Ìmọ̀ nípa Ìṣètò nínú Àwọn Ẹ̀kọ́ Nípa Àwùjọ
Ìṣètò, tí ó ń yọjú gẹ́gẹ́ bí ìgbìmọ̀ ọgbọ́n orí tí ó gbajúmọ̀ ní àárín ọ̀rúndún ogún, ti ní ipa lórí onírúurú ẹ̀ka ẹ̀kọ́, títí bí ìmọ̀ nípa àwùjọ, ìmọ̀ nípa ẹ̀dá ènìyàn, àti àríwísí nípa lílo èdè, ó fúnni ní ìlànà fún òye àṣà ènìyàn, àwùjọ, àti ìmọ̀ nípa dídarí àwọn ètò – àwọn ìlànà àti ètò tí ó ń ṣe àgbékalẹ̀ ìwà ènìyàn, àwọn ilé-iṣẹ́, àti ìgbàgbọ́. Àpilẹ̀kọ yìí ṣe àgbéyẹ̀wò kókó ìṣètò nínú àwọn ẹ̀kọ́ nípa àwùjọ, ó ń tọ́pasẹ̀ ìpilẹ̀ṣẹ̀ rẹ̀, àwọn èrò pàtàkì, àti ipa tí ó wà pẹ́ títí lórí pápá náà.
Àwọn Ìpilẹ̀ṣẹ̀ àti Ìpìlẹ̀ Ọgbọ́n
Ìlànà ìṣètò bẹ̀rẹ̀ láti inú iṣẹ́ aṣáájú ti onímọ̀ èdè Switzerland Ferdinand de Saussure, ẹni tí àwọn èrò rẹ̀ pàtàkì fi ìpìlẹ̀ lélẹ̀ fún àwọn onímọ̀ èdè lẹ́yìn náà. Èrò Saussure nípa àmì èdè, tí ó ní 'àmì' (ohùn/àwòrán) àti 'àmì' (èrò náà), jẹ́ ìyípadà. Ó sọ pé ìtumọ̀ nínú èdè kì í ṣe láti inú àwọn ànímọ́ tí a dá mọ́ ara wọn bí kò ṣe láti inú àwọn ìyàtọ̀ àti àjọṣepọ̀ nínú ètò kan. Ìtẹnumọ́ yìí lórí àwọn ètò ìbáṣepọ̀ di ìpìlẹ̀ ìṣètò.
Claude Lévi-Strauss, tí a sábà máa ń pè ní baba ìṣètò nínú ìmọ̀ nípa ẹ̀dá ènìyàn, fa ìmọ̀ èdè Saussure sí ìkẹ́kọ̀ọ́ nípa àṣà ènìyàn. Lévi-Strauss jiyàn pé àwọn ohun tó jọ pé ó yàtọ̀ síra nínú àṣà ènìyàn (àròsọ, ìbátan, àti àṣà) ni a lè lóye nípasẹ̀ àwọn ètò tó wà lábẹ́ tí ó ń ṣàfihàn àwọn ìlànà ìpìlẹ̀ ti èrò ènìyàn. Àwọn ìkẹ́kọ̀ọ́ rẹ̀ fi hàn pé àwọn ètò wọ̀nyí jẹ́ ti gbogbogbòò, tí wọ́n kọjá àwọn àyíká àṣà pàtó kan.
Awọn imọran bọtini ni Structuralism
Ìlànà ìṣètò nínú àwọn ẹ̀kọ́ nípa àwùjọ jẹ́ àkóso nípa ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn èrò pàtàkì:
1. Awọn alatako alakomeji:
Ìlànà onímọ̀ nípa ìṣẹ̀dá sọ pé ìmọ̀ ènìyàn àti àṣà ìṣẹ̀dálẹ̀ ni a ṣètò nípasẹ̀ àwọn àtakò onípele méjì - àwọn ohun èlò tí ó yàtọ̀ síra tí ó túmọ̀ sí ara wọn tí ó sì gbára lé ara wọn (fún àpẹẹrẹ, ìṣẹ̀dá/àṣà, akọ/obìnrin). Àwọn méjì alátakò wọ̀nyí ń ṣẹ̀dá ìtumọ̀ wọ́n sì ń ṣètò àwọn ìrírí ìmòye.
2. Àwọn ìbáṣepọ̀ tó wà ní ìpele-ẹ̀dá:
Ìṣètò ìṣètò fojú sí àwọn apá ìbáṣepọ̀ nínú ètò kan, dípò àwọn ohun èlò kọ̀ọ̀kan fúnra wọn. Ó tẹnu mọ́ bí àwọn ohun èlò ṣe ní ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú ara wọn àti bí wọ́n ṣe ní ipa lórí ara wọn nínú ètò tí ó gbòòrò, ó sì ń pinnu ìtumọ̀ àti iṣẹ́.
3. Ìṣàyẹ̀wò Àìfọwọ́sowọ́pọ̀ àti Ìṣàtúnṣe Àìfọwọ́sowọ́pọ̀:
Àwọn onímọ̀ nípa ìṣẹ̀dá ilé máa ń ṣe àgbéyẹ̀wò ìṣàfihàn synchronics - ṣíṣàyẹ̀wò àwọn ìṣètò ní àkókò pàtó kan - ju ṣíṣàyẹ̀wò diachronic lọ, èyí tí ó ń ṣe ìwádìí ìdàgbàsókè ìtàn. Ọ̀nà yìí gbà láyè láti ṣàlàyé àwọn ètò àti àwọn àpẹẹrẹ tí ó ń ṣe àgbékalẹ̀ àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ àwùjọ ní àkókò yìí.
4. Àwọn Ẹ̀ka Àìmọ̀kan:
Nítorí pé àwọn onímọ̀ nípa ìṣètò ọpọlọ ló ń darí wọn, wọ́n gbàgbọ́ pé àwọn ìṣètò ọpọlọ tí kò mọ̀ nípa rẹ̀ ló ń nípa lórí ìwà àti àwọn ètò àwùjọ ènìyàn. Àwọn ìṣètò wọ̀nyí ń ṣiṣẹ́ lábẹ́ ojú, wọ́n ń ṣe àgbékalẹ̀ àwọn èrò àti ìṣe láìsí ìmọ̀ tó ṣe kedere.
Àwọn Ohun Èlò Nínú Àwọn Ẹ̀kọ́ Nípa Àwùjọ
A ti lo ẹ̀kọ́ onímọ̀ nípa ètò ìgbékalẹ̀ sí onírúurú ẹ̀ka nínú ìmọ̀ nípa àwùjọ, èyí tí ó fi hàn pé ó ní agbára àti ìjìnlẹ̀ tó pọ̀ sí i.
Àwọn Ẹ̀kọ́ Àṣà àti Ìtàn Àròsọ
Àgbéyẹ̀wò ìṣètò Claude Lévi-Strauss lórí àwọn ìtàn àròsọ fi ọ̀kan lára àwọn lílo ìṣètò tó ṣe pàtàkì jùlọ hàn. Nípa ṣíṣàyẹ̀wò àwọn ìtàn àròsọ láti inú onírúurú àṣà, Lévi-Strauss fi àwọn ìjókòó tó jinlẹ̀ hàn, ó jiyàn pé àwọn ìtàn àròsọ ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí irinṣẹ́ ìmọ̀ láti yanjú àwọn àtakò àti àwọn ìtakora nínú ọkàn ènìyàn. Ọ̀nà ìṣètò yìí pèsè ìṣètò kan ṣoṣo fún òye iṣẹ́ àti ìtumọ̀ àwọn ìtàn àròsọ káàkiri àwọn àṣà.
Ẹbí àti Ìṣètò Àwùjọ
Nínú ìwádìí nípa ìbátan, ìṣètò ti fúnni ní òye jíjinlẹ̀ nípa ìṣètò àti iṣẹ́ àwọn ìbátan àwùjọ. Ìṣàyẹ̀wò Lévi-Strauss nípa àwọn ètò ìbátan, pàápàá jùlọ nínú “Àwọn Ìlànà Ìbátan Àkọ́kọ́,” fihàn pé ìbátan ni a ń ṣàkóso nípasẹ̀ àwọn òfin àti àwọn ìṣètò ìpìlẹ̀ tí ó kọjá àṣà ẹnìkọ̀ọ̀kan. Àwọn ìṣètò wọ̀nyí ṣe àfihàn àwọn ìlànà gbogbogbò ti ìmọ̀ ènìyàn àti ìṣètò àwùjọ, wọ́n sì ń kojú àwọn ìtumọ̀ ìbílẹ̀ àtijọ́.
Ede ati Ibaraẹnisọrọ
Ní gbígbé e ka orí ìmọ̀ èdè Saussure, ìmọ̀ ìṣètò ti ní ipa pàtàkì lórí ìkẹ́kọ̀ọ́ àwùjọ nípa èdè àti ìbánisọ̀rọ̀. Àfiyèsí lórí àwọn ètò èdè ti ní ipa lórí àwọn ìmọ̀ ìjíròrò, àwọn èrò ìjìnlẹ̀, àti ìkọ́lé àwùjọ nípa ìtumọ̀. Àwọn onímọ̀ nípa àwùjọ ti lo àwọn ìlànà ìmọ̀ ìṣètò láti ṣàyẹ̀wò bí èdè ṣe ń ṣe àgbékalẹ̀ àwọn òtítọ́ àwùjọ, agbára ìṣiṣẹ́, àti ìṣẹ̀dá ìdámọ̀.
Criticisms ati Evolution
Láìka àwọn àfikún rẹ̀ sí, ìṣètò ti dojúkọ àríwísí àti ìdàgbàsókè pàtàkì.
Idinku ati Ipinnu
Àwọn alárìíwísí jiyàn pé ìṣètò lè jẹ́ èyí tí ó ṣe pàtàkì jù, tí ó ń dín àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ àwùjọ tí ó díjú kù sí àwọn ìṣètò líle koko àti àwọn àtakò onípele méjì. Ìdínkù yìí lè fojú fo ìṣètò ẹnìkọ̀ọ̀kan, àyíká ìtàn, àti bí ìyípadà àwùjọ ṣe ń lọ sílẹ̀. A tún ti ṣe àríwísí ìtẹnumọ́ lórí ìṣàyẹ̀wò àsopọ̀ fún àìka àwọn ìwọ̀n ìtàn àti ìyípadà àwọn ìṣètò àwùjọ sí.
Ìmọ̀-ẹ̀kọ́ lẹ́yìn ìgbékalẹ̀ àti lẹ́yìn rẹ̀
Ní ìdáhùn sí àwọn ìdíwọ́ wọ̀nyí, àwọn onímọ̀ nípa ètò-ẹ̀kọ́ lẹ́yìn-ìgbékalẹ̀, títí bí Michel Foucault, Jacques Derrida, àti Pierre Bourdieu, ti fẹ̀ síi àti ṣe àríwísí àwọn ìlànà ètò-ẹ̀kọ́ lẹ́yìn-ìgbékalẹ̀. Ìṣe-ẹ̀kọ́ lẹ́yìn-ìgbékalẹ̀ kojú èrò àwọn ètò-ẹ̀kọ́ tí a ti dúró ṣinṣin, ó tẹnu mọ́ bí ìtumọ̀ àti àjọṣepọ̀ agbára ṣe ń lọ sí i, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé ó ń pa àwọn ìmọ̀ nípa ètò-ẹ̀kọ́ mọ́, ó ń so ìwádìí ìtàn àti ìbáṣepọ̀ àwọn àjọ àti ètò pọ̀, ó sì ń fúnni ní òye tí ó jinlẹ̀ nípa àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ àwùjọ.
Ipa Títí Láé lórí Ìmọ̀ Nípa Àwùjọ
Láìka àríwísí rẹ̀ àti ìfarahàn lẹ́yìn ìṣètò, ipa ìṣètò lórí ìmọ̀ nípa àwùjọ ṣì wà. Ó ti pèsè ìlànà tó lágbára fún ṣíṣàyẹ̀wò àwọn ìlànà tó jinlẹ̀ àti àwọn ètò ìmọ̀ tó wà lábẹ́ ìgbésí ayé àwùjọ. Àwọn ìlànà ìṣètò ń tẹ̀síwájú láti fún ìwádìí nípa ìmọ̀ nípa àwùjọ ní àwọn agbègbè bíi ìkẹ́kọ̀ọ́ àṣà, ìdánimọ̀, àjọṣepọ̀ agbára, àti ìkọ́lé ìmọ̀ nípa àwùjọ.
Jù bẹ́ẹ̀ lọ, ogún ìṣètò gbòòrò ju àwọn ohun èlò pàtó lọ, ó ń ṣe àgbékalẹ̀ àwọn ìjíròrò ìmọ̀-ẹ̀rọ àti àwọn ọ̀nà ìwádìí nínú ìmọ̀-ẹ̀rọ ...
ipari
Ìṣètò ti ní ipa lórí àwọn ìkẹ́kọ̀ọ́ nípa àwùjọ, ó ń fúnni ní òye nípa àwọn ètò ìpìlẹ̀ tí ó ń ṣe àgbékalẹ̀ àṣà ènìyàn, ìmọ̀, àti ìṣètò àwùjọ. Bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn àríwísí ń dojúkọ àti tí ń yípadà nípasẹ̀ àwọn àríwísí nípa ìlànà lẹ́yìn-ìṣètò, àwọn ìlànà ìpìlẹ̀ rẹ̀ ń tẹ̀síwájú láti fún èrò nípa àwùjọ òde òní ní ìmọ̀. Nípa títẹnumọ́ àwọn àpẹẹrẹ, àjọṣepọ̀, àti àwọn ètò ìtumọ̀ jíjinlẹ̀, ìṣètò ti mú kí òye wa nípa àwọn ìṣòro ìgbésí ayé àwùjọ àti ìrírí ènìyàn pọ̀ sí i. Bí ìmọ̀ nípa àwùjọ ṣe ń tẹ̀síwájú láti yípadà, ogún oníṣètò ṣì jẹ́ ibi ìtọ́kasí pàtàkì, tí ó ń darí àwọn ọ̀mọ̀wé nínú ìwákiri wọn láti tú àwọ̀n ìkọ̀kọ̀ ti òtítọ́ àwùjọ.
