawv tso cai los ntawm lub tuam txhab, lawv cov lus thov raug pom tias tsis muaj zog hauv cov rooj sib tham txog kev cai lij choj ntawm lub xeev. Hauv kev ua raws li txoj cai, cov ntaub ntawv raug cai yeej; tab sis qhov tseeb, cov neeg nyob hauv zej zog xav tias lawv raug tshem tawm ntawm lawv txoj cai. Kev tshawb fawb txog kev cai lij choj pab piav qhia vim li cas cov kev tsis sib haum xeeb no feem ntau ua rau muaj kev tawm tsam, kev tawm tsam, thiab txawm tias ua txhaum cai rau cov neeg nyob hauv zej zog.
Lub Luag Haujlwm ntawm Cov Tsev Kawm Ntawv Hauv Zej Zog hauv Kev daws teeb meem kev tsis sib haum xeeb
Kev txhawb nqa kev ncaj ncees tsis yog tsuas yog tshwm sim hauv chav hais plaub xwb. Hauv ntau lub zej zog, cov koom haum hauv zej zog xws li tsev neeg txheeb ze, cov txwj laus ib txwm muaj, cov thawj coj kev ntseeg, cov koom haum hauv zej zog, thiab cov zej zog sib koom tes ua lub luag haujlwm tseem ceeb hauv kev tswj tus cwj pwm thiab daws teeb meem kev tsis sib haum xeeb. Kev kawm txog tib neeg raws li kev cai lij choj tshuaj xyuas cov txheej txheem xws li kev sib hais haum raws li kev lig kev cai, kev them nyiaj rau kev sib haum xeeb, kev ua kevcai sib haum xeeb, thiab kev cog lus raws li kev lig kev cai ua txoj hauv kev los kho qhov sib npaug ntawm zej zog.
Txoj kev no sib haum nrog lub tswv yim ntawm kev ncaj ncees rov qab los, uas hais txog kev rov qab los ntawm cov neeg raug tsim txom, kev lav ris ntawm tus neeg ua txhaum, thiab kev rov qab los ntawm kev sib raug zoo hauv zej zog. Kev ncaj ncees rov qab los muaj feem cuam tshuam ntau dua thaum lub kaw lus kev ncaj ncees raug ntsib ntau rooj plaub, cov nqi siab, cov txheej txheem ntev, lossis kev tsis ntseeg siab ntawm pej xeem. Txawm li cas los xij, kev koom ua ke ntawm cov txheej txheem tsis raug cai rau hauv lub kaw lus raug cai yuav tsum tau ceev faj kom tsis txhob tsim kev tsis sib luag tshiab, xws li kev nyuaj siab hauv zej zog rau cov neeg raug tsim txom kom "daws" yam tsis muaj kev them nyiaj txaus.
Lub hwj chim, Kev tsis sib luag, thiab Kev Ua Txhaum Cai
Kev kawm txog tib neeg raws li txoj cai kuj qhia tias txoj cai tsis yog neeg nruab nrab. Nws ua haujlwm hauv cov qauv hwj chim . Kev nkag mus rau kev ncaj ncees feem ntau raug cuam tshuam los ntawm chav kawm hauv zej zog, kev kawm, qhov chaw nyob, thiab kev sib koom tes nom tswv. Cov pab pawg neeg pluag yuav muaj teeb meem nrhiav kev pab raws li txoj cai, thaum cov pab pawg muaj zog muaj sijhawm yooj yim dua los siv cov txheej txheem thiab cov peev txheej los yeej kev tsis sib haum xeeb. Hauv cov xwm txheej zoo li no, kev ua haujlwm raws li txoj cai tuaj yeem dhau los ua ib qho cuab yeej ntawm kev tswj hwm hauv zej zog uas ua rau cov pab pawg tsis muaj zog ntxiv.
Kev ua txhaum cai yog ib qho teeb meem uas feem ntau tham txog. Thaum cov pej xeem tej haujlwm—xws li kev tiv thaiv thaj av, kev tawm tsam cov cai, lossis kev koom nrog kev lag luam tsis raws cai—raug suav tias yog kev cuam tshuam rau qee yam kev txaus siab, txoj cai siv tau los tswj hwm lawv. Kev kawm txog tib neeg raws li txoj cai tshuaj xyuas seb lub npe "kev ua txhaum cai" tau tsim li cas, cov dab neeg tau tsim, thiab cov tub ceev xwm ua haujlwm li cas hauv cov ntsiab lus ntawm kev sib raug zoo ntawm lub hwj chim. Kev nkag siab txog cov txheej txheem hauv zej zog no tso cai rau kev ntsuam xyuas ntau ntxiv ntawm kev ua raws li kev ncaj ncees.
Kev Kawm Txog Kev Cai Lij Choj hauv Indonesia
Indonesia txoj kev sib txawv ntawm haiv neeg, kev ntseeg, thiab kev lig kev cai tau ua rau muaj ntau hom kev cai lij choj. Hauv ntau thaj chaw, cov tsev kawm ntawv kev cai lij choj tseem ua lub luag haujlwm tseem ceeb hauv kev daws teeb meem kev tsis sib haum xeeb txog kev sib yuav, kev txais qub txeeg qub teg, thaj av kev cai lij choj, thiab kev ua txhaum cai ntawm zej zog . Lub xeev kuj lees paub cov zej zog hauv paus txawm los ntawm ntau txoj cai, txawm hais tias lawv txoj kev siv tsis yog ib txwm sib xws. Hauv kev xyaum, kev sib tw sib tw feem ntau tshwm sim ntawm kev lees paub raws cai, kev txaus siab rau kev lag luam, thiab kev tswj hwm ntawm lub xeev.
Kev kawm txog tib neeg raws li txoj cai lij choj tuaj yeem yog ib qho cuab yeej muaj txiaj ntsig rau cov neeg tsim cai, tsev hais plaub, thiab cov tub ceev xwm kom nkag siab txog cov ntsiab lus hauv zos ua ntej txiav txim siab. Ib txoj hauv kev txheeb xyuas haiv neeg - kev soj ntsuam ncaj qha ntawm lub neej hauv zej zog, kev xam phaj tob tob, thiab kev nkag siab txog lub ntsiab lus hauv zos - tuaj yeem txo qhov kev kub ntxhov thiab ua rau muaj kev txiav txim siab raws li txoj cai. Piv txwv li, hauv kev tsis sib haum xeeb ntawm cov peev txheej ntuj, kev koom tes kos duab thiab kev lees paub cov ciam teb ib txwm muaj feem ntau zoo dua hauv kev tiv thaiv kev nce siab dua li kev tswj hwm.
Cov Kev Cuam Tshuam rau Kev Txhawb Nqa Kev Ncaj Ncees
Kev ua raws li kev ncaj ncees uas muaj kev nkag siab txog kab lis kev cai tsis tau txhais hais tias yuav zam txim rau kev ua txhaum cai tib neeg los ntawm kev coj noj coj ua. Hloov chaw, kev kawm txog kev cai lij choj txhawb nqa kev sib npaug: kev hwm cov txheej txheem hauv zos zoo thaum ua kom muaj kev tiv thaiv cov cai ntawm cov tib neeg thiab cov pab pawg neeg uas tsis muaj zog. Yog li ntawd, muaj ntau yam tseem ceeb uas yuav tsum xav txog.
Ua ntej, kev cob qhia tub ceev xwm yuav tsum muaj kev nkag siab txog kev sib raug zoo thiab kev sib txuas lus hauv zej zog. Qhov thib ob, kev nkag mus rau kev pab cuam raug cai yuav tsum tau txhawb kom tiv thaiv cov pej xeem kom tsis txhob raug tso tseg vim yog kev tsis paub txog cov txheej txheem. Qhov thib peb, kev koom ua ke ntawm kev ncaj ncees rov qab los yuav tsum muaj cov qauv kev tiv thaiv cov neeg raug tsim txom thiab kev saib xyuas kom tiv thaiv nws kom tsis txhob ua cuab yeej rau kev yuam. Qhov thib plaub, kev lees paub cov zej zog hauv paus txawm thiab cov cai sib koom ua ke, xws li thaj av ib txwm muaj, yuav tsum muaj cov txheej txheem kev tswj hwm meej kom tiv thaiv lawv kom tsis txhob raug cov ntaub ntawv raug cai los ntawm lwm tog.
Kev kaw
Kev kawm txog kev cai lij choj ua rau peb nkag siab txog kev cai lij choj thiab kev ncaj ncees ntau ntxiv. Nws qhia tau hais tias kev cai lij choj tsis yog ib phau ntawv xwb, tab sis yog ib qho kev coj ua hauv zej zog uas cuam tshuam los ntawm kab lis kev cai, hwj chim, thiab keeb kwm. Hauv kev txhawb nqa kev ncaj ncees, kev kawm txog kev cai lij choj pab txuas qhov sib txawv ntawm cov txheej txheem raug cai thiab kev nkag siab ntawm zej zog txog kev ncaj ncees. Los ntawm kev lees paub ntau haiv neeg raws li kev cai lij choj, kev tshuaj xyuas kev sib raug zoo ntawm lub hwj chim, thiab kev nkag siab txog cov txheej txheem daws teeb meem hauv zos, peb tuaj yeem tsim ib txoj kev cai lij choj uas raug cai, muaj siab zoo, thiab ua tau zoo dua. Thaum kawg, kev ncaj ncees tsis yog tsuas yog hais txog kev rau txim xwb, tab sis kuj yog hais txog kev kho dua tshiab, kev tiv thaiv, thiab kev khaws cia tib neeg lub meej mom hauv lub neej hauv zej zog.