Ipa ti Ajo Agbaye fun Oju-ọjọ ni Ipese Data
Ní àkókò tí ìyípadà ojúọjọ́ ń pọ̀ sí i, àwọn ìjábá omi ojúọjọ́, àti àìní fún ìwífún nípa ojúọjọ́ ní àkókò gidi, dídára ìwífún nípa ojúọjọ́ jẹ́ ìpìlẹ̀ pàtàkì fún ṣíṣe ìpinnu. Àwọn ilé iṣẹ́ ojúọjọ́ orílẹ̀-èdè nìkan ni wọ́n nílò ìwífún nípa ojúọjọ́ àti omi, ṣùgbọ́n àwọn ẹ̀ka ọkọ̀ òfúrufú, ọkọ̀ ojú omi, iṣẹ́ àgbẹ̀, agbára, ìlera, àti ìdínkù àjálù pẹ̀lú. Síbẹ̀síbẹ̀, ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìwífún kò níye lórí láìfọwọ́sowọ́pọ̀ bí kò bá dọ́gba, tí a lè fiwé, tàbí tí a lè yípadà láàárín àwọn orílẹ̀-èdè. Ibí ni Àjọ Àgbáyé fún Ìrísí Ojúọjọ́ (WMO) ti ń kó ipa pàtàkì: rírí i dájú pé ìwífún nípa ojúọjọ́, ojúọjọ́, àti omi kárí ayé tẹ̀lé àwọn ìlànà kan náà kí a lè lò ó lọ́nà tí ó dára, láìléwu, àti ní ìgbẹ́kẹ̀lé.
Àkópọ̀ nípa WMO àti àṣẹ rẹ̀
Àjọ Àgbáyé fún Ìwòye Ọjọ́ jẹ́ àjọ pàtàkì kan ti Àjọ Àgbáyé (UN) tí ó dojúkọ ojú ọjọ́ (ojú ọjọ́ àti ojú ọjọ́), ìmọ̀ nípa omi (ìyípo omi, odò, ìkún omi), àti àwọn iṣẹ́ àyíká tí ó jọra. WMO ń ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí ibi ìfọ̀rọ̀wérọ̀ láàárín àwọn orílẹ̀-èdè ọmọ ẹgbẹ́ nínú ṣíṣe àwọn ìlànà, ìlànà, àti ìṣe tí ó báramu. Ọ̀kan lára àwọn àṣẹ rẹ̀ tí ó ṣe pàtàkì jùlọ ni ìṣètò ìwífún: ṣíṣe ìṣètò “èdè tí ó wọ́pọ̀” kí àwọn àkíyèsí láti àwọn orílẹ̀-èdè àti ohun èlò onírúurú lè jẹ́ àpapọ̀, ṣàyẹ̀wò, àti lílo fún àwọn iṣẹ́ ìjọba tí ó dára jù.
Ìwọ̀n ìṣètò kìí ṣe ọ̀ràn ìmọ̀-ẹ̀rọ lásán, ṣùgbọ́n ó jẹ́ ọ̀nà láti kọ́ ìgbẹ́kẹ̀lé. Nígbà tí orílẹ̀-èdè kan bá fi àwọn ìwádìí lórí ìfúnpá afẹ́fẹ́, òjò, tàbí ìwọ̀n otútù ojú omi òkun sílẹ̀, àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn gbọ́dọ̀ ní ìgbẹ́kẹ̀lé pé a ń wọn ìwádìí náà ní ọ̀nà tí ó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé, tí a ń fi sínú àkójọpọ̀ déédéé, a sì lè túmọ̀ rẹ̀ láìsí àìdájú.
Kí ló dé tí ìṣètò àwọn ìwádìí ojú ọjọ́ fi ṣe pàtàkì?
Àwọn ìwádìí ojú ọjọ́ àti ojú ọjọ́ jẹ́ ààlà. Ètò ojú ọjọ́ kò mọ àwọn ààlà ìṣàkóso. Ìpéye àwọn àsọtẹ́lẹ̀ ní orílẹ̀-èdè kan sábà máa ń sinmi lórí àwọn ìwádìí láti àwọn orílẹ̀-èdè mìíràn, pàápàá jùlọ ní àwọn agbègbè òkè. Láìsí àwọn ìlànà, àwọn ìṣòro bíi:
1. Àìbáramu nínú àwọn ẹ̀ka àti ìtumọ̀: fún àpẹẹrẹ, ìyàtọ̀ nínú bí a ṣe ń ṣírò òjò ojoojúmọ́ tàbí iyára afẹ́fẹ́ lápapọ̀.
2. Awọn iyatọ ninu didara ohun elo ati awọn ọna wiwọn: awọn sensọ ti ko ni iyipada le fa ibawi eto.
3. Awọn iyatọ ninu ọna kika ati metadata: data laisi alaye lori ipo, akoko akiyesi, giga ibudo, tabi iru ohun elo di ohun ti o nira lati lo.
4. Awọn idena paṣipaarọ data: awọn ọna kika ti ko baamu jẹ ki iṣọpọ sinu awọn eto agbaye nira.
Nítorí náà, ìpéye àwọn àwòṣe ojú ọjọ́ oní nọ́mbà (NWPs), àwọn àyẹ̀wò ojú ọjọ́ ìgbà pípẹ́, àti àwọn ètò ìkìlọ̀ ní ìbẹ̀rẹ̀ lè dínkù. Ìwọ̀n ìṣètò WMO ń ran àwọn àlàfo wọ̀nyí lọ́wọ́.
Awọn ipele akiyesi: lati awọn ohun elo si awọn ọna wiwọn
Ipa WMO ninu isọdiwọn data bẹrẹ ni ipele akọkọ: akiyesi. WMO n tẹjade awọn itọsọna ati awọn iṣe ti o dara julọ nipa gbigbe ibudo, giga fifi sori ẹrọ sensọ, awọn akoko wiwọn, ati awọn ilana iṣakoso didara. Fun apẹẹrẹ, awọn iṣedede ṣe alaye bi a ṣe le wọn iwọn otutu afẹfẹ (idaabobo itankalẹ, ategun), bi a ṣe le gbe awọn anemometers lati dinku awọn idena, ati awọn ọna fun wiwọn ojo labẹ awọn ipo oriṣiriṣi (pẹlu ojo yinyin tabi ojo ti o tẹle pẹlu afẹfẹ lile).
WMO náà ń gbé ìfiwéra lárugẹ. Èyí túmọ̀ sí wípé a kìí ṣe pé a “wọ̀n” dátà láti ibi méjì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ nìkan ni, ṣùgbọ́n a ń wọ̀n wọ́n nípa lílo àwọn ìlànà kan náà, èyí tí ó jẹ́ kí a lè fi wọ́n wéra fún ìwádìí ìyípadà ojúọjọ́. Èyí ṣe pàtàkì ní pàtàkì nínú àwọn ìkẹ́kọ̀ọ́ ìyípadà ojúọjọ́, níbi tí àwọn ìyàtọ̀ kékeré nínú àwọn ọ̀nà àkíyèsí lè fa ẹ̀tanú ìgbà pípẹ́.
Iṣeto ti paṣipaarọ data lori awọn nẹtiwọọki agbaye
WMO ń ṣe ìyípadà data nípasẹ̀ ètò àgbáyé kan tí ó ń jẹ́ kí ìṣàn data ojú ọjọ́ tó fẹ́rẹ̀ẹ́ dé àkókò gidi. Èrò pàtàkì ni láti kọ́ ètò kan tí ó ń rí i dájú pé data lè yípadà láti àwọn ibùdó ìbílẹ̀ sí àwọn ilé-iṣẹ́ orílẹ̀-èdè, lẹ́yìn náà sí àwọn ilé-iṣẹ́ agbègbè àti àgbáyé, nípa lílo àwọn ọ̀nà ìkọ̀wé àti ìlànà tó dọ́gba.
Ní ìṣe, WMO ń ṣe àgbékalẹ̀ àwọn ìlànà lórí bí a ṣe ń fi ìkọ̀kọ̀, dámọ̀, àti bí a ṣe ń gbé ìkọ̀kọ̀ (ìbánisọ̀rọ̀). Àwọn ìlànà wọ̀nyí ń rí i dájú pé àwọn ìránṣẹ́ ìkọ̀kọ̀ láti inú òkun, àwọn radar ojú ọjọ́, tàbí àwọn ibùdó ojú ilẹ̀ lè jẹ́ kí àwọn ètò mìíràn kà láìsí àìní fún ìyípadà ọwọ́, èyí tí ó lè fa àṣìṣe.
Síwájú sí i, WMO tẹnu mọ́ ìbáṣepọ̀: àwọn ìlò ìwádìí gbọ́dọ̀ jẹ́ èyí tí a lè lò láti ọwọ́ onírúurú ohun èlò, láti iṣẹ́ ọkọ̀ òfúrufú sí ìkìlọ̀ ìkún omi. Pẹ̀lú àwọn ìlànà kan náà, ìwádìí lè wọ inú ẹ̀wọ̀n ìṣiṣẹ́ náà tààràtà kí ó sì ṣètìlẹ́yìn fún ṣíṣe ìpinnu kíákíá.
Metadata: “data nípa data” tó ń pinnu ìtumọ̀ rẹ̀
Ọ̀kan lára àwọn àfikún pàtàkì tí WMO ṣe sí ìṣètò ni gbígbé ìpele gbogbogbòò ti metadata lárugẹ. Nínú ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì data òde òní, data tí kò ní metadata kìí sábà ní èrè. Fún data ojú ọjọ́, metadata ní nínú:
– àwọn ipò àyíká, gíga ibùdó, àyíká àyíká (fún àpẹẹrẹ ìlú/ìgbéríko),
- akoko akiyesi ati agbegbe akoko,
– irú àti àwòṣe ohun èlò orin, ìtàn ìṣàtúnṣe,
- iyipada ipo ibudo tabi iyipada ẹrọ,
– àwọn ọ̀nà ìṣiṣẹ́ (fún àpẹẹrẹ àtúnṣe ẹ̀tanú, ìṣàlẹ̀ dídára).
WMO tẹnumọ́ pé àwọn máàtìtà gbọ́dọ̀ tẹ̀lé ìlànà tó báramu kí a tó lè tọ́pasẹ̀ wọn fún ọ̀pọ̀ ọdún. Èyí ṣe pàtàkì fún àtúnyẹ̀wò ojúọjọ́ àti wíwá àwọn àṣà ìgbà pípẹ́, nítorí pé àwọn ìyípadà kékeré nínú ohun èlò tàbí ibi tí a wà lè nípa lórí ìtumọ̀ dátà.
Isakoso Didara: rii daju pe data jẹ deede ati igbẹkẹle
Ìṣètò ìwọ̀n kìí ṣe nípa ìrísí nìkan; a gbọ́dọ̀ tọ́jú dídára dátà. WMO ń gbé ọ̀nà Ìṣàkóso Dídára (QMS) lárugẹ fún àwọn iṣẹ́ ojú ọjọ́ àti omi. QMS ní àwọn ìlànà ìṣàkóso dídára, àyẹ̀wò, ìwé ìlànà, àti ìdánilẹ́kọ̀ọ́ àwọn òṣìṣẹ́.
Fún àpẹẹrẹ, ó yẹ kí a fi àmì sí i kí a sì fìdí rẹ̀ múlẹ̀ lójijì, dípò kí a lò ó tààrà nínú àwọn àwòṣe. WMO ń gba àwọn ìlànà ìṣàkóso dídára aládàáni (àyẹ̀wò ààlà, ìṣọ̀kan láàárín àwọn oníyípadà) àti ìlànà ìfọwọ́sowọ́pọ̀ (ìjẹ́rìí olùṣàyẹ̀wò). Àbájáde ìkẹyìn ni ìwífún tó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé fún àsọtẹ́lẹ̀ ojú ọjọ́, ìkìlọ̀ ìbẹ̀rẹ̀, àti ìwádìí ojú ọjọ́.
Àwọn ìlànà fún onírúurú irú dátà: ojú ilẹ̀, òkè, radar, satẹlaiti, àti omi
Dáta ojú ọjọ́ kìí ṣe láti àwọn ibùdó ojú ilẹ̀ nìkan ni wọ́n ti wá. WMO tún ń kópa nínú ṣíṣe àtúnṣe dáta láti:
– Àwọn ohun tí a rí lórí radiosonds àti afẹ́fẹ́ òkè, èyí tí ó ṣe pàtàkì fún ṣíṣe àfihàn iwọn otutu, ọriniinitutu àti àwọn ìrísí afẹ́fẹ́.
– Rada oju ojo, pẹlu awọn apakan ti iwọntunwọnsi ati itumọ ti afihan fun iṣiro ojo.
– Àwọn Satẹlaiti, èyí tí ó ń pese ààbò gbogbo ayé tí ó sì nílò àwọn ìlànà ìṣọ̀kan pẹ̀lú àwọn àkíyèsí inú-ipò.
– Ìmọ̀ nípa omi ìṣiṣẹ́, gẹ́gẹ́ bí ìpele omi, ìtújáde odò, àti àwọn àmì òjò.
Pẹ̀lú ìlànà ìpele tó péye, a lè so àwọn dátà láti oríṣiríṣi ìpele pọ̀ (ìdàpọ̀ dátà) fún òye tó péye. Èyí mú kí agbára láti ṣàwárí ìjì, láti ṣe àkíyèsí ọ̀dá, àti láti sọ àsọtẹ́lẹ̀ ìkún omi.
Ipa taara: lati awọn asọtẹlẹ si eto imulo gbogbogbo
Ìṣàtúnṣe ìwọ̀n WMO ti ní ipa gidi gan-an. Àkọ́kọ́, àsọtẹ́lẹ̀ ojú ọjọ́ ti di pípéye jù nítorí pé àwọn àpẹẹrẹ àgbáyé ń gba ìfikún dátà déédé. Èkejì, àwọn ìkìlọ̀ ìbẹ̀rẹ̀ fún àwọn àjálù—bíi àwọn ìjì líle ilẹ̀ olóoru, ìkún omi òjò, ìgbì ooru, àti àwọn iná ìgbẹ́—ti di àkókò tó yẹ àti èyí tí a lè wọ̀n. Ẹ̀kẹta, ìṣàyẹ̀wò ojú ọjọ́ fún àwọn ìlànà ìbáramu àti ìdínkù ti di ohun tó lágbára jù nítorí pé a lè fi àwọn dátà ìtàn wéra káàkiri àwọn orílẹ̀-èdè àti ọ̀pọ̀ ọdún.
Nínú ẹ̀ka ọrọ̀ ajé, ìṣètò ìwádìí dátà ń ṣètìlẹ́yìn fún ìṣiṣẹ́ ètò ìṣiṣẹ́, ààbò ìrìnnà, àti ètò agbára tí a lè sọ di tuntun, èyí tí ó gbára lé ìwádìí ìtànṣán afẹ́fẹ́ àti oòrùn. Ní ti ìlera, ìwádìí ojú ọjọ́ tí a ṣe déédéé ń ran lọ́wọ́ láti ṣàwòkọ ewu àwọn àrùn tí ó ní í ṣe pẹ̀lú ojú ọjọ́ àti ipa àwọn ìgbì ooru.
Awọn italaya ati awọn itọsọna ojo iwaju
Bó tilẹ̀ jẹ́ pé WMO ti kọ́ ìpìlẹ̀ fún àwọn ìlànà àgbáyé, àwọn ìpèníjà ṣì wà. Àkọ́kọ́, àwọn àlàfo agbára láàárín àwọn orílẹ̀-èdè túmọ̀ sí pé ìlò ìlànà kì í ṣe déédéé nígbà gbogbo. Àwọn orílẹ̀-èdè kan dojúkọ àwọn ààlà nínú ètò àkíyèsí, owó ìtọ́jú sensọ̀, tàbí àwọn ohun èlò ènìyàn tí a ti kọ́. Èkejì, ìbúgbàù dátà láti inú Íńtánẹ́ẹ̀tì ti Àwọn Ohun (IoT), àwọn sensọ̀ tí kò gbowó púpọ̀, àti ìpèsè ìwífún àwọn aráàlú gbé ìbéèrè dìde: báwo la ṣe lè rí i dájú pé wọ́n dára àti pé wọ́n bá àwọn ìlànà WMO mu? Ẹ̀kẹta, àìní fún dátà onípele gíga, àkókò gidi fún àwọn ìlú ńlá ń béèrè fún àwọn ètò pàṣípààrọ̀ dátà tí ó yára àti tí ó ní ààbò.
WMO ń tẹ̀síwájú láti gbé ìgbésẹ̀ ìgbàlódé ti àwọn ìlànà dátà lárugẹ láti bá àwọn ìdàgbàsókè ìmọ̀-ẹ̀rọ mu, títí bí ìbáṣepọ̀ dátà ṣíṣí sílẹ̀, àwọn ètò oní-nọ́ńbà tí ó rọrùn jù, àti ìṣọ̀kan orísun púpọ̀. Ète náà ṣì jẹ́ kan náà: rírí i dájú pé dátà ojú ọjọ́ àti omi ṣeé gbẹ́kẹ̀lé àti agbára láti lò ó kọjá ààlà.
Ipari
Ipa ti World Meteorological Organization ninu isọdiwọn data ni ipilẹsẹ ifowosowopo agbaye ni oju ojo, oju ojo, ati omi. Lati awọn ipele wiwọn ati metadata si paṣipaarọ data ati iṣakoso didara, WMO rii daju pe alaye ti awọn orilẹ-ede oriṣiriṣi ṣe ni a le papọ ati lo ni deede. Nikẹhin, isọdiwọn kii ṣe pe o mu deede ti asọtẹlẹ imọ-jinlẹ ati imọ-ẹrọ dara si nikan ṣugbọn o tun gba awọn ẹmi là, o daabobo awọn ohun-ini, o si ṣe iranlọwọ fun agbaye lati ba awọn ipenija oju ojo ti o nira sii mu.
Tí o bá fẹ́, mo lè ṣe àtúnṣe àpilẹ̀kọ yìí sí ara ẹ̀kọ́ pípé pẹ̀lú àwọn ìtọ́kasí, tàbí kí n dojúkọ ìjíròrò náà sí apá kan (fún àpẹẹrẹ àwọn ìlànà metadata, ètò ìyípadà dátà WMO, tàbí QMS fún àwọn ilé-iṣẹ́ ojú ọjọ́ orílẹ̀-èdè).
